10.600 μοναδικά κτίρια στην οθόνη του κινητού

Κατηφορίζοντας την οδό Αγίας Λαύρας στα Ανω Πατήσια, το μάτι του περαστικού σταματά στον αριθμό 64. Πότε να χτίστηκε αυτό το σπίτι με τη χαρακτηριστική πράσινη καγκελόπορτα; Να είναι άραγε ένα από εκείνα που υψώθηκαν στον Μεσοπόλεμο, τότε που η γειτονιά της Κυπριάδου γεννιόταν ως μια «υποδειγματική κηπούπολη» ευρωπαϊκών προδιαγραφών; Και ποιος σχεδίασε τον ιδιότυπο εξώστη του που φέρνει μνήμες μιας αλλοτινής Αθήνας; Οι απαντήσεις σε ερωτήματα σαν αυτά θα απαιτούσαν άλλοτε τη συνδρομή ενός ειδικού στην αρχιτεκτονική ιστορία της Αθήνας – πλέον μπορεί οποιοσδήποτε να τις έχει στη διάθεσή του, εκεί, στον δρόμο, μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα με μόλις μερικά κλικ στην οθόνη του κινητού του: Μια νέα εφαρμογή για κινητά τηλέφωνα παρέχει τη δυνατότητα σε κατοίκους και επισκέπτες της Αθήνας να αποκτήσουν «πρόσβαση» σε 10.600 σπουδαία κτίρια της πόλης, κτίρια που με τις μικρές και μεγάλες ιστορίες τους συνθέτουν τον αρχιτεκτονικό χαρακτήρα της ελληνικής πρωτεύουσας. Και αποτυπώνουν τη ζωή των κατοίκων της όπως εξελίχθηκε τα τελευταία σχεδόν 200 χρόνια. Η εφαρμογή ενημερώνει κάθε ενδιαφερόμενο αν βρίσκεται κοντά σε κάποιο από αυτά τα κτίρια, αποκαλύπτει την ιστορία καθενός, επιτρέπει την αναζήτηση συγκεκριμένων κτιρίων και προσφέρεται για την αποθήκευση διαδρομών που περνούν από ιστορικά οικοδομήματα της πόλης.
Η διώροφη έπαυλη που στέκει αγέρωχη στον αριθμό 64 της οδού Αγίας Λαύρας, ατενίζοντας την Αθήνα τα τελευταία 100 χρόνια, είναι ένα από αυτά τα κτίρια. Εκπληκτος ο χρήστης της εφαρμογής θα διαπιστώσει ότι άλλα είκοσι συνολικά κτίσματα βρίσκονται καταχωρισμένα στη βάση μόνο για την οδό Αγίας Λαύρας: Είναι όμορφες κατοικίες, στην πλειονότητά τους χτισμένες τη δεκαετία του ’30, που χωρίς την εφαρμογή αρκετοί θα τις αναγνώριζαν ως εξαιρετικής ομορφιάς δείγματα του μοντερνισμού. Με την εφαρμογή όμως μπορούν όλοι να τις αντιληφθούν ως ένα ενιαίο σύνολο, με κομβικό ρόλο στον χαρακτήρα και στο παρελθόν της γειτονιάς. Τα συνολικά 10.600 κτίρια ανήκουν στην περίοδο 1830-1940 και όλα τους έχουν καταγραφεί και τεκμηριωθεί – τα περισσότερα την επταετία 2013-2020 – από την οργάνωση Monumenta, η οποία ασχολείται συστηματικά με τη διάσωση και την ανάδειξη του αρχιτεκτονικού πλούτου της Αθήνας. Η Monumenta ήταν εκείνη που έλαβε και την πρωτοβουλία για τη δημιουργία της εφαρμογής.
«Πρόκειται για κτίρια νεοκλασικά, εκλεκτικιστικά, μοντέρνα, κάθε χρήσης, με διάφορες ιστορίες, που είναι πια προσβάσιμα στους κατοίκους, στους επισκέπτες, στους περιπατητές της πόλης» λέει η Ειρήνη Γρατσία, αρχιτέκτονας και επικεφαλής της οργάνωσης. Η ίδια εξηγεί πως η εφαρμογή, η οποία τέθηκε σε λειτουργία πριν από λίγες ημέρες, περιλαμβάνει πιλοτικά δύο επιπλέον δυνατότητες. Η πρώτη εξ αυτών, η οποία προσδίδει διαδραστικό χαρακτήρα στην εφαρμογή, είναι το «Μοιράσου μια πληροφορία», μέσω της οποίας ο κάθε χρήστης μπορεί να εμπλουτίσει με τις δικές του πληροφορίες τη βάση δεδομένων, δηλαδή τα στοιχεία και την ιστορία κάθε κτιρίου. Η δεύτερη δυνατότητα είναι η «λειτουργία της επίσκεψης», δηλαδή η αποθήκευση αγαπημένων διαδρομών που περνούν από κτίρια της περιόδου 1830-1940. Σύντομα η εφαρμογή θα περιλαμβάνει προτάσεις διαδρομών από τη Monumenta.

Η ΨΗΦΙΑΚΗ ΒΑΣΗ. Οι πληροφορίες και οι φωτογραφίες των κτιρίων που περιλαμβάνονται στην εφαρμογή προέρχονται από την ψηφιακή βάση δεδομένων www.docathens.org, στην οποία έχουν καταχωριστεί τα 10.600 που κατεγράφησαν στις επτά δημοτικές κοινότητες της Αθήνας. Η ανάρτηση των κτιρίων στη βάση δεδομένων γίνεται σταδιακά, με νέο υλικό και νέα κτίρια να προστίθενται κάθε εβδομάδα.
Οπως εξηγεί η κυρία Γρατσία, η εφαρμογή  «Τα Κτήρια της Αθήνας» υλοποιήθηκε στο πλαίσιο των προγραμμάτων «Καταγραφή, τεκμηρίωση και ανάδειξη κτηρίων του 19ου και του 20ού αιώνα στην Αθήνα» με αποκλειστική δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος και στοχεύει στο να εντάξει το ενδιαφέρον για τα ιστορικά κτίρια στην καθημερινότητα των Αθηναίων και των επισκεπτών της πόλης. Στο πλαίσιο αυτό τα τελευταία χρόνια διοργανώνονται δραστηριότητες και εκδηλώσεις, όπως εκπαιδευτικά προγράμματα, ημερίδες, ξεναγήσεις, ενώ επίσης επιδιώχθηκε και η ενεργός συμμετοχή του κοινού στην καταγραφή και στην τεκμηρίωση των κτιρίων.
Το πρόγραμμα της καταγραφής πραγματοποιήθηκε από έξι αρχαιολόγους και αρχιτέκτονες ειδικευμένους στη διαχείριση και προστασία των μνημείων και με μεγάλο αριθμό εθελοντών συνεργατών. Κατά τη διάρκειά του αναζητήθηκε αρχειακό υλικό και επιδιώχθηκε η συνεργασία τοπικών φορέων. Στην καταγραφή έχουν κατά καιρούς συμμετάσχει μαθητές από σχολεία, ενώ για την τεκμηρίωση των κτιρίων έχουν πραγματοποιηθεί πολυάριθμες συναντήσεις με κατοίκους ανά γειτονιά της Αθήνας και έχουν συγκεντρωθεί πολύτιμες προφορικές μαρτυρίες για τη ζωή και τα κτίρια της πόλης κατά τις προηγούμενες δεκαετίες.
Η εφαρμογή «Τα κτήρια της Αθήνας» είναι διαθέσιμη τόσο για συσκευές Apple όσο και για συσκευές Android και μπορεί οποιοσδήποτε να τις κατεβάσει δωρεάν από το App Store ή το Google Play.