Μια κίνηση για εσωτερική κατανάλωση

Η πολιτική καριέρα του Ταγίπ Ερντογάν ορίζεται με πολλούς τρόπους από την επιστροφή του Ισλάμ στη δημόσια ζωή της Τουρκίας. Στα 18 χρόνια που βρίσκεται στην εξουσία έχει κατασκευάσει 17.000 τεμένη – όχι μόνο στην Τουρκία αλλά και σε ευρωπαϊκές χώρες. Τίποτα όμως δεν συγκρίνεται με το όνειρό του που τώρα γίνεται πραγματικότητα. Την ερχόμενη Παρασκευή, 24 Ιουλίου θα ηγηθεί της προσευχής στο «τζαμί της Αγίας Σοφίας» πλέον, στην 97η επέτειο από την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάννης, και δεν είναι λίγοι εκείνοι που βλέπουν έτσι μια έμμεση αμφισβήτησή της. Λίγο πριν, μεθαύριο δηλαδή, ο Ερντογάν θα πρωτοστατήσει στους εορτασμούς για την 4η επέτειο του αποτυχημένου πραξικοπήματος, ελπίζοντας ότι οι απογοητευμένοι – κυρίως από την οικονομία – ψηφοφόροι του θα επιστρέψουν σε αυτόν, μετά την απόφασή του για την Αγία Σοφία.

Μια απόφαση την οποία χειροκρότησαν όλα τα κόμματα – πλην του φιλοκουρδικού – στην τουρκική Βουλή. Τη χειροκρότησαν ακόμα και οι βουλευτές του κεμαλικού Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης, κι ας ήταν ο Μουσταφά Κεμάλ εκείνος που το 1934 είχε λάβει την απόφαση της μετατροπής της Αγίας Σοφίας από τζαμί σε μουσείο. Και κάπως, με αυτή την κίνηση ο Ερντογάν γίνεται και πάλι κυρίαρχος της πολιτικής σκηνής στην Τουρκία. Αν και, ίσως, όχι για πολύ, μια και η οικονομική κατάσταση είναι τόσο ζοφερή που οι αναλυτές θεωρούν πως η σύντομη ανάκαμψή του στις δημοσκοπήσεις δεν θα διαρκέσει, με τον πληθωρισμό και την ανεργία να τρέχουν με διψήφια ποσοστά. Η Τουρκία αναμένεται να μπει σε βαθιά ύφεση φέτος, με τον τούρκο πρόεδρο να έχει ανοίξει στρατιωτικά μέτωπα στη Λιβύη και στη Συρία την ώρα που οι σχέσεις του με βασικούς του εταίρους όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Γαλλία βρίσκονται σε κρίση.

Την ίδια ώρα, η κίνησή του να μετατρέψει σε τζαμί μια εκκλησία η οποία για περισσότερα από 1.000 χρόνια αποτελούσε το επίκεντρο του χριστιανικού κόσμου υπονομεύει την εικόνα της χώρας του ως μιας ανοιχτής κοινωνίας που σέβεται τις άλλες κουλτούρες. Στα σχέδια του Ερντογάν βλέπουν αναλυτές την πρόθεσή του να πάρει από την Σαουδική Αραβία τα ηνία του σουνιτικού Ισλάμ. Δεν μπορεί να υπάρξει πιο ισχυρή εικόνα ισλαμοποίησης από το να πει την προσευχή μέσα σε μια ορθόδοξη εκκλησία που μετέτρεψε σε τέμενος το 1453 ο σουλτάνος Μωάμεθ Β’, μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης.

Ο Ερντογάν στην ομιλία του δεν ξέχασε να κλείσει το μάτι στους φανατικούς ισλαμιστές σε όλον τον κόσμο, λέγοντας πως «η αναγέννηση της Αγίας Σοφίας ως τζαμιού είναι η αναζωπύρωση της ελπίδας των μουσουλμάνων και όλων όσοι καταπιέζονται και γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης». Στο πλαίσιο αυτό, στην αραβική μετάφραση του λόγου του προστέθηκε η φράση «θα επιστραφεί η ελευθερία στο Αλ-Ακσα», το τζαμί στην Ιερουσαλήμ που θεωρείται ο τρίτος πιο ιερός τόπος για το Ισλάμ – όπως εξηγούν οι ειδικοί, η σύνδεση της Αγίας Σοφίας με την Ιερουσαλήμ είναι έμμεση αναφορά σε μια ευρύτερη θρησκευτική ατζέντα.