Πώς η πανδημία θα αλλάξει τα πανεπιστήμια

Παρακολουθώντας τις διεθνείς εξελίξεις, είναι φανερό ότι το παραδοσιακό πανεπιστήμιο κάποτε στο μέλλον θα μετεξελιχθεί σταδιακά σε κάτι διαφορετικό. Οι νέες τεχνολογίες τείνουν να αντικαταστήσουν τη διδασκαλία στα μεγάλα αμφιθέατρα με την τηλεκπαίδευση. Το Διαδίκτυο και οι μοντέρνες μορφές επικοινωνίας θα μετασχηματίσουν τη συνεργασία καθηγητών και φοιτητών. Τέλος, οι εξετάσεις από απόσταση θα δώσουν έναν καινούριο χαρακτήρα στην πιστοποίηση των γνώσεων των φοιτητών.

Τις γνώσεις και πληροφορίες που απαιτούνται για ένα μάθημα θα είναι πλέον δυνατόν να τις παρέχουν τα ιδρύματα από απόσταση και δεν θα χρειάζεται ο φοιτητής να ταξιδεύει και να μένει στο μέρος στο οποίο βρίσκεται το ίδρυμα από το οποίο θα πάρει τελικά το πτυχίο. Το μεγάλο όνειρο πολλών να τους στείλουν το πτυχίο στο σπίτι τους θα γίνει τελικά πραγματικότητα για μερικές ειδικότητες. Σε κάποιες χώρες, όλα αυτά είχαν σιγά σιγά ξεκινήσει, ενώ στην Ελλάδα φαινόταν μέχρι πριν από λίγους μήνες ότι είναι ένας στόχος για το μέλλον.

Τους τελευταίους μήνες παρακολουθήσαμε ραγδαίες εξελίξεις στα πανεπιστήμια και είναι σίγουρο ότι το ακαδημαϊκό έτος 2020-2021 δεν θα μοιάζει σε τίποτα με το 2019-2020. Ας δούμε αυτά που έγιναν τους τελευταίους μήνες και ας συζητήσουμε την επίδραση που θα έχουν στο μελλοντικό πανεπιστήμιο.

Οι πρυτάνεις και το υπουργείο μας ενημέρωσαν ότι τα πανεπιστήμια ολοκλήρωσαν όλα σχεδόν τα θεωρητικά μαθήματα από απόσταση (με εξαίρεση τις εργαστηριακές ώρες σε όσα τμήματα έχουν και εργαστήρια ως προπτυχιακά μαθήματα). Το υπουργείο ανακοίνωσε ότι το εξάμηνο δεν θα χαθεί σε κανένα πανεπιστήμιο.

Αυτή την περίοδο είναι σε εξέλιξη και το μεγάλο «πείραμα» της εξ αποστάσεως αξιολόγησης των φοιτητών και σύντομα θα μάθουμε τα αποτελέσματα. Είμαι σίγουρος ότι θα μας ενημερώσουν οι αρμόδιοι ότι και αυτό πέτυχε και οι βαθμολογίες θα κατατεθούν κανονικά. Είναι άλλωστε γνωστό ότι για την πλειοψηφία των καθηγητών, η δίκαια και αντικειμενική αξιολόγηση των φοιτητών είναι πολύ χαμηλά στη λίστα των προτεραιοτήτων τους, οπότε θα δουν με επιείκεια και κάποια «παρατράγουδα», αν προκύψουν. Στο ελληνικό πανεπιστήμιο λοιπόν καταφέραμε σχεδόν μέσα σε μια νύχτα να πάμε στο επόμενο στάδιο της εκπαίδευσης, δηλαδή για τα θεωρητικά μαθήματα δεν είναι απαραίτητο να βρίσκεσαι στο πανεπιστήμιο. Παραδόσεις και εξετάσεις γίνονται πλέον κανονικά από απόσταση και χωρίς κανένα πρόβλημα από ό,τι μας πληροφορούν.

Πολλά πανεπιστήμια στο εξωτερικό ανακοίνωσαν ότι και το επόμενο ακαδημαϊκό έτος θα εφαρμόσουν αυτά που μάθαμε την εποχή του κορωνοϊού και ανακοινώνουν ήδη στους φοιτητές ότι η παρουσία τους στους χώρους του ιδρύματος (αμφιθέατρα, εστίες, εστιατόρια, βιβλιοθήκες) δεν θα είναι επιτρεπτή, τουλάχιστον για το επόμενο ακαδημαϊκό έτος.

Για την Ελλάδα, δύο πράγματα θα συμβούν αν περάσουμε από του χρόνου στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση, με εξαίρεση τα τμήματα που επιλεκτικά θα καλούν τους φοιτητές για την άσκηση στα εργαστήρια, στις κλινικές και τη συνεργασία με τους καθηγητές για την πτυχιακή εργασία.

Μια σημαντική μείωση στο κόστος σπουδών για όσους μένουν στην επαρχία. Οι δαπάνες για τη λειτουργία των πανεπιστημίων επίσης θα μειωθούν σημαντικά. Μαθήματα εξ αποστάσεως και εξετάσεις μπορεί να μοιραστούν με τα άλλα πανεπιστήμια. Για παράδειγμα, φοιτητές από ένα τμήμα της Θεσσαλονίκης άνετα γράφονται, παρακολουθούν και εξετάζονται σε ένα μάθημα από απόσταση, όπως έγινε το τελευταίο διάστημα, σε ένα αντίστοιχο τμήμα του Πανεπιστήμιου Κρήτης ή των Αθηνών. Οπότε απαιτείται και λιγότερο προσωπικό για την εκπαίδευσή τους.

Θα είναι εφικτή η κατάργηση των εισαγωγικών εξετάσεων για τα πανεπιστήμια σε πολλά τμήματα (κυρίως εκείνα που δεν έχουν στο πρόγραμμα σπουδών εργαστηριακά μαθήματα ή κλινικές), μια και η τηλεκπαίδευση δεν έχει τους αριθμητικούς περιορισμούς που έχει η παρακολούθηση εντός των ιδρυμάτων.

Τα βιβλία και οι σημειώσεις θα περάσουν σε ηλεκτρονική μορφή.

Οι μεταγραφές καταργούνται γιατί δεν υπάρχει λόγος μετακίνησης, με εξαίρεση τα τμήματα στα οποία οι φοιτητές έχουν λόγο να βρίσκονται για παρατεταμένα διαστήματα.

Τα πανεπιστήμια μετά την πανδημία παρέχουν και πιστοποιούν πληροφορίες και γνώσεις και μοιράζουν πτυχία «μαζικά» σε κάποια τμήματα.

Στα πανεπιστήμια πλέον θα κυκλοφορούν ελάχιστοι φοιτητές που βρίσκονται εκεί για συγκεκριμένο σκοπό, π.χ. συνεργασίες με ερευνητικές ομάδες για να ολοκληρώσουν τις πτυχιακές εργασίες που δεν θα είναι υποχρεωτικές. Οι λίγοι που δεν θα αναζητήσουν απλά πιστοποίηση γνώσεων και εξιδεικευμένων πληροφοριών, αλλά και άλλες δεξιότητες (π.χ. ερευνητική εμπειρία), γιατί θέλουν συνεχίσουν και σε μεταπτυχιακό επίπεδο τις σπουδές τους, θα πρέπει να βρίσκονται στα πανεπιστήμια σχεδόν όλον τον χρόνο. Με τα σημερινά δεδομένα εκτιμώ ότι περίπου το 70% των φοιτητών μας είναι στην πρώτη κατηγορία της αναζήτησης του πτυχίου και μόνο το 30% έχει πιο φιλόδοξα σχέδια.

Η παραδοχή των πανεπιστημίων αυτή την περίοδο «όλα είναι καλά», ακόμα και όταν παραμένουν κλειστά και όλοι εργάζονται από απόσταση, φαντάζομαι ότι έστειλε ένα μήνυμα στο υπουργείο Παιδείας που δεν μπορεί να μην το λάβει υπόψη του στον νέο σχεδιασμό του. Στο εξωτερικό αυτός ο ανασχεδιασμός, με βάση τα όσα μάθαμε τους τελευταίους μήνες, ξεκίνησε.

Ο Λουκάς Βλάχος είναι συνταξιούχος καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης