Μπορεί η Λιβύη {LF}να γλιτώσει {LF}τον διαμελισμό;

Ο εμφύλιος πόλεμος στη Λιβύη εισέρχεται σε μια πιθανά αποφασιστική, νέα φάση. Η 14μηνη επίθεση του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ (που ελέγχει τις ανατολικές περιοχές της χώρας) εναντίον της αναγνωρισμένης από τον ΟΗΕ κυβέρνησης της Τρίπολης στα δυτικά, δείχνει να αποτυγχάνει με τον Λιβυκό Εθνικό Στρατό του Χαφτάρ να υποχωρεί από κρίσιμες πόλεις. Με την υποστήριξη της Τουρκίας, τα στρατεύματα της κυβέρνησης του Φαγέζ αλ Σάρατζ άλλαξαν τη μέχρι πρόσφατα πορεία της στρατιωτικής αντιπαράθεσης, έτρεψαν σε φυγή τους στρατιώτες του Χαφτάρ από τις περιοχές που είχαν κατακτήσει, κατέλαβαν στρατιωτικές βάσεις τους και βρίσκονται εν μέσω μιας επιχείρησης προς τα ανατολικά με στόχο την κατάληψη του στρατηγικού λιμανιού της Σύρτης.

Ηταν εκεί στη Σύρτη το 2011 όπου ο λίβυος δικτάτορας Μοαμάρ Καντάφι εγκλωβίστηκε και σκοτώθηκε από αντάρτες που είχαν την υποστήριξη της Δύσης. Εκτοτε η πορεία της πλούσιας σε πετρέλαια χώρας της βόρειας Αφρικής είναι ταραχώδης, με ένοπλες ομάδες και φατρίες να μάχονται μεταξύ τους για τον έλεγχο των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων. Εύθραυστες κυβερνήσεις διεκδικούν τη νομιμότητα εκτός των πόλεων όπου είναι οι βάσεις τους, ενώ οι ισλαμιστές και οι δουλέμποροι πληθαίνουν στη μεσογειακή ακτή της χώρας. Δεκάδες χιλιάδες Λίβυοι έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Χιλιάδες έχουν χάσει τη ζωή τους.

Οι συγκρούσεις μεταξύ των δύο πλευρών έχουν εξελιχθεί σε έναν πόλεμο δι’ αντιπροσώπων: ο Σάρατζ υποστηρίζεται από την Τουρκία και το Κατάρ, ο Χαφτάρ από την Αίγυπτο, τη Ρωσία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Κάθε χώρα έχει τα δικά της συμφέροντα. Καμία χώρα δεν μπορεί να τελειώσει τη σύγκρουση από μόνη της.

Ο Χαφτάρ βρίσκεται σε δεινή θέση. Την περασμένη εβδομάδα τα στρατεύματά του έχασαν το τελευταίο προπύργιο τους στη δύση, την Ταρχούνα, περίπου 65 χλμ. νοτιοανατολικά της Τρίπολης. Κι αυτό παρότι κάποια στιγμή οι στρατιώτες του είχαν περικυκλώσει και πολιορκούσαν την πρωτεύουσα. «Η πτώση της Ταρχούνα είναι το τέλος της επίθεσης του Χαφτάρ στην Τρίπολη», σχολιάζει ο Βόλφραμ Λάχερ, του γερμανικού Ινστιτούτου για θέματα ασφαλείας. «Δεν έχει πια καμία ρεαλιστική πιθανότητα να καταλάβει την εξουσία. Αυτό θα έχει σοβαρές επιπτώσεις στη συμμαχία της οποίας ηγείται, η οποία διαμορφώθηκε με στόχο την εξουσία. Πολλοί σύμμαχοί του θα τον εγκαταλείψουν».

Το περασμένο Σαββατοκύριακο ο Χαφτάρ μετέβη εσπευσμένα στο Κάιρο και ανακοίνωσε ότι στηρίζει μονομερώς την κατάπαυση του πυρός. Λίγες ημέρες νωρίτερα ο αντίπαλός του Αλ Σάρατζ είχε εμφανισθεί στην Αγκυρα δίπλα στον τούρκο πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν και ορκίσθηκε να «αφανίσει τον εχθρό». Η αίσθηση που υπάρχει είναι ότι αυτή τη στιγμή κανείς από τους εμπλεκόμενους δεν είναι έτοιμος να κάνει οποιονδήποτε συμβιβασμό. Ο Καρίμ Μεζράν του Atlantic Council προειδοποιεί ότι χωρίς την ουσιαστική διεθνή βούληση να επιτευχθεί μια βιώσιμη ειρήνη, o de facto «διαμελισμός της Λιβύης» είναι πολύ κοντά. Κι αυτό δεν είναι καθόλου ευχάριστο σενάριο. Το πιο πιθανό είναι να μοιάζει με τη χαοτική απόσχιση της νότιας περιοχής του Σουδάν, εκτιμούν αναλυτές. Οι συγκρούσεις για τον έλεγχο της λιβυκής πετρελαιοπαραγωγής μεταξύ δύο ανεξάρτητων κρατών – ένα στα ανατολικά και ένα στα δυτικά – θα προκαλέσουν διαρκείς εντάσεις στην περιοχή.

Αξιωματούχοι του ΟΗΕ και διεθνείς διπλωμάτες ελπίζουν ότι η κατάσταση δεν θα εκτραχυνθεί τόσο. Ο Μεζράν προσθέτει ότι για να εξαναγκασθούν οι αντιμαχόμενες παρατάξεις στη Λιβύη να βρουν πολιτική λύση θα χρειασθεί αρκετή «διπλωματική ισχύς» από πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ. Ομως η κυβέρνηση Τραμπ που τώρα ασχολείται με άλλα θέματα ίσως «δεν έχει την απαραίτητη ικανότητα, προθυμία ή πολιτικό όραμα» ώστε να αντιμετωπίσει αυτή τη δεκαετή κρίση.