Ακούγοντας τον νέο Ντίλαν

Γιάννης Πετρίδης

μουσικός παραγωγός

«Επίλογος και πρόλογος δύο εποχών»

Το άλμπουμ του Bob Dylan είναι ένα σπουδαίο δώρο στους φίλους του, αφού γράφτηκε γι’ αυτούς. Για δημιουργούς επιπέδου του Dylan, κάθε δίσκος του είναι και ένα κομμάτι από τη ζωή τους. Μέσα από τραγούδια που περιγράφουν τα συναισθήματα μιας συγκεκριμένης περιόδου, ο Dylan καταφέρνει να διεισδύσει στις καρδιές χιλιάδων οπαδών του που έζησαν τις ανάλογες εποχές. Ο Dylan στο «Rough and Rowdy Ways» προχωρεί λίγο περισσότερο και μας περιγράφει – κυρίως στο «Murder Most Foul» – ένα μεγάλο κομμάτι της ιστορίας της ζωής του στον χώρο της μουσικής με αναφορές σε καλλιτέχνες και τραγούδια που αγάπησε και που έχουν παίξει σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της κοινωνίας τα τελευταία 60 χρόνια. Σκέφτομαι ότι ο Dylan κυκλοφόρησε το «Murder Most Foul» σαν έναν επίλογο μιας ολόκληρης εποχής, που όμως είναι και πρόλογος σε μια άλλη ζοφερή εποχή που έρχεται. Ανάλογα ακούσματα έχουν όλοι όσοι μεγάλωσαν μαζί του και σ’ αυτούς στην ουσία απευθύνεται το άλμπουμ, είναι μια ιστορία της ζωής τους. O Dylan δεν δείχνει αισιόδοξος για τη σημερινή μουσική, ίσως δεν τον νοιάζει αφού οι στίχοι που παίζουν βασικό ρόλο στα τραγούδια του σήμερα δεν λένε και πολλά πράγματα στους νέους. Εμείς τον ευχαριστούμε για το δώρο του και ελπίζουμε ότι δεν θα είναι το τελευταίο.

Ο Γ. Πετρίδης ακούγεται κάθε απόγευμα στο Πρώτο Πρόγραμμα, στην εκπομπή «Από τις 4 στις 5», ενώ οργανώνει και την ιστοσελίδα apotis4stis5.com

g

Μανώλης Φάμελλος

τραγουδοποιός

«Κοιτάζει τα αστέρια»

Επειδή έχουν έναν δοκιμιακό χαρακτήρα τα τραγούδια του Ντίλαν, μέσα στα οποία παρελαύνει όλη του η μυθολογία, όλες του οι αναφορές, τα οράματά του, οι ήρωες από τη λογοτεχνία, από τον κινηματογράφο, ιστορικές φιγούρες, πρέπει να δοθεί κανείς σε μια προσεκτική ακρόαση για να συνομιλήσει μαζί του. Και αυτό ομολογώ ότι δεν το έχω κάνει ακόμη. Θυμάμαι ότι και στον προηγούμενό του δίσκο – πριν από οκτώ χρόνια – χρειάστηκε να περάσει ένας χρόνος για να τον ακούσω προσεκτικά.

Δεν πρόκειται για έναν δίσκο που βάζεις στο αυτοκίνητο να ακούσεις πηγαίνοντας σε ένα εστιατόριο για να φας. Δεν μπορείς να έχεις τέτοια επαφή με αυτό το υλικό. Αν συμβαίνει αυτό τότε μάλλον δεν έχεις ουσιαστική σχέση με τον δίσκο. Σε ό,τι με αφορά, η σχέση μου με τον Μπομπ Ντίλαν ήταν πάντα σχέση μαθητείας από τότε που ξεκινούσα να γράφω κι εγώ. Εχω κάνει σεμινάρια μαζί του, όπως έχω κάνει και με άλλους ομοτέχνους του. Δηλαδή πήρα το υλικό, το κατέγραψα, το μελέτησα και επιχείρησα να το περάσω στα χέρια μου και στη φωνή μου.

Ξεχώρισα τα «My Own Version of You», «Βlack Rider» , «Mother of Muses». Τα συγκεκριμένα κομμάτια μού φάνηκαν περισσότερο τραγούδια. Οπως και στα υπόλοιπα έτσι και σε αυτά, από την πρώτη ακρόαση διαπιστώνω ότι δημιουργείται ένα ηχητικό τοπίο μέσα στο οποίο ο δημιουργός ξεδιπλώνει την αφήγησή του. Η πρώτη αίσθηση που αποκόμισα ήταν ότι ένας άνθρωπος – ο Ντίλαν – βρίσκεται στον κήπο του, σε κάποια βεράντα του Νότου, κοιτάζει τα αστέρια και τον ουρανό και κάνει έναν απολογισμό. Μαζί με τη ζωή του αναστοχάζεται όλη την ανθρωπότητα και όλες τις ιστορίες που έχει διηγηθεί και εκείνες που διασταυρώθηκαν με τις δικές του. Προσπαθώ πρώτα απ’ όλα να φανταστώ τον χαρακτήρα. Αν και ο ίδιος είναι ένας τύπος ο οποίος βγαίνει με μεγάλη ευκολία από τον εαυτό του και είναι αρκετά δύσκολο να τον αιχμαλωτίσεις. Ακόμη βρίσκομαι στο εισαγωγικό στάδιο και επιχειρώ να γράψω μέσα μου έναν πρόλογο. Είναι όπως μια ταινία που την κρατάς για να τη δεις μια πολύ συγκεκριμένη στιγμή. Για να χαθείς στην πλοκή της, θέλεις τον χρόνο σου και τον χώρο σου.

g

Μάκης Μηλάτος

κριτικός μουσικής

«Η τέχνη των διαχρονικών υλικών»

Συνέντευξη στον Γιώργο Σκίντσα

Η γνώμη μου είναι πως και μόνο που συζητάμε τόσο πολύ για τον δίσκο «Rough and Rowdy Ways» του Μπομπ Ντίλαν, ενός μουσικού που είναι – σχεδόν – 80 χρονών κι έχει πίσω του 60 χρόνια μουσικής ιστορίας και 40 άλμπουμ, τα λέει όλα. Δεν είναι τυχαίο το ότι πήγε αμέσως Νο1 στην Αγγλία και Νο2 στην Αμερική αλλά και το ότι έχει εισπράξει ήδη ενθουσιώδεις κριτικές. Είναι όντως ένας πολύ καλός δίσκος, αλλά αυτό έχει ξαναγίνει με όλους τους δίσκους που έβγαλε στο τέλος του 20ού και την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα. Να θυμίσω χαρακτηριστικά την, λεγόμενη, τριλογία του στοχασμού: «Time Out of Mind», «Love and Theft», «Modern Times», και όχι μόνο.

Γιατί τώρα λοιπόν όλος αυτός ο «χαμός»; Γιατί δεν έγινε το ίδιο με ισάξιους δίσκους της τελευταίας εικοσαετίας;

Η δική μου εξήγηση είναι πως η εποχή που ζούμε και όσα συμβαίνουν γύρω μας και παντού στον κόσμο κάνουν την ανθρωπότητα, τον δυτικό πολιτισμό, να έχει και πάλι πραγματική ανάγκη τον Μπομπ Ντίλαν και την τέχνη του. Παρότι αυτή την περίοδο κυκλοφόρησαν ένα σωρό δίσκοι και τραγούδια που αναφέρονται σε όσα συμβαίνουν, που δείχνουν κοινωνική ευαισθησία, που καταγγέλλουν και διαμαρτύρονται, ο δίσκος του Ντίλαν είναι που φέγγει με ξεχωριστό τρόπο. Γιατί; Γιατί ο ποιητικός λόγος, ο στοχασμός, η διαχρονική αξία του ίδιου και των ήχων που χρησιμοποιεί, η μελαγχολική διάθεση με όσα διαπιστώνει για την Αμερική, για τον άνθρωπο, για τον κόσμο, είναι αυτά που οι άνθρωποι έχουν πάλι ανάγκη.

Αρα τι συμβολίζει τόσο το άλμπουμ όσο και ο δημιουργός στις ημέρες μας;

Ο Μπομπ Ντίλαν μπορεί να συμβολίζει ακόμα και σήμερα, με τον πιο εμφατικό τρόπο, την αξία της τέχνης που φτιάχνεται με διαχρονικά υλικά, που είναι τα blues, οι tex-mex ήχοι, η folk τραγουδοποιία, ο στοχασμός, η αλήθεια, η ενσυναίσθηση, η διορατικότητα, η ευαισθησία. Νομίζω πως είναι πολύ ανακουφιστικό που σε μια ταραγμένη περίοδο, όπως αυτή που ζούμε, η κοινωνία έχει ανάγκη τον Μπομπ Ντίλαν κι ένα άλμπουμ σαν το «Rough and Rowdy Ways» με τον ίδιο τρόπο που τον είχε ανάγκη σε αντίστοιχα ταραγμένες περιόδους πριν από 60 χρόνια.

g

Γιώργος-Iκαρος Μπαμπασάκης

συγγραφέας, μεταφραστής

«Στην Κυψέλη ακούμε Dylan»

Καθώς ακούνε για πολλοστή απανωτή φορά με φόρα -πώς αλλιώς;- τον καινούργιο, τριακοστό ένατο, παρακαλώ, δίσκο του Bob Dylan, ο Μαντάς κι ο Μπαμπασάκης, λησμονούν όσα ήξεραν, αναθυμούνται όσα δεν ήξεραν, λογοπαίζουν αμήχανα, αφήνουν τον άδολο θαυμασμό να τους παρασύρει, επιτρέπουν στον σεβασμό να τους κατακλύσει, τηλεφωνούν στους έρωτές τους (στην Ανθοστόλιστη Αβρή Αύρα και στο Κόκκινο Κερασένιο Κορίτσι), αφήνουν κωδικοποιημένα μηνύματα, αναφωνούν “Ο θαυμασμός κι ο σεβασμός είναι απόλυτα sexy & cute”), γυρίζουν στους στίχους, αποφαίνονται ότι ο Dylan έχει βαλθεί, τελεσφόρα, να συνοψίσει την ιστορία της αγγλόφωνης λογοτεχνίας, ότι αμιλλάται τον Βάρδο του Έιβον σε παρηχητική παρρησία και σε κινηματογραφική εικονοποιΐα, διαπιστώνουν ότι ο Dylan ποιεί & πραγματώνει μελωδικά το σχέδιο του Μπαλζάκ όπως το ανέλαβε στις Ηνωμένες Πολιτείες ο Philip Roth, ήτοι να συντάξει μιαν ιστορία των χειρονομιών, μιαν Ανθρώπινη Κωμωδία σε 39 ψηφίδες -και τι ψηφίδες!-, ευλογούν τα ξυρισμένα γένια τους (θαυμάζοντας το γεγονός ότι θαυμάζουν τον Dylan από τότε που ήσαν όλο θαυμασμό αμούστακα μειράκια), ανακατώνουν τα ατίθασα μαλλιά τους (νιώθοντας εκρήξεις στο κρύο κρέας του κρανίου), επανέρχονται στους στίχους, αφουγκράζονται, ναι, στα lyrics, τον αχό από τις βροντές του Walt Whitman και του William Blake, λέει ο Αντρέας, “Μα τι ανεπίληπτος μαθητής του Eliot είναι ο Dylan!”, λέει ο Iκαρος, “Μα τι γενναίος μαθητής του Ginsberg είναι ο Dylan!”, λέει ο Μαντάς, “Αν δεν υπήρχε ο Dylan, δεν θα υπήρχε ο Cave”, λέει ο Μπαμπασάκης, “Αν δεν υπήρχε ο Dylan τωόντι δεν θα υπήρχε ο Cave”, τσουγκρίζουν τα ποτήρια τους, ακούνε ξανά το προγραμματικό μανιφέστο/αυτοβιολογία “I Contain Multitudes”, με τις αναφορές/φωτογραφήσεις -Anne Frank, Mr. Poe, Rolling Stones, William Blake- και τον ακροτελεύτιο στίχο “I play Beethoven’s sonatas, Chopin’s preludes / I contain multitudes”, ο ρομαντικός εγελιανός Αντρέας εντοπίζει ότι με το “I have no apologies to make  /Everything’s flowing all at the same time” ο Dylan κλείνει το ένα μάτι στον Marcel Duchamp (“Δεν έχω περισσότερα να σας πω, δεν νιώθω τύψεις”) και το άλλο το κλείνει στον Ηράκλειτο (τα πάντα ρει & τα πάντα free), ενώ ο εγελιανός ρομαντικός Iκαρος επισημαίνει με επισημότητα ότι με το “Today and tomorrow and yesterday too / The flowers are dying like all things do” ο Dylan τιμά τον Hegel (“Το μπουμπούκι εξαφανίζεται στην άνθιση και θα μπορούσε κανείς να πει ότι αυτή το ανασκευάζει / επίσης, ο καρπός διευκρινίζει ότι τα λουλούδια είναι μια ψευδής ύπαρξη του φυτού και μπαίνει στην θέση τους ως αλήθεια τους”), κι ύστερα, αμφότεροι  οι Αντρέας Μαντάς και Iκαρος Μπαμπασάκης, θυμούνται το αντιεπικό φινάλε της ταινίας “Scorpio”, όπου ο ετοιμοθάνατος Cross λέει στον Scorpio, “Τζο, εκεί μέσα παίζεται ένα παιχνίδι. Ο σκοπός δεν είναι ούτε η νίκη ούτε η ήττα. Ο μόνος σκοπός είναι να παραμείνεις στο παιχνίδι”, και συμφωνούν ότι ο δικός μας, ο Bob Dylan, ό,τι κι αν του έχουν καταμαρτυρήσει οι νοητικώς πυγμαίοι, κατορθώνει αυτό: Πάση θυσία μένει στο παιχνίδι, στο Μεγάλο Παιχνίδι της Υψηλής Τέχνης.

Ερωτευμένη Κυψέλη, 01.07.2020

Διονύσης Σαββόπουλος

«Στόμα στιλέτο, καρδιά γαλακτομπούρεκο»

Στην αρχή απόρησα όταν άκουσα ότι ο Ντίλαν ξαναμπαίνει στο στούντιο και είχα κάποιες επιφυλάξεις, διότι συνήθως σε αυτή την ηλικία, διαχειρίζεται κανείς απλώς τα γεράματά του, ακόμα και στη σκηνή, ακόμα και στο στούντιο, οπότε τι νόημα έχει; Ομως όχι. Το υλικό του είναι πάλι συναρπαστικό και ο Ντίλαν ένας ποιητής που συνθέτει και τραγουδά τα ωραία καινούργια τραγούδια του, με στόμα στιλέτο και καρδιά γαλακτομπούρεκο. Βρε το θηρίο! Ογδόντα χρονών και ξαναμπαίνει στο παιχνίδι. Μακάρι να του μοιάσουμε.