Πολωμένες κοινωνίες

Ο θάνατος του Τζορτζ Φλόιντ έχει προκαλέσει ένα εκτεταμένο κύμα αντιδράσεων στις ΗΠΑ, αλλά και σε πολλές χώρες, κυρίως στην Ευρώπη. Οπως είναι αναμενόμενο, ένα γεγονός – καταλύτης με αυτά τα χαρακτηριστικά τροφοδοτεί αρκετές και αντικρουόμενες ορισμένες φορές ερμηνείες. Σε αυτό το πλαίσιο, οι περισσότεροι θεωρούν τη δολοφονία Φλόιντ ως μία επιβεβαίωση του έντονου ρατσισμού κατά των Αφροαμερικανών, αναδεικνύοντας ως βασικό τους σύνθημα το ταυτοτικό, κατά τον Φράνσις Φουκουγιάμα, «Black Lives Matter». Αλλοι δίνουν έμφαση στη διάσταση της υπέρμετρης αστυνομικής βίας, η οποία όμως είναι εντονότερη στις μειονοτικές κοινότητες. Στην Ελλάδα αυτή η ερμηνεία έχει συνδεθεί με τον φόνο του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου και το σύνθημα «από τη Μινεάπολη ως την Αθήνα». Μία τρίτη κατηγορία, ευτυχώς μικρότερη, είναι αυτή που θεωρεί πως το γεγονός αυτό θα οδηγήσει στην κατάρρευση του καπιταλισμού και του νεοφιλελευθερισμού.

Πρέπει να ξεκαθαρίσουμε κάτι. Σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να υπάρξουν γραμμικές αναγωγές σε γεγονότα. Ο Ιούνιος του 2020 των ΗΠΑ δεν είναι ο Δεκέμβρης του 2008 στην Αθήνα. Οι υποστηρικτές του Black Lives Matter δεν είναι τα Κίτρινα Γιλέκα των ΗΠΑ. Μιλάμε για διαφορετικές χώρες, κοινωνίες, πολιτικά συστήματα και αστυνομίες που λειτουργούν με άλλους επιχειρησιακούς κανόνες. Υπάρχει όμως μία κοινή συνισταμένη, η πόλωση των κοινωνιών της Δύσης. Ουσιαστικά, το πρώτο διάστημα του 21ου αιώνα μπορούμε να υποστηρίξουμε πως είναι η περίοδος της πόλωσης. Από τη Γένοβα και το Σιάτλ με τις διαδηλώσεις κατά της παγκοσμιοποίησης, στους Αγανακτισμένους της Ελλάδας, τους Indignados της Ισπανίας και μετά στα Κίτρινα Γιλέκα, αλλά και στις βίαιες αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις με αφορμή την ένταση των μεταναστευτικών πιέσεων και την απειλή από την ισλαμιστική τρομοκρατία. Στις αρκετές ευρωπαϊκές κοινωνίες, όπως έχουμε πολλές φορές διαπιστώσει στην Ελλάδα, υπάρχει για δύο δεκαετίες ένα υπόστρωμα που καταλήγει σε διχασμό, αντιπαραθέσεις, εντάσεις και βίαια ξεσπάσματα.

Ακόμη και στην περίοδο της πανδημίας δεν αποφύγαμε την πόλωση. Η διαχείριση και οι επιπτώσεις των μέτρων στην οικονομία εργαλειοποιήθηκαν από αριστερούς πολιτικούς σχηματισμούς, αλλά και από ακροαριστερές και αναρχικές εξτρεμιστικές ομάδες. Οι ακροδεξιοί σχηματισμοί και ομάδες εκμεταλλεύτηκαν τον φόβο από την πανδημία για να στοχοποιήσουν φυλετικές και θρησκευτικές κοινότητες και να καλλιεργήσουν το κλίμα για μία φυλετική αντιπαράθεση. Δεν έλειψαν και διάφορα ριζοσπαστικοποιημένα κινήματα όπως αυτά κατά των εμβολιασμών ή του 5G, τα οποία επίσης προσέγγισαν την πανδημία διχαστικά. Το αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν να υπάρξουν σε αρκετές χώρες της ΕΕ, με χαρακτηριστικότερη τη Γερμανία, αλλά και στις ΗΠΑ, διαδηλώσεις και βίαια επεισόδια γύρω από την άρση ή μη των μέτρων για τη διαχείριση της πανδημίας.

Ουσιαστικά, μιλάμε για ένα πολωμένο κοινωνικά και πολιτικά περιβάλλον. Το οποίο οδηγεί συχνά σε μεγάλες ή μικρές κινητοποιήσεις οργανωμένων και μη κοινωνικών ομάδων. Οπως είναι αναμενόμενο, ακραίες και περιθωριακές ομάδες, με αντικοινωνική ή και εξτρεμιστική δράση, προσπαθούν να εκμεταλλευτούν αυτή την κοινωνική κινητοποίηση για να προκαλέσουν επεισόδια και βία. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι αστυνομίες των ευρωπαϊκών χωρών, αλλά και των ΗΠΑ, προσπαθούν να διαχειριστούν τις διαμαρτυρίες, αλλά και τις βίαιες εξτρεμιστικές ομάδες που προσπαθούν να εκμεταλλευτούν την παραμικρή αφορμή για να εντείνουν τη βία. Εν τέλει, είναι εξαιρετικά κρίσιμο, τουλάχιστον σε επίπεδο πολιτικής αντιπαράθεσης, να υπάρχει ένας ξεκάθαρος διαχωρισμός μεταξύ των ομάδων που διεκδικούν με νόμιμο τρόπο τα δικαιώματά τους και των βίαιων αλλά φασαριόζικων μειοψηφιών που εργαλειοποιούν τις συνθήκες έντασης. Πολιτικός διάλογος για την ασφάλεια δεν μπορεί να υπάρξει όταν κάποιοι υποστηρίζουν πως η εξτρεμιστική βία είναι καλή και έχει ιδεολογικά κίνητρα, ενώ η νόμιμη βία του κράτους είναι κακή και άσκηση σκληρής νεοφιλελεύθερης καταστολής.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι διεθνολόγος, δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών και επιστημονικός συνεργάτης στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)