Στον παραμορφωτικό φακό των social media

Ολα ξεκίνησαν από ένα friend request. Ενα αίτημα φιλίας στο Facebook που έμελλε να οδηγήσει στη φρίκη. Μαζί με τον αποτροπιασμό αναδύθηκε και το ερώτημα: μπορούν όσα συμβαίνουν στον εικονικό κόσμο των social media να επηρεάσουν τις επιλογές μας στην πραγματική ζωή; Οδηγώντας τελικά ακόμη και στο έγκλημα;
Η ιστορία με το βιτριόλι έδειξε πως ναι – ρίχνοντας φως στη σκοτεινή πλευρά των μέσων κοινωνικής δικτύωσης: την ψηφιοποίηση των ανθρώπινων σχέσεων. Στον άυλο κόσμο του Διαδικτύου, η πραγματικότητα ταξιδεύει στο διηνεκές μέσα από έναν παραμορφωτικό φακό: ρετουσαρισμένη με γυαλιστερά φίλτρα η ζωή των άλλων, ιδωμένη μέσα από την κλειδαρότρυπα των social media, διαστρεβλώνεται. Η φαντασία οργιάζει. Τα συναισθήματα διογκώνονται. Ανασφάλειες πυροδοτούνται και παράλογες αντιδράσεις δεν αργούν να εκδηλωθούν. Ζήλεια, κατάθλιψη, άγχος, ανάγκη εκδίκησης. Ακόμη και μέσω του εγκλήματος.
Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά για την υπόθεση με το βιτριόλι, ένας ηλεκτρονικός διάλογος πέντε γραμμών μεταξύ των δύο γυναικών, ο οποίος πραγματοποιήθηκε πριν από 19 ολόκληρους μήνες μέσω Facebook, ήταν αρκετός για να κινητοποιήσει το μίσος της 35χρονης που κατηγορείται ότι έριξε το βιτριόλι στο πρόσωπο της 34χρονης Ιωάννας. Σύμφωνα με τη δικογραφία, η φερόμενη ως δράστρια είχε ενοχληθεί από το αίτημα φιλίας που απηύθυνε στο θύμα ένας άνδρας με τον οποίο η ίδια είχε περιστασιακά ερωτική σχέση φιλοδοξώντας κάτι περισσότερο. Το 34χρονο θύμα απέρριψε το αίτημα φιλίας, όμως έναν χρόνο αργότερα το αποδέχτηκε. «Μιλήσαμε 4-5 φορές και δεν συναντηθήκαμε ποτέ», κατέθεσε για το θύμα ο άνδρας που αποτέλεσε την πέτρα του σκανδάλου. Παρ’ όλ’ αυτά, η 35χρονη, σύμφωνα με όσα της αποδίδονται, περιπλανιόταν ήδη σε έναν δαιδαλώδη λαβύρινθο εμμονών.
Με το αίσθημα της ματαίωσης να τη βαραίνει, φέρεται ότι προσέγγισε διαδικτυακώς το θύμα, ότι «κατασκόπευε» τις κινήσεις της και παράλληλα, σύμφωνα με τις κατηγορίες, ότι σχεδίαζε μεθοδικά την καταστροφή της. Οπως έγινε γνωστό, η 35χρονη διατηρούσε και δεύτερο λογαριασμό στο Facebook, με ψευδώνυμο, μέσω του οποίου παρακολουθούσε χωρίς να γίνεται αντιληπτή τις κινήσεις του άνδρα που την ενδιέφερε.

Μπορεί η υπόθεση να σόκαρε, όμως εγκλήματα με άξονα τα social media καταγράφονται σχεδόν καθημερινά στον κόσμο. Ενα από αυτά είχε συμβεί τον Σεπτέμβριο του 2015 στο Mount Pleasant της Νότιας Καρολίνας, όταν ένα 17χρονο αγόρι δολοφονήθηκε από έναν σχεδόν συνομήλικό του μετά από καβγά που ξεκίνησε επειδή ο θύτης είχε στείλει προσωπικές του φωτογραφίες στον λογαριασμό μιας κοπέλας με την οποία το θύμα διατηρούσε σχέση. Σχεδόν την ίδια περίοδο, την τετραετία 2014-2018, σύμφωνα με τις επίσημες καταγραφές, στη Βρετανία είχε σημειωθεί αλματώδης αύξηση των εγκλημάτων που σχετίζονταν με κάποιο μέσο κοινωνικής δικτύωσης.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα social media έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε τον κόσμο. Και μαζί τον τρόπο με τον οποίο αποτιμούμε τις σχέσεις μας: μερικά likes θεωρούνται αρκετά για να γίνουν η αφετηρία ενός ρομαντικού ειδυλλίου, η ανάρτηση κοινών φωτογραφιών σηματοδοτεί την «επισημοποίηση» μιας σχέσης, οι ενθουσιώδεις αντιδράσεις από άτομα του άλλου φύλου γίνονται αιτία διαμάχης μεταξύ ζευγαριών. Και μερικά μηνύματα στο Messenger, επαρκείς αποδείξεις «ενοχής», ώστε να «δικαιολογούν» ακόμη και μια κατά πρόσωπο επίθεση με βιτριόλι.

Μια συσκευή ενίσχυσης του φθόνου
Τη σχέση αντιζηλίας με τους άλλους που ενισχύεται από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εξήγησε η κλινική ψυχολόγος Ρέιτσελ Αντριου μιλώντας πριν από δύο χρόνια στην εφημερίδα «Guardian». «Συναντώ όλο και περισσότερους ασθενείς που νιώθουν φθόνο επειδή δεν μπορούν να επιτύχουν τον τρόπο ζωής που έχουν άλλοι», είπε. «Η χρήση πλατφορμών, όπως το Facebook, το Twitter, το Instagram και το Snapchat, ενισχύει αυτήν τη βαθιά ανησυχητική ψυχολογική διαμάχη. Νομίζω ότι αυτό που έκαναν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι να μας καταστήσουν όλους προσβάσιμους για σύγκριση. Στο παρελθόν οι άνθρωποι μπορεί να ζήλευαν τους γείτονές τους, αλλά τώρα μπορούμε να συγκρίνουμε τον εαυτό μας με οποιονδήποτε σε όλο τον κόσμο. Μεταφέρουμε τη συσκευή ενίσχυσης του φθόνου στις τσέπες μας, κοιμόμαστε μαζί της δίπλα στα μαξιλάρια μας και μας δελεάζει 24 ώρες την ημέρα, τη στιγμή που ξυπνάμε, ακόμα κι αν είναι μέσα στη νύχτα».
Μιλάμε για ανθρώπους με προϋπάρχουσες διαταραχές; Σε κάποιες περιπτώσεις ναι, σε κάποιες όχι, εξηγούν οι ειδικοί. Είτε, όμως, έτσι είτε αλλιώς, τα ψηφιακά μέσα γίνονται ένα ακόμη όπλο, έτοιμο προς χρήση προς πάσα κατεύθυνση…