Το ορατό «αόρατο χέρι» που καταπολεμά {LF}τις διακρίσεις

Οι νεοφιλελεύθεροι είναι ευτυχισμένοι άνθρωποι. Ζουν σε ένα παγγλωσιανό κόσμο – τον καλύτερο και ευτυχέστερο δυνατό. Το κάνουν μετά λόγου γνώσεως, αφού γνωρίζουν ότι οι αυτοματισμοί της αγοράς φροντίζουν τάχιστα για την εξασφάλιση Συνεχούς Νιρβάνα. Οτιδήποτε διαταράσσει το ειδυλλιακό κλίμα μεταφράζεται πάραυτα σε ευκαιρία πλουτισμού για κάποιον ή βιοποριστική λύση για κάποιον άλλο και έτσι εξουδετερώνεται πριν καν γίνει γνωστή η ύπαρξή του.

Αυτό ισχύει και για τον ρατσισμό. Αν υφίστανται αδικαιολόγητες διακρίσεις, αυτές συνεπάγονται μια πιθανότητα κέρδους για αυτόν που θα τις αψηφήσει και θα πάει κόντρα στο ρεύμα. Αν κάποιοι ιδιοκτήτες ακινήτων νομίζουν ότι οι πρόσφυγες και οι μετανάστες (οι ΛΟΑΤΚΙ, οι γυναίκες με μικρά παιδιά, κ.λπ.) είναι λιγότερο επιθυμητοί ως ενοικιαστές, τότε αρνούνται να τους ενοικιάσουν τα σπίτια. Αυτό τείνει να αυξάνει τα ενοίκια που αντικρίζουν όσες ομάδες αντιμετωπίζουν διακρίσεις. Το αυξημένο ενοίκιο δεν είναι παρά ευκαιρία την οποία σπεύδουν να αξιοποιήσουν οι πιο οξυδερκείς επενδυτές ακινήτων. Η διαδικασία, μάλιστα, γίνεται τόσο γρήγορα που δεν προλαβαίνουν καν τα αυξημένα ενοίκια να σκάσουν μύτη, γιατί θα έχει προλάβει η ελεύθερη αγορά να τα ισοπεδώσει.

Αυτή  είναι η θεωρία. Στην πράξη όμως βλέπουμε όλοι φαινόμενα που αντιβαίνουν στο ειδυλλιακό σενάριο. Αν το όνομα κάποιου ακούγεται «κάπως» Μουσουλμανικό, αν η επιδερμίδα του είναι λίγο πιο σκούρα, αν αποκλίνει κάπως από το επιθυμητό πρότυπο, δυσκολεύεται να βρει σπίτι. Σε πειράματα στα οποία ερευνητές απέστειλαν πανομοιότυπες αιτήσεις εξεύρεσης κατοικίας (ή εργασίας), το  ποσοστό απόρριψης ήταν συντριπτικά μεγαλύτερο αν απέκλιναν από τον κανόνα. Αυτό επιβεβαιώθηκε στις ΗΠΑ, στη Βρετανία, αλλά και στην Ελλάδα.  Οι ιδιοκτήτες ακινήτων προτιμούν να έχουν το σπίτι τους άδειο, παρά να το νοικιάσουν σε μη αρεστό ενοικιαστή – είτε αυτός είναι πρόσφυγας, είτε ΜΚΟ που πιθανολογείται ότι θα στεγάσει πρόσφυγες. Ο καπιταλισμός και ο νεοφιλελευθερισμός εντοπίζουν την προκατάληψη και την τιμωρούν, μειώνοντας το εισόδημα των προκατειλημμένων και αυξάνοντας αυτό  των ανοιχτόμυαλων.

Οι νεοφιλελεύθεροι φρονούν ότι αυτή διαδικασία γίνεται μόνη της. Ομως, στον δικό μας κόσμο, οι προκατειλημμένοι είναι πολυάριθμοι και κατέχουν δεσπόζουσα θέση. Ετσι, η προσαύξηση-τιμωρία μετατοπίζεται σε όσους υφίστανται τις διακρίσεις, όσο και αν δεν φταίνε οι ίδιοι. Αν υπάρχει δεσπόζουσα θέση, στην αγορά αλλά και σε παράπλευρους θεσμούς, όπως στα ΜΜΕ ή στην πολιτική αρένα, αυτή θα αξιοποιηθεί για να αποτρέψει όσους «σπάνε την ομερτά» – και βοηθούν την αγορά στο εξισωτικό της καθήκον.

Ο Ανταμ Σμιθ εξήγησε πώς το αόρατο χέρι καθοδηγεί τις αγορές σε γρήγορη και χωρίς διακρίσεις ισορροπία. Το πρόβλημα είναι ότι στην Ελλάδα το αόρατο χέρι είναι ορατό. Είναι η ορατότητά του που θέτει τον ιδιοκτήτη του χεριού σε κίνδυνο και μαζί του όσους υφίστανται τις διακρίσεις. Η ίδια ιδιότητα επιτρέπει και σε όσους ευθύνονται για την προκατάληψη να μάχονται για τη διατήρησή της.

Αντί να κατηγορούμε την προκατάληψη, μεμφόμαστε τον μηχανισμό που την καταπολεμά.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς