Μια χώρα κομμένη στα δύο

«Μπράβο!»: με αυτή τη λιτή αλλά αποκαλυπτική λεζάντα συνόδευσε χθες στο Facebook ο εθνολαϊκιστής πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Ορμπαν φωτογραφία που τον απεικονίζει μαζί με τον πολωνό ομοϊδεάτη του, τον Αντρέι Ντούντα. Ηταν ο τρόπος του πρώτου να συγχαρεί τον δεύτερο για την (οριακή) επανεκλογή του στην προεδρία της Πολωνίας. Σύμφωνα με τα επίσημα αποτελέσματα, με καταγεγραμμένο το 99,97% των ψήφων, ο Ντούντα επικράτησε του φιλελεύθερου αντιπάλου του, του ευρωπαϊστή δημάρχου της Βαρσοβίας Ραφάλ Τρσασκόφσκι, με 51,21% έναντι 48,79% των ψήφων.

Για μια «συμβολική νίκη» του Τρσασκόφσκι έκανε λόγο, δεδομένης της μικρής διαφοράς και της ανισοτιμίας των πόρων που είχαν στη διάθεσή τους οι δύο υποψήφιοι, η γνωστή πολωνογαλλίδα σκηνοθέτρια και σεναριογράφος Αγκνιέσκα Χόλαντ. Γεγονός παραμένει πως ο Ντούντα είναι πλέον (θεωρητικά) επικεφαλής μιας χώρας κομμένης στα δύο· και η επικράτησή του αναμένεται να βαθύνει την απομόνωσή της εντός της ΕΕ, ανοίγοντας τον δρόμο για νέες συγκρούσεις ανάμεσα στη Βαρσοβία και τις Βρυξέλλες.

Πολλές φωνές, ανάμεσά τους και η Αγκνιέσκα Χόλαντ στη συνέντευξη που παραχώρησε στην ισπανική «El Pais», συνέκριναν τις τελευταίες ημέρες τη μάχη ανάμεσα στον Τρσασκόφσκι και στον Ντούντα με τη μάχη του Δαβίδ εναντίον του Γολιάθ.

«Ο παράγοντας-κλειδί μέσω του οποίου πρέπει να ερμηνεύσουμε το αποτέλεσμα αυτών των εκλογών είναι η τεράστια ανισότητα των ευκαιριών στον τρόπο με τον οποίο διεξήχθη η προεκλογική εκστρατεία στα δημόσια ΜΜΕ, ευνοώντας τον πρόεδρο και εξαπολύοντας συνεχείς επιθέσεις στον αντίπαλό του. Ποιο θα ήταν το αποτέλεσμα αν είχε γίνει σεβαστή η ισορροπία;» αναρωτήθηκε στο Τwitter ο καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου Μάρτσιν Ματζάκ. Η ομάδα Τρσασκόφσκι καταγγέλλει επιπλέον «πολλές παρατυπίες» στην οργάνωση της επιστολικής ψήφου για τους δεκάδες χιλιάδες ούγγρους ψηφοφόρους που διαμένουν στο εξωτερικό – όπως σημειώνει η «Le Monde», μια χιονοστιβάδα αμφισβητήσεων θα μπορούσε να κατακλύσει σύντομα την εκλογική επιτροπή.

Εν αναμονή, τα επίσημα αποτελέσματα δείχνουν πως το ρήγμα ανάμεσα στην υπερσυντηρητική, γηραιότερη και αγροτική Πολωνία, από τη μία πλευρά, και τη φιλελεύθερη, νεότερη και αστική Πολωνία, από την άλλη, ουδέποτε ήταν μεγαλύτερο. Ενα 64,4% των ψηφοφόρων ηλικίας 18-29 χρόνων και ένα 66,5% των κατοίκων των μεγάλων πόλεων ψήφισαν υπέρ του Τρσασκόφσκι.

Ενα 61,7% των ψηφοφόρων άνω των 60 χρόνων και ένα 63,2% των κατοίκων της επαρχίας ψήφισαν υπέρ του Ντούντα. Με αυτό, ενδεχομένως, το δεδομένο στο σκέψη, ο τελευταίος απηύθυνε το βράδυ της Κυριακής μια ασυνήθιστη για τον ίδιο ενωτική ομιλία: «Αν κάποιος ένιωσε προσβεβλημένος από τις πράξεις ή τα λόγια μου, όχι μόνο στη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας αλλά και των πέντε τελευταίων ετών, ας δεχθεί τη συγγνώμη μου» δήλωσε προτείνοντας μια επιτροπή εθνικής ενότητας για τα μεγάλα εσωτερικά θέματα. Ελάχιστα λεπτά αργότερα, εντούτοις, ο ίδιος διαβεβαίωσε τους δημοσιογράφους πως δεν μετανιώνει «ούτε για μία λέξη» από όσες είπε προεκλογικά, όταν διαβεβαίωνε, μεταξύ άλλων, πως οι ΛΟΑΤ «δεν είναι άνθρωποι» αλλά «ιδεολογία». Οσο για τον Γιάροσλαβ Κατσίνσκι, τον επικεφαλής της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας και πραγματικό ισχυρό άνδρα της Πολωνίας, αυτός είχε αρνηθεί, παραμονές του δεύτερου προεδρικού γύρου, να αναγνωρίσει «μια πολωνική ψυχή» στον Ραφάλ Τρσασκόφσκι. «Η κυβέρνηση επιλέγει πάντα έναν εχθρό για να μείνει στην εξουσία. Το 2015 ήταν οι πρόσφυγες και τώρα οι ομοφυλόφιλοι» σημείωσε η Αγκνιέσκα Χόλαντ, σκηνοθέτρια των ταινιών «Europa Europa» και «Νικώντας το σκοτάδι» – θυμίζοντας πως ο Ντούντα δεν είναι τίποτε άλλο παρά μία «μαριονέτα του Κατσίνσκι».

Από τις δηλώσεις διαφόρων υπουργών της κυβέρνησης του κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS) είναι σαφές πως ανυπομονούν να επιταχύνουν, μετεκλογικά, τη μετάβαση της Πολωνίας από ένα δημοκρατικό κράτος δικαίου σε μια απολυταρχία, εντείνοντας τον κρατικό έλεγχο επί της Δικαιοσύνης, ελαχιστοποιώντας τον ρόλο του ελεύθερου Τύπου και των ΜΚΟ. Οι επόμενες – κοινοβουλευτικές – εκλογές στην Πολωνία είναι άλλωστε σε τρία χρόνια. Οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, όμως, ζητούν πλέον να μη χορηγούνται πόροι στα κράτη που δεν σέβονται βασικές δημοκρατικές αρχές. Και η πολωνική αντιπολίτευση έχει πλέον βρει έναν ισχυρό ηγέτη.