Η στιγμή του New Deal για την Ευρώπη

Οι μεταρρυθμίσεις του προέδρου των ΗΠΑ Φράνκλιν Ρούζβελτ τη δεκαετία του 1930, το New Deal, έχουν γίνει πλέον αποδεκτές ως ουσιαστικό μέρος του «οικονομικού συντάγματος» της Αμερικής.

Σήμερα είναι δύσκολο να υποστηρίξουμε ότι η τρέχουσα κατάσταση της Ευρώπης μοιάζει με οποιονδήποτε τρόπο με εκείνη των ΗΠΑ στα τέλη του 18ου αιώνα και ότι τώρα είναι η ώρα να εισαχθεί μεγάλης κλίμακας διαμοιρασμός κινδύνων στα εθνικά δημόσια χρέη της Ευρώπης. Ορισμένοι έχουν συγκρίνει το προτεινόμενο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης με το Σχέδιο Μάρσαλ του 1948, με το οποίο οι ΗΠΑ παρείχαν στην κατεστραμμένη από τον πόλεμο Δυτική Ευρώπη σημαντική βοήθεια για τη χρηματοδότηση της ανοικοδόμησης. Αλλά, πάλι, οι διαφορές είναι πιο σημαντικές από τις ομοιότητες. Πάνω απ’ όλα, το πρόβλημα σήμερα δεν είναι η καταστροφή των υποδομών, αλλά ο ξαφνικός περιορισμός στη χρήση των υπαρχόντων παραγωγικών πόρων. Αναμφισβήτητα ο πιο σχετικός ιστορικός παραλληλισμός των ΗΠΑ για την Ευρώπη σήμερα είναι η Νέα Συμφωνία (New Deal) του προέδρου Ρούζβελτ τη δεκαετία του 1930. Οι ΗΠΑ είχαν εισέλθει στη Μεγάλη Υφεση με ένα κατακερματισμένο τραπεζικό σύστημα, οργανωμένο σύμφωνα με τις πολιτειακές γραμμές, και με τις Πολιτείες επίσης υπεύθυνες για την αντιμετώπιση της ανεργίας και την ανακούφιση από τη φτώχεια.

Το New Deal τα άλλαξε όλα αυτά, αλλά έπρεπε να ξεπεραστούν αντιστάσεις. Η κυβέρνηση του Φράνκλιν Ρούζβελτ ίδρυσε γρήγορα μια τραπεζική ένωση δημιουργώντας την Ομοσπονδιακή Εταιρεία Ασφαλίσεων Καταθέσεων το 1933, αλλά η εισαγωγή φορολογικών μέτρων και η αναδιοργάνωση της ασφάλισης ανεργίας αποδείχθηκαν πολύ πιο δύσκολες.

Τότε, όπως τώρα, τα βασικά ζητήματα ήταν η ανεργία και η ανακούφιση από τη φτώχεια. Η Νέα Συμφωνία δεν υπερέβη απλώς τις κρατικές αρμοδιότητες σε αυτούς τους τομείς, αλλά αντ’ αυτού παρείχε στις Πολιτείες και στους δήμους μεγάλη ομοσπονδιακή χρηματοδότηση για δημόσια έργα και αντιμετώπιση της ανεργίας. Με τον ίδιο τρόπο το Ταμείο των 750 δισεκατομμυρίων ευρώ που προτάθηκε από την ΕΕ θα διοχετεύσει κονδύλια της ΕΕ μέσω κρατών-μελών και περιφερειών.

Η πιο μακροπρόθεσμη πρόκληση για την Ευρωπαϊκή Ενωση θα είναι να εφαρμόσει τα μέτρα της αντιμετώπισης του COVID-19 με τέτοιον τρόπο ώστε, επίσης, να θεωρηθούν χρήσιμα εργαλεία οικονομικής σταθεροποίησης όταν υπάρξει επιστροφή στην κανονικότητα.

* Ο Ντάνιελ Γκρος είναι διευθυντής του Centre for European Policy Studies.