Οταν το δέρμα στα πόδια αλλάζει χρώμα

Μπορεί να μη συμβαίνει πάντα, αλλά δεν είναι σπάνιο: αρκετοί άνθρωποι – κυρίως όσοι έχουν κλείσει τα πρώτα πενήντα έτη της ζωής τους – διαπιστώνουν ξαφνικά ότι τα δέρμα χαμηλά στα πόδια τους είναι κόκκινο ή παρατηρούν δυσχρωμία που θυμίζει μελανιά, χωρίς όμως να έχουν χτυπήσει. Κάποιες φορές, αναπτύσσουν έντονο κνησμό στην ίδια περιοχή ή απολέπιση ενώ συχνά οι φλέβες φαίνονται πολύ έντονα.

Τα σημάδια αυτά αρκετές φορές δεν είναι αθώα, δεδομένου ότι μαρτυρούν μια μορφή δερματίτιδας, που σχετίζεται με την κυκλοφορία του αίματος και ονομάζεται έκζεμα εκ στάσεως. Πρόκειται δηλαδή, για μία φλεγμονή που εντοπίζεται κατά κανόνα γύρω από τους αστραγάλους και χαμηλά στις κνήμες και αναπτύσσεται εξαιτίας της ανεπάρκειας των φλεβών που βρίσκονται επιφανειακά στο δέρμα.

Οπως εξηγεί ο δερματολόγος – αφροδισιολόγος δρ Μάρκος Μιχελάκης η δερματίτιδα εκ στάσεως εκδηλώνεται συνήθως στα πόδια, επειδή σε αυτά συσσωρεύεται τυπικά το αίμα. «Οταν το αίμα “λιμνάζει” στις φλέβες των ποδιών, αυξάνεται η πίεση στο εσωτερικό τους, καθώς πασχίζουν να ωθήσουν το αίμα πίσω στην καρδιά, όπως είναι η φυσιολογική λειτουργία τους. Η προσπάθεια αυτή, όμως, έχει ως συνέπεια διαφυγή υγρών από τις φλέβες στον περιβάλλοντα χώρο και πρόκληση βλαβών στους παρακείμενους ιστούς, όταν υπάρχουν διαταραχές στα τοιχώματα και στις βαλβίδες των αγγείων που βοηθούν την επαναφορά του αίματος».

Τα πρώτα σημάδια και οι μόνιμες βλάβες

Στα αρχικά στάδιά της τα πιθανά συμπτώματα είναι πρήξιμο (οίδημα) κυρίως γύρω από τους αστραγάλους (το οίδημα υποχωρεί όταν ο πάσχων κοιμάται και εντείνεται με την ορθοστασία), επίμονο κοκκίνισμα στο δέρμα που σταδιακά σκουραίνει, απολέπιση και ξηρότητα, κνησμός, κιρσοί ή/και πόνος που επιδεινώνεται όταν ο ασθενής στέκεται όρθιος.

Καθώς εξελίσσεται, η δερματίτιδα εκ στάσεως μπορεί να προκαλεί διαφυγή υγρού (εξίδρωμα), επίμονα έλκη (κυμαίνονται από «σκασίματα» στο δέρμα έως μεγάλες πληγές) και δερματικές μολύνσεις (π.χ. κυτταρίτιδα, μυκητιάσεις κ.λπ.).

«Τα συμπτώματα αυτά είναι συνήθως παροδικά, εφόσον ακολουθηθεί η σωστή αγωγή» διευκρινίζει ο δρ Μιχελάκης. Οταν όμως η δερματίτιδα εκ στάσεως γίνει χρόνια κατάσταση, μπορεί να αναπτυχθούν μόνιμες αλλαγές στο δέρμα, όπως παρουσιάζονται στο γράφημα.

Εν τω μεταξύ, έχει παρατηρηθεί ότι η δερματίτιδα εκ στάσεως είναι πιο συχνή στις γυναίκες απ’ ό,τι στους άνδρες και συνήθως οφείλεται σε καταστάσεις που επιβραδύνουν την επιστροφή του αίματος από τα πόδια στην καρδιά. Είναι πιθανόν να οφείλεται στην πολύωρη ορθοστασία, στην καθιστική ζωή (είναι, π.χ., πιο συχνή σε εργαζομένους γραφείου οι οποίοι δεν γυμνάζονται), στη μακροχρόνια ακινησία (π.χ. εξαιτίας τραυματισμού, χειρουργείου κ.λπ.), στην εγκυμοσύνη (είναι πιο συχνή στις γυναίκες που αποκτούν πολλά παιδιά), καθώς και στα άτομα με δυσκολία ή/και αδυναμία βάδισης.

Υπάρχουν επίσης ορισμένες παθήσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο ανάπτυξής της όπως η παχυσαρκία, η υπέρταση, οι κιρσοί, οι θρομβώσεις στις φλέβες των ποδιών, η νεφρική ανεπάρκεια και η συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια. Η δερματίτιδα εκ στάσεως είναι επίσης πιο συχνή στους ασθενείς με αρρύθμιστο σακχαρώδη διαβήτη.

Πώς αντιμετωπίζεται

Η θεραπεία της δερματίτιδας εκ στάσεως απαιτεί κατ’ αρχάς αντιμετώπιση της υποκείμενης αιτίας, όταν αυτό είναι εφικτό. Ετσι, για παράδειγμα οι παχύσαρκοι άνθρωποι πρέπει να χάσουν βάρος, οι διαβητικοί να ρυθμίσουν καλά το σάκχαρό τους, οι υπερτασικοί την πίεσή τους κ.ο.κ. Μπορεί επίσης να απαιτηθεί χειρουργική διόρθωση των κιρσών.

Μια σημαντική συμβουλή που δίνουν οι ειδικοί είναι ο ασθενής να μην ξύνει το δέρμα του, όσο έντονος κι αν είναι ο κνησμός του, διότι το ξύσιμο μπορεί να προκαλέσει ρήξη του δέρματος και εξίδρωμα, καθώς και να αυξήσει τον κίνδυνο επιμόλυνσης.

Οι ασθενείς πρέπει επίσης να αποφεύγουν να κάθονται και να στέκονται όρθιοι για πολλές ώρες, να βάζουν ψηλά τα πόδια τους (δηλαδή, να κοιμούνται με τα πόδια πάνω σε μαξιλάρια και να ξαπλώνουν στον καναπέ με τα πόδια πάνω στο «μπράτσο»), καθώς και να φορούν κάλτσες διαβαθμισμένες συμπίεσης εάν τις έχει συστήσει ο θεράπων ιατρός. Μπορεί επίσης να τους βοηθήσει η ένδυση με φαρδιά ρούχα, τα οποία δεν θα ερεθίζουν το δέρμα.

«Αναλόγως με την περίπτωση, ο δερματολόγος ιατρός μπορεί να χορηγήσει στους ασθενείς διάφορα είδη τοπικών αλοιφών και κρέμες που θα αντιμετωπίσουν τη δερματίτιδα εκ στάσεως» λέει ο δρ Μιχελάκης. «Τα προϊόντα που χορηγούμε καταπολεμούν την ξηροδερμία, είναι τοπικά αντιβιοτικά για τις επιμολύνσεις, αντικνησμικά κ.λπ. Μπορεί να χορηγήσουμε ακόμα και τοπικά στεροειδή (αλοιφές με κορτιζόνη). Σε κάθε περίπτωση, όμως, ο ασθενής πρέπει να αντιμετωπίσει και την αιτία της δερματίτιδας εκ στάσεως που είναι η φλεβική ανεπάρκεια, επομένως απαιτείται συνεργασία και με τον αγγειολόγο ιατρό».

Απώλεια κιλών

Εάν η δερματίτιδα εκ στάσεως μείνει χωρίς θεραπεία μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια έλκη των κάτω άκρων, οστεομυελίτιδα (είναι σοβαρή λοίμωξη των οστών), αποστήματα του δέρματος και μόνιμες ουλές.

Εντούτοις, η πρόληψή της «δεν είναι πάντοτε εύκολη διότι συχνά η δερματίτιδα είναι απόρροια χρόνιων προβλημάτων υγείας όπως η συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια» τονίζει ο ειδικός. «Ωστόσο η απώλεια έστω και λίγων κιλών και η συστηματική γυμναστική (π.χ. το καθημερινό περπάτημα) μπορεί να βελτιώσουν την κυκλοφορία του αίματος και να μειώσουν το σωματικό λίπος. Απαραίτητο είναι ακόμα να κάνουν συχνά (τουλάχιστον 1 φορά την ώρα) διαλείμματα για περπάτημα όσοι εργάζονται σε γραφεία. Πρέπει επίσης να ενυδατώνεται καλά το δέρμα των ποδιών. Τέλος, μπορεί να βοηθήσει και η μείωση της κατανάλωσης άλατος».