Το πανηγύρι ήταν πολύ κι ο τόπος ήταν λίγος

Πανηγύρια σε Αλίαρτο και Γουδή στην εποχή του social distancing. Αυτό στη θεωρία. Στην πράξη, πανηγύρι σαν να μη συμβαίνει τίποτα, σαν η πανδημία να ήταν σειρά στο Netflix κι εμείς κλειστήκαμε ενάμιση μήνα στο σπίτι μας έτσι, για γούστο. Κέφι, χορός, τραγούδι, ατέλειωτο γλέντι και μου ‘ρχεται να κάνω γιούργια στον ταβά με τα κοψίδια. Πατείς με πατώ σε και έχουμε την τιμή να παρευρίσκονται ανάμεσά μας εκπρόσωποι του Κοινοβουλίου. Ο κ. Κουτσούμπας από τη Νέα Δημοκρατία και η κυρία Παύλου από τον ΣΥΡΙΖΑ. Πάμε, μαέστρο. Και πάσα ομοιότητα με τις σκηνές συνωστισμού στα μπιτς μπαρ των κοσμικών νησιών κάθε άλλο παρά συμπτωματική είναι. Δεν πα’ να κρούουν οι επιδημιολόγοι τις καμπάνες του κινδύνου, να μιλάνε για σπίθα σε φρύγανα, για εκείνο το τσακ που θα κάνει τη σπίθα πυρκαγιά. Τα πανηγύρια και το τσίπουρο δεν μπορεί κανείς να μας τα πάρει. Οπως και τα μπιτς μπαρ και τα μπιτς πάρτι και τους ιδρώτες μας και τα σταγονίδιά μας. Ελληνες είμαστε ρε.

Για να σοβαρευτούμε τώρα, δεν αναφέρω τυχαία, με αυτήν την αφορμή, τα πανηγύρια μαζί με τα μπιτς μπαρ. Οι ομοιότητες δεν είναι μόνο χωροταξικές. Και τα δυο, αν και φαινομενικά αντίθετα, ανήκουν στον ίδιο ακριβώς χώρο της σύγχρονης ποπ κουλτούρας. Το πανηγύρι ως κομμάτι της λαϊκής μουσικής και κοινωνικής παράδοσης χάθηκε στους παράδρομους ενός διαστρεβλωμένου και κακοποιημένου νεοχιπστερισμού.

Με χορούς κυκλωτικούς
Στην εκ μητρός πατρίδα μου, τη Σύρο, δεν θυμάμαι, όταν ήμουν παιδί, να γινόταν κάποιο πανηγύρι. Σε αντίθεση με την εκ πατρός, την Πάρο, όπου του Αϊ-Λια, του Αγίου «Παντελέμονα» και της «Αγιαμαρίνας» σειόταν ο τόπος. Ο λόγος, προφανής. Η Σύρος είχε αστική κοινωνία ενώ η Πάρος, πριν ακόμη εισβάλλει ο τουρισμός, αγροτικό πληθυσμό. Τα τελευταία χρόνια ωστόσο έχουν «εφευρεθεί» πανηγύρια και στη Σύρο. Της μαρίδας, της γαρίδας, της σαρδέλας, του καλαμαροχτάποδου. Δεν πρόκειται – μιλάω γενικά – απλώς περί τουριστικής ατραξιόν αλλά περί τάσης που έλκει ξένους και ντόπιους. Κυρίως τους δεύτερους.

Τοποθετώ την απαρχή του νεοφολκλόρ στα μέσα, περίπου, της δεκαετίας του 1990. Οταν αρχίσαμε να μιλάμε για globalization, αναδύθηκε, συγχρόνως, και το localization. Το χωριό – από το οποίο στις δεκαετίες του 1960 και του 1970 έφευγαν τρέχοντας οι νέοι – επαναεγκαταστάθηκε στα αστικά κέντρα. Με «προικιά» τα τσίπουρα (ποιοι έπιναν τσίπουρο το 1980;), τα κοκτέιλ με μαστίχα, τις λιαστές ντομάτες, τον ντάκο με μυζήθρα, τα φεστιβάλ τοπικών γεύσεων και τους κυκλωτικούς χορούς. Το πανηγύρι στις Ράχες Ικαρίας έγινε η μεγάλη θερινή σύναξη των χίπστερ. Και σε κοσμικά εστιατόρια και μπαρ εισβάλλουν, ως χάπενινγκ, τρέντι κλαρινιτζήδες.

Από τον Παπασιδέρη στον Sin Boy
Τα σύγχρονα πανηγύρια βέβαια ουδεμία σχέση έχουν με τα παραδοσιακά – ακόμη και αυτά που κεφαλοποιούν τη λέξη «παράδοση» και τα παράγωγά της στην επίσημη ονομασία τους. Οπως καμία σχέση δεν έχουν ο Παπασιδέρης, η Πυργάκη, η Ειρήνη Κονιτοπούλου με τους περισσότερους από τους σύγχρονους δημοτικούς τραγουδιστές. Εξάλλου στα πανηγύρια πλέον παίζουν «Ξημερώματα δίνεις δικαιώματα» και Sin Boy, σε κάποια και house. Κορίτσια με ολόισια, από την κερατίνη, μαλλιά και βαριαναστενάζουσες μεγαλοκοπέλες επενδύουν στο πρωτόγονο sexiness μέσω του back to the roots. Και φίλος μού έλεγε ότι πέρυσι, σε πανηγύρι, δίπλα στα κοψίδια, υπήρχε και vegan πιάτο. Πανηγύρια για τα πανηγύρια δηλαδή.