Το πρόσωπό του ήταν το πρόσωπο της θυσίας και της μνήμης

«Το χέρι του Παπαλάζαρου έσκυβαν να το φιλήσουν και οι άθεοι». Η φράση του Γιώργου Κουκουμά (μέλος ΚΕ του ΑΚΕΛ) περιγράφει τι ήταν ο Παπαλάζαρος για την Κύπρο. Για όσους τον γνώρισαν από κοντά. Αλλά και για όσους δεν τον είδαν ποτέ, αλλά διδάχθηκαν από τη στάση του και τις ιστορίες που έλεγαν για κείνον. Τις ιστορίες για τις μέρες της προδοσίας. Την ιστορία της Κύπρου που είναι γραμμένη με αίμα. Ο Παπαλάζαρος ήταν σύμβολο αυτής της ιστορίας. Της τραγωδίας. Μορφή ιερή. Το πρόσωπό του ήταν το πρόσωπο της θυσίας. Της θυσίας και της μνήμης. Πόσες φορές δεν κοίταξα τη φωτογραφία του ανάμεσα στα μνημεία των δύο δολοφονημένων γιων του, τον άκουσα να λέει ότι δεν καταριέται αυτούς που σκότωσαν τα παιδιά του και απόρησα. Τον θαύμασα. Απόρησα με την καλοσύνη του. Τον θαύμασα για το μεγαλείο του. Ντράπηκα για τον δικό μου θυμό…

Ο γιος του Κυριάκος δολοφονήθηκε την 1η Ιουλίου 1973 στον περίβολο της Ιεράς Μητρόπολης Πάφου από την ΕΟΚΑ Β. Ηταν 17 χρονών. Είχε μόνο μία τρύπα από σφαίρα στο πίσω μέρος του κεφαλιού, στο όριο του αυχένα. Του άνοιξαν το στόμα, έβαλαν το όπλο μέσα και τον πυροβόλησαν. Δεν είχε ούτε καν σημάδι στα δόντια, που να δείχνει πάλη… Ο δολοφόνος ήταν αστυνομικός. Ο Παπαλάζαρος ήξερε ποιος σκότωσε τον γιο του, δεν τον άφησαν να δώσει ούτε κατάθεση. Εκείνη τη μέρα που σκότωσαν τον Κυριάκο είχαν φυγαδεύσει τον Παπαλάζαρο από το σπίτι του, γιατί υπήρχαν ενδείξεις ότι θα τον σκότωνε η ΕΟΚΑ Β. «Οταν πήγαν στο σπίτι μου και δεν με βρήκαν, πήγαν στη Μητρόπολη και πυροβόλησαν τον γιο μου» διηγούνταν ο ίδιος. Ο αστυνομικός που τον σκότωσε πήρε σύνταξη από την υπηρεσία του, δεν κατηγορήθηκε ποτέ, δεν τιμωρήθηκε ποτέ. Ο φάκελος «χάθηκε, κάηκε, εξαφανίστηκε» και η υπόθεση έκλεισε ως «ανεξιχνίαστο έγκλημα». «Ποτέ δεν καταράστηκα τον δολοφόνο του παιδιού μου», έλεγε ο Παπαλάζαρος, «το μόνο που ζητώ είναι δικαιοσύνη».

Δεύτερο παιδί του που έδωσε τη ζωή του στον αγώνα, ο Σωτήρης. Ο Σωτήρης γύρισε στην Κύπρο το καλοκαίρι του 1974 από τη Σοβιετική Ενωση, όπου σπούδαζε γιατρός, για καλοκαιρινές διακοπές. Πολέμησε το πραξικόπημα. Εντάχθηκε στην Εθνική Φρουρά και έπεσε μαχόμενος στις 20 Ιουλίου 1974 κατά την τουρκική εισβολή. Τα τελευταία του λόγια «διψώ και πονώ». Οταν ρωτούσαν τον Παπαλάζαρο αν είχε αισθήματα οργής, μίσους για τους Τούρκους ή τους Τουρκοκύπριους, απαντούσε «όχι, δεν έχω. Ηταν πόλεμος». Ελεγε ότι είχε φίλους Τουρκοκύπριους και ζητούσε πάντα να λυθεί το Κυπριακό με ειρηνικά μέσα, «αλλιώς είμαστε όλοι επικίνδυνοι. Γιατί τρελούς έσιει τζιαί ‘πο τζει τζιαί ‘πο ‘δα (σ.σ. και στις δύο πλευρές)».

Τον Παπαλάζαρο εγώ τον «γνώρισα» από τις ιστορίες του παππού μου του Αντρικκή. Ηταν ο τρόπος που διάλεξε να μου εξηγήσει το διπλό έγκλημα του προδοτικού πραξικοπήματος της χούντας στην Κύπρο και της τουρκικής εισβολής που ακολούθησε για πρώτη φορά όταν ήμουν έξι χρονών. «Ανθρωπο σαν τον Παπαλάζαρο δεν εγέννησε δεύτερο τούτος ο τόπος. Εμείς χάσαμε τα σπίτια μας, τους τόπους μας, αυτός έχασε τα παιδιά του. Το ένα από τους πραξικοπηματίες, το άλλο στην εισβολή. Τούτος ο άνθρωπος είναι ο ίδιος η ιστορία της Κύπρου. Με το αίμα των παιδιών του γράφτηκε η ιστορία του διπλού εγκλήματος στον τόπο μας. Ας όψονται τζείνοι που τα εκάμασι» ήταν τα λόγια του Αντρικκή μου. Στα χρόνια που ακολούθησαν και διάβασα και έζησα την ιστορία αυτού του τόπου, σεβάστηκα όσο κανέναν άλλο τον Παπαλάζαρο…

Ενας παπάς κομμουνιστής που όταν τον ρωτούσαν αν αυτό ερχόταν σε αντίθεση με την ιεροσύνη του, απαντούσε αρνητικά επιλέγοντας να μιλά για τους εργάτες που δούλευαν ασταμάτητα «που το γέννημα ως το βούτημα του ήλιου».

Πατέρας εννιά παιδιών. Γεννήθηκε το 1928, τα γράμματα που ήξερε τα έμαθε στην Εκκλησία, αφού το σχολείο το άφησε στη Δ’ Δημοτικού για να δουλέψει. Χειροτονήθηκε το 1965 γιατί πέθανε ο ιερέας του χωριού του, της Χολέτριας της Πάφου, και δεν υπήρχε αντικαταστάτης. «Πριν γίνω ιερέας θεώρησα χρέος μου να αναφέρω ότι είμαι μέλος του ΑΚΕΛ και αριστερός για να το ξέρουν και να μην έρθουν μετά να πουν γιατί κάνατε έναν αριστερό ιερέα. Μου απάντησαν πως δεν υπάρχει πρόβλημα, αλλά για να είναι σίγουροι συγκέντρωσαν υπογραφές από όλους τους χωριανούς αν αποδέχονται» είχε αποκαλύψει ο ίδιος. Χαρακτήριζε καταστροφικό τον αγώνα της ΕΟΚΑ Α, παρότι, όπως έλεγε, σεβόταν τους αγνούς αγωνιστές, τονίζοντας όμως ότι το λάθος ήταν ότι δεν ένωσαν τον κόσμο της Κύπρου κι άφησαν τους Τουρκοκύπριους στους Αγγλους.  Ο Παπαλάζαρος πήρε όπλο και κατά των πραξικοπηματιών και της ΕΟΚΑ Β το 1974. «Με ρωτάνε πολλοί αν είχα πρόβλημα που είμαι ιερέας και πήρα όπλο, απαντώ, όχι, γιατί να έχω, επρόκειτο να υπερασπιστώ τη δημοκρατία, το χωριό μου και την οικογένειά μου!» έλεγε.

Ο Παπαλάζαρος πέθανε την Κυριακή, σε ηλικία 92 χρονών. Πέθανε χωρίς να δει την Κύπρο ελεύθερη, τον λαό της ενωμένο και χωρίς να αποδοθεί δικαιοσύνη για τη δολοφονία του γιου του.