«Η αναπήδηση της νεκρής γάτας»

Κάτι η θερινή ραστώνη που θολώνει την ανθρώπινη κρίση, κάτι η ακατανόητη δύναμη των προσδοκιών που λογικά είναι δύσκολο να εξηγηθούν, έχει δημιουργηθεί μια κατάσταση στην οικονομία που θυμίζει κάτι σαν τη νηνεμία πριν από την καταιγίδα.

Η ύφεση βρίσκεται ήδη εδώ, η ανεργία αυξάνει αλλά ακόμα όχι πολύ. Κλάδοι πυλώνες της ελληνικής οικονομίας όπως το λιανεμπόριο και ο επισιτισμός καταγράφουν ζημιές, αλλά η καταστροφή που θα συνοδευτεί από χιλιάδες λουκέτα δεν έχει έρθει ακόμα. Μόνο στο λιανεμπόριο εκτιμάται ότι θα χαθούν φέτος περί τα 16 δισ. ευρώ, στην οικονομία συνολικά πολύ πάνω από 20 δισ. Δημοσιονομικά λέμε ότι αντέχουμε – βλέπετε οι αγορές μας δανείζουν ακόμα – αλλά ο λογαριασμός αυξάνει δημιουργώντας ελλείμματα κάθε μέρα.

Την ίδια στιγμή, το χρηματιστήριο έχει καλύψει μέρος των απωλειών της αρχής της πανδημίας, το κόστος δανεισμού του ελληνικού Δημοσίου έχει υποχωρήσει σε επίπεδο υπεραναπτυγμένης και ακμάζουσας οικονομίας και οι προσδοκίες των πολιτών δείχνουν να μην έχουν καμφθεί στο ελάχιστο. Οι τσέπες των πολιτών λόγω της μικρής αποταμίευσης στην οποία μοιραία συνέβαλε η καραντίνα έχουν απόθεμα και τα μεγάλα ιδιωτικά έργα που ήταν παγωμένα για χρόνια ξεκινούν. Σε γειτονιές μεγάλων αστικών κέντρων που έχουν χρόνια να δουν μπετονιέρα, χτίζονται η μια οικοδομή μετά την άλλη, λες και αναμένουμε κύμα υποψήφιων αγοραστών. Οι δε τιμές των ακινήτων παραμένουν ακλόνητες σε υψηλά πολλών ετών.

Οι οικονομολόγοι λένε ότι όταν επικρατεί αισιοδοξία και κυριαρχούν οι θετικές προσδοκίες, οι άνθρωποι τείνουν να μη δίνουν προσοχή σε αρνητικές ειδήσεις και υπεραντιδρούν ακόμα και στην πιο ασήμαντη θετική είδηση. Αυτό, το κλίμα δηλαδή, είναι μάλλον επιτυχία της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Αντιθέτως όταν κυριαρχούν η απαισιοδοξία και οι αρνητικές προσδοκίες τα θετικά αγνοούνται και καθετί αρνητικό υπερτονίζεται.

Ενδεχομένως οι θετικές προσδοκίες να καμουφλάρουν την καταστροφή που έρχεται. Ισως το σημείο που βρισκόμαστε να αποτελεί μια μικρή καμπή πριν από την τέλεια καταιγίδα. Οι αναλυτές οικονομολόγοι έχουν δώσει μια εξήγηση και βλέποντας τις αρνητικές εκτιμήσεις για την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας, απαντάει στο εύλογο ερώτημα πού βρισκόμαστε.

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ. Αποκαλούν το φαινόμενο ως την «αναπήδηση της νεκρής γάτας» (dead cat bounce). Πρόκειται για μια προσωρινή ανάκαμψη των αξιών, όταν βρίσκεται σε εξέλιξη μια παρατεταμένη πτώση, η οποία ακολουθείται συνήθως από τη συνέχιση της πτωτικής τάσης. Η αναπήδηση της νεκρής γάτας είναι μια μικρή βραχύβια ανάκαμψη, που απλά διακόπτει μια έντονη πτώση. Το συγκεκριμένο φαινόμενο το διαπιστώνει κάποιος μετά το γεγονός και δημιουργεί πολλές φορές την ψευδαίσθηση ότι έχει ανατραπεί προς το καλύτερο η πτωτική πορεία. Ωστόσο σύντομα διαπιστώνεται ότι ακολουθείται από τη συνέχιση της καθοδικής πορείας των τιμών.

Συνήθως σε αυτές τις καμπές βγαίνουν και τα περισσότερα κέρδη στο χρηματιστήριο ή σώζονται και ολόκληρες περιουσίες από την καταστροφή.

Τα θεμελιώδη της ελληνικής οικονομίας δείχνουν ότι ενδεχομένως να βρισκόμαστε σε αυτό το σημείο. Η δύναμη δηλαδή της προσδοκίας και η άρνηση της πραγματικότητας να έχει δημιουργήσει μια μικρή θετική καμπή. Πώς αλλιώς να εξηγηθεί ότι χωρίς να έχει έρθει ούτε ευρώ από την Ευρώπη, με μόνο εφόδιο τις υποσχέσεις μελλοντικών εκταμιεύσεων, η οικονομία να κρατάει ακόμα. Η κατάσταση αποτυπώνεται εντυπωσιακά στο φαινόμενο των ψευδοφαρμάκων placebo, που στα λατινικά σημαίνει «θα σε ευχαριστήσω, θα σε ικανοποιήσω». Κάποιες φορές (πολύ λίγες) δηλαδή η προσδοκία, προκαλεί κάτι ανεξήγητο στους επιστήμονες και φάρμακα placebo λειτουργούν το ίδιο θεραπευτικά με κανονικά φάρμακα.

Σε αυτό το πεδίο θα κριθεί το μέλλον της οικονομίας και το μέγεθος της ζημιάς: Αν δηλαδή το «φάρμακο» που χορηγείται στην οικονομία είναι αληθινό και η «αναπήδηση της νεκρής γάτας» θα μεταβληθεί σε ελατήριο ή είναι «ψευδοφάρμακο» και θα πορευτούμε με μόνη δύναμη την προσδοκία…