Πού να κατευθυνθούν τα ευρωπαϊκά κονδύλια

Περιορισμένο ή ασαφές το αναπτυξιακό αποτύπωμα των ενισχύσεων ύψους 160 δισ. ευρώ που έχει λάβει συνολικά η Ελλάδα από τα ευρωπαϊκά προγράμματα, με τη χώρα μας να καταγράφει την 5η χειρότερη επίδοση, 35%, στην εκτέλεση. Αν και οι κοινοτικοί πόροι αντιστοιχούν σε ένα ολόκληρο ΑΕΠ, αποδεικνύεται πως έκαναν μια τρύπα στο νερό και σπαταλήθηκαν για δεκαετίες με τον ίδιο τρόπο, συμβάλλοντας κατά το ελάχιστο στη διαμόρφωση ενός αποτελεσματικού αναπτυξιακού μοντέλου. Υστερα από 40 χρόνια στην ενωμένη Ευρώπη, οι ελληνικές μικρομεσαίες έχουν το 50% της παραγωγικότητας των αντίστοιχων ευρωπαϊκών.

Σύμφωνα με ειδική μελέτη του ΣΕΒ «Νέο ΕΣΠΑ: Ωρα για αλλαγή πορείας», αναφέρεται πως το νέο πρόγραμμα αποτελεί ευκαιρία για αλλαγή πορείας. Ο ψηφιακός και τεχνολογικός μετασχηματισμός, η ενεργειακή εξοικονόμηση, η προσαρμογή στην κυκλική οικονομία, η εμβάθυνση της καινοτομίας και οι σύγχρονες δεξιότητες είναι προϋποθέσεις για την ενδυνάμωση της μεταποίησης και την παραγωγή διεθνώς εμπορεύσιμων προϊόντων. Οπως τονίζει η μελέτη, η ποσοτική αύξηση της συνεισφοράς της μεταποίησης στο 15% του ΑΕΠ πρέπει να συνοδεύεται από την ποιοτική αναβάθμιση της λειτουργίας των ίδιων των επιχειρήσεων σε αυτές τις κατευθύνσεις. Την ίδια στιγμή, η πανδημία ανέτρεψε τα επενδυτικά προγράμματα πολλών επιχειρήσεων, με το 2020 να βρίσκει τη χώρα με δυόμισι φορές λιγότερες επενδύσεις από το 2008. Είναι πολύ κρίσιμο να αποφευχθούν οι αστοχίες του παρελθόντος και, όπως αναφέρει ο ΣΕΒ, η Ελλάδα χρειάζεται να δουλέψει προς μια στρατηγική που να εστιάζει λιγότερο στο «πόσους» πόρους και περισσότερο στο «γιατί» τους διαθέτει.

Μόνο μέσα μέσα στην υγειονομική κρίση αξιοποιήθηκαν ποσά ύψους 5,7 δισ. ευρώ για τη στήριξη της ρευστότητας, ενώ από το 1980 τα διαρθρωτικά προγράμματα έχουν συνεισφέρει 160 δισ. ευρώ. Ομως, υπογραμμίζει ο ΣΕΒ, το αναπτυξιακό αποτύπωμα παραμένει περιορισμένο και ασαφές και η απορρόφηση ανέρχεται στο 87%, σε αντίθεση με το 85% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Η έμφαση στις δαπάνες, η γραφειοκρατία, ο ελλιπής σχεδιασμός είναι λόγοι που οδηγούν συνήθως σε αγώνα απορρόφησης. Μέχρι το 2019 η τακτική διάθεσης πολύ περιορισμένων πόρων (μέχρι 200.000 ευρώ ανά ΜμΕ την τριετία), η αδυναμία περιορισμού της γραφειοκρατίας και οι προκηρύξεις που δεν αποκρίνονταν στις ανάγκες οδήγησαν τα προγράμματα σε τέλμα. Ως αποτέλεσμα υπάρχουν λίγα επενδυτικά σχέδια ικανά να στηρίξουν την ανταγωνιστικότητα. Η εκτέλεση (δηλαδή η εκταμίευση των πόρων από τα δημόσια ταμεία στην πραγματική οικονομία) είναι μόλις στο 35% (5η χειρότερη επίδοση στην ΕΕ). Σε αντιπαραβολή, το ΕΣΠΑ 2007-2013, παρά τις σημαντικότατες δυσλειτουργίες, στα έξι πρώτα έτη είχε εκτέλεση (51%). Η πορεία του σημερινού ΕΣΠΑ είναι χειρότερη (στις αρχές του 2020) ακόμα και της ομολογουμένως κακής εκτέλεσης του προηγούμενου. Προβληματικά παραμένουν επίσης και η διάρθρωση και το ύψος των χρηματοδοτήσεων.