Στα χνάρια των θησαυρών του Ελαιώνα

Ηταν το 1881 όταν ο περίφημος αθηναιογράφος Δημήτριος Καμπούρογλου επισκεπτόταν ένα σχεδόν ξεχασμένο εκκλησάκι στον λόφο του Προφήτη Ηλία, βόρεια της Ιεράς Οδού. «Ανεβαίνοντας εκεί πάνω», έγραφε αργότερα στο περιοδικό «Εστία», «το πρώτο που είδα ήταν μια πλάκα τάφου με χρονολογία 1876, ακουμπισμένη εις τον τοίχον». Ρώτησε λοιπόν με απορία τον μοναδικό κάτοικο του λόφου, έναν «λαϊκό ερημίτη, από γενετής του ακτένιστον», από ποιον ρημαγμένο τάφο προέρχεται η πλάκα. Κι εκείνος απάντησε: «Δική μου!» – «Πώς δική σου; Αύτη λέει πως ο μακαρίτης πέθανε στα 1876 και συ είσαι, υποθέτω, ζωντανός» του είπε ο Καμπούρογλου. «Ναι, μα αντίς για μένα πέθανε η μάνα μου». «Ηρθατε κι οι δυο στα χέρια με το Χάρο και παλέψατε μέση με μέση;». «Οχι, μα ο Προφήτης Ηλίας μου είχε πη στον ύπνο μου: “Θανάση! Θάρθω την Κυριακή να σε πάρω κι ετοίμασε το λάκκο σου”. Κι επειδή η τέχνη μου ήτον μαρμαράς, εσκάλισα και την πλάκα. To Σαββατόβραδο όμως μου φώναξε πάλιν: “Θανάση! Δεν θα πάρω εσένα, θα πάρω τη μάνα σου”. Ξυπνάω τότες τη γριά μου και της φωνάζω: “Μάνα! Θα πεθάνης”. Και πέθανε». «Δηλαδή την πέθανες» συμπλήρωνε χαριτολογώντας ο Καμπούρογλου… Η ιστορία αυτή είναι ένα από τα κρυμμένα μυστικά του Ελαιώνα, της εγκαταλελειμμένης βιομηχανικής ζώνης της Αθήνας που ενάμιση αιώνα μετά εξακολουθεί να κρύβει στα σπλάχνα της «θησαυρούς»: Από τα δεκάδες άγνωστα εκκλησάκια, ορισμένα ηλικίας έως και 800 ετών, μέχρι την είσοδο στο ρέμα του προφήτη Δανιήλ, από όπου το 1944 εισήλθαν οι ομάδες του ΕΛΑΣ και προχωρώντας μέσω υπόγειων τούνελ έφτασαν κάτω από το ξενοδοχείο Μεγάλη Βρεταννία ζώνοντάς το με εκρηκτικά. Πολλά από αυτά τα μυστικά θα αποκαλυφθούν σε λίγες ημέρες σε όσους συμμετάσχουν σε μια πρωτότυπη βιωματική περιήγηση που θα πραγματοποιηθεί στη βιομηχανική ζώνη της Αθήνας, από τον Ελαιώνα ως τον Πειραιά. Σε μια περιοχή που θεωρούνταν ιερή στην αρχαία Ελλάδα.
Οπως εξηγεί ο πολιτικός μηχανικός και σπηλαιολόγος Πάνος Δευτεραίος, εκ μέρους της Terra Incognita, η οποία οργανώνει την περιήγηση, σε αυτή την εξόρμηση «συναντάμε απίστευτες εικόνες από το παρελθόν, ολόκληρα κομμάτια γης σε ξεχασμένες γωνιές που ασφυκτιούν μέσα στο σήμερα. Μεταφερόμαστε στον χρόνο. Θα σταματήσουμε σε ένα παλιό εργοστάσιο κεραμοποιίας και θα μπούμε στις στοές του για να καταδυθούμε στη βιομηχανική αρχαιολογία, θα περπατήσουμε στις γραμμές του τρένου που δεν λειτουργούν πια, κάτω από παλιά φουγάρα και ερειπωμένα κτίρια, πάνω στον παλιό ελαιώνα και σε αρχαία ιερά κι έπειτα θα φτάσουμε στα αντιαεροπορικά καταφύγια που βρίσκονται στον παλιό σταθμό του Πειραιά και στις εγκαταστάσεις συντήρησης σιδηροδρομικού τροχαίου υλικού της Λεύκας, στη Θηβών». Ο ίδιος εξηγεί πως «Το μοτίβο πλαισιώνεται από απρόσμενα γοητευτικές αστικές εικόνες βιομηχανικής εγκατάλειψης, που αποτελούνται από παλιά αγροτόσπιτα και κτήματα των δύο προηγούμενων αιώνων, μάντρες με παλιά αυτοκίνητα, παλιές βιοτεχνίες και εργοστάσια, σιδηροδρομικές εγκαταστάσεις που έχουν ξεχαστεί». Και δίπλα τους «κάπου ανάμεσα στα κτήματα με τα μεγάλα μαγγανοπήγαδα της εποχής ή πίσω από παλιές σκουριασμένες λαμαρίνες στέκουν ακόμη ξεχασμένα τα ξωκκλήσια του Ελαιώνα, σιωπηλά και αγέρωχα. Χτισμένα από τη βυζαντινή εποχή μέχρι τις αρχές του προηγούμενου αιώνα, τα περισσότερα με υλικά από αρχαίους οικισμούς και ιερά που υπήρχαν στην περιοχή, διατηρούν ίχνη των αρχαιοτήτων μέσα στους τοίχους τους».

Η οθωμανική κρήνη και το άγνωστο οστεοφυλάκιο

Κατά τη διάρκεια της περιήγησης θα δοθούν απαντήσεις σε μια σειρά ερωτημάτων: Πώς και πότε ανακαλύφθηκε η Ακαδημία του Πλάτωνα με οδηγό τα μικρά ξωκκλήσια; Πού βρίσκεται το άγνωστο οστεοφυλάκιο με παμπάλαια οστά που ανακάλυψαν λαθρανασκαφείς; Ποια η ιστορία του κτήματος των Μπενιζέλων στον Ελαιώνα και τι σηματοδοτεί η οδός Μαρκόνι όπου εδρεύει σήμερα η βάση του Πολεμικού Ναυτικού; Παράλληλα όσοι λάβουν μέρος θα έχουν την ευκαιρία να δουν τη μοναδική κρήνη που σώζεται στην Αθήνα από την εποχή της Τουρκοκρατίας και την είσοδο του υπόγειου δικτύου προς το ξενοδοχείο Μεγάλη Βρεταννία. «Το ενδιαφέρον του κοινού είναι πολύ μεγάλο» λέει ο Δευτεραίος στα «ΝΕΑ». «Η ξενάγηση θα πραγματοποιηθεί και με λεωφορείο και με τα πόδια, γι’ αυτό και οι συμμετοχές είναι περιορισμένες. Ηδη η περιήγηση της 5ης Ιουλίου έχει κλείσει από συμμετοχές και τηρείται λίστα αναμονής, ενώ έχει προγραμματιστεί και δεύτερη περιήγηση για τις 19 Ιουλίου – όσοι επιθυμούν να συμμετάσχουν θα πρέπει να δηλώσουν συμμετοχή μέσω της ιστοσελίδας terraincognitatravel.gr. Στο πούλμαν», προσθέτει ο ίδιος, «θα τηρηθούν όλα τα απαιτούμενα μέτρα, ενώ κατά τα διαστήματα παραμονής μας στην ύπαιθρο θα τηρούνται αποστάσεις μεταξύ των συμμετεχόντων, οι οποίοι θα πρέπει να φέρουν ιατρική μάσκα προστασίας για τον χρόνο παραμονής στο λεωφορείο».