Ατομική ευθύνη αναζητείται…

Από τη μέρα που ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέβαλε γενικό λοκντάουν έχουν περάσει πια τέσσερις μήνες παρά ένα εικοσιτετράωρο. Οι προηγούμενες συνήθειες, της εποχής πριν από την καραντίνα φαντάζουν πια μακρινές – λες και έχουν περάσει χρόνια από τότε. Τον περασμένο Φεβρουάριο, βέβαια, ούτε θα πίστευε κανείς πως οι Ελληνες, τα απείθαρχα παιδιά της Ευρώπης, θα βρίσκονταν σε μια λίστα θετικών εκπλήξεων δίπλα στους Γερμανούς. Ακόμα και εντός συνόρων, οι περισσότεροι θα γελούσαν αν μάθαιναν πως θα περνούσαν ολόκληρη την άνοιξη κλεισμένοι στο σπίτι, τηρώντας σχολαστικά και με ευλάβεια τις οδηγίες και στέλνοντας sms για να βγουν έξω από το σπίτι. Κι όμως, αυτό συνέβη: ο φόβος του κορωνοϊού και το ένστικτο της επιβίωσης «έχτισαν» την ατομική ευθύνη. Και αυτή ήταν ισχυρή ακόμα και το Πάσχα, ακόμα και τις στιγμές που είναι σχεδιασμένες επί τούτου, για να ξεφεύγουν οι άνθρωποι από την καθημερινότητά τους. Ο χρόνος και η ζέστη δεν αποδείχθηκαν σωστοί σύμβουλοι. Ο παρατεταμένος φόβος έγινε συνήθεια και τα λίγα κρούσματα δημιούργησαν μια ψευδαίσθηση ασφάλειας. Οταν ο καιρός άνοιξε, τα πάντα έμοιαζαν λίγο πιο εύκολα, λίγο πιο ανώδυνα. Ο παλιός τρόπος ζωής, ακριβώς γιατί απαγορεύεται, ήταν πιο ελκυστικός από ποτέ. Τα μπαρ γέμισαν με κόσμο, οι μάσκες βρέθηκαν συχνά στο πιγούνι, οι οδηγίες τηρήθηκαν εξ ανάγκης ή με το ζόρι, με τον φόβο των προστίμων. Ακόμα κι έτσι, η καλή διαχείριση της προηγούμενης περιόδου μοίραζε συγχωροχάρτια: την ανευθυνότητα των μπαρ στη Μύκονο ή των διοργανωτών υπαίθριων εκδηλώσεων, την απερισκεψία των παριστάμενων δεν την πληρώσαμε ακριβά.

Το άνοιγμα των συνόρων, όμως, έδειξε την πραγματικότητα που κρυβόταν κάτω από μπόλικη επικαιρότητα. Ισως βιαστήκαμε να πανηγυρίσουμε για την ωριμότητά μας, βιαστήκαμε να ξορκίσουμε το κακό από πάνω μας. Η αδικαιολόγητη χαλαρότητα δεν φάνηκε μόνο στους πολίτες, που παράτησαν μάσκες και αποστάσεις πριν από την ώρα τους, αλλά ακόμα και στους ιθύνοντες. Συμβολικά, στελέχη της κυβέρνησης που έκλεισαν προληπτικά τη χώρα και δικαιώθηκαν για την επιλογή τους, ανάμεσά τους και ο Πρωθυπουργός, προσήλθαν σε σύσκεψη που αφορούσε νέα μέτρα χωρίς να φορούν την απαραίτητη μάσκα – μόνο ο Σωτήρης Τσιόδρας, που λειτουργεί ακόμα σαν κάποιας μορφής συλλογική συνείδηση, είχε καλυμμένη τη μύτη και το στόμα του.

Οι επιπτώσεις της πανδημίας στην οικονομία έκαναν κι αυτές αισθητή την παρουσία τους – όσο προχωράει το καλοκαίρι, γίνονται όλο και περισσότερο εμφανείς. Υπάρχουν μεγάλα ξενοδοχεία που δεν έχουν ανοίξει ακόμα, επιχειρήσεις εστίασης και πολυκαταστήματα που είδαν τα μέτρα να τσακίζουν την όποια πιθανότητα να σώσουν τους τελευταίους μήνες του 2020. Πίεσαν για περαιτέρω χαλάρωση, επικαλούμενοι κι αυτοί τα δεδομένα της καραντίνας: οι Ελληνες έμαθαν πια τι σημαίνει ατομική ευθύνη, άρα θα τηρούσαν την αρμόζουσα συμπεριφορά.

Η ατομική ευθύνη, όμως, δεν μένει πια εδώ. Εφυγε μαζί με τις εικόνες από Ισπανία και Ιταλία, εξανεμίστηκε υπό τον νέο φόβο της οικονομικής κατάρρευσης. Θα χρειαστούν πολλά περισσότερα από την ανίχνευση του ιού στα λύματα της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, από τα νέα εισαγόμενα κρούσματα ή την απαγόρευση των πανηγυριών για να επιστρέψει. Η απουσία της μπορεί να είναι η αιτία το δεύτερο κύμα της πανδημίας να έρθει νωρίτερα, πριν από την αναμενόμενη περίοδο του φθινοπώρου. Μπορεί και όχι – γι΄αυτό, ωστόσο, μετράει πια μόνο η τύχη.