Πρόληψη και θεραπεία για τα έλκη των κάτω άκρων

Τα έλκη των κάτω άκρων αφορούν πληγές οι οποίες συχνά δεν κλείνουν με απλές θεραπείες, με αποτέλεσμα οι ασθενείς να ταλαιπωρούνται, ενώ μειώνεται σημαντικά η ποιότητα της ζωής τους. Ενα τραύμα που δεν κλείνει μετά από δύο εβδομάδες αντιμετώπισης θεωρείται χρόνιο έλκος, παρ’ όλα αυτά αρκετοί, παρότι υποφέρουν, δεν αναζητούν την κατάλληλη αντιμετώπιση. «Οι πιθανότητες να αποκτήσει κάποιος έλκος στα κάτω άκρα αυξάνονται με την ηλικία. Στην Ευρώπη η συμπτωματολογία αφορά κατά μέσο όρο το 0,4% του πληθυσμού» σημειώνει η πλαστική χειρουργός δρ Εβελιν Μπέτση, η οποία έχει ολοκληρώσει την ειδικότητά της στο τμήμα Πλαστικής, Επανορθωτικής και Αισθητικής Χειρουργικής του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου της Λωζάννης (CHUV).

Σύμφωνα δε με την ειδικό, οι κύριες αιτίες είναι οι εξής:

α) Η κακή κυκλοφορία του αίματος στα κάτω άκρα.

β) Ο διαβήτης.

γ) Η αυξημένη αρτηριακή πίεση.

δ) Νόσοι της καρδιάς ή των νεφρών.

ε) Αιμολυτικές αναιμίες.

στ) Εμβολα.

ζ) Η αυξημένη χοληστερίνη.

η) Το κάπνισμα.

«Επιπλέον, μπορεί να εμφανιστούν μετά από ένα τραύμα ή μια χειρουργική επέμβαση αλλά και από κατάκλιση. Στις περισσότερες περιπτώσεις συνυπάρχουν περισσότερες από μία αιτίες» καταλήγει.

Σε κάθε περίπτωση, ο γιατρός είναι σε θέση μόνο από την κλινική εξέταση να καταλάβει τι είδους έλκος καλείται να αντιμετωπίσει και ποια είναι η πιθανή του αιτία. Οι πιο συχνές διαγνωστικές εξετάσεις είναι έλεγχος με triplex των αγγείων των κάτω άκρων, απλή ακτινογραφία, καθώς και αξονική ή μαγνητική τομογραφία σε επιλεγμένα έλκη. «Παραμελημένα έλκη μπορεί να επιπλακούν με οστεομυελίτιδα ή αποκάλυψη του υποκείμενου οστού και είναι εκείνα τα οποία χρήζουν πολύπλοκων χειρουργικών επεμβάσεων για να αντιμετωπιστούν, καθώς και χορήγηση μακροχρόνιας αντιβιοτικής αγωγής» σημειώνει η κυρία Μπέτση.

Θεραπευτική προσέγγιση. Οι γιατροί, όπως εξηγεί η ειδικός, έχουν εντοπίσει εκείνα τα «σημάδια» βάσει των οποίων μπορούν να εκτιμήσουν το πρόβλημα αναζητώντας παράλληλα την κατάλληλη προσέγγιση για να ανακουφίσουν και να θεραπεύσουν τους ασθενείς που υποφέρουν από έλκη των κάτω άκρων.

– Ανάλογα με τον εντοπισμό του έλκους αντιλαμβανόμαστε συνήθως και την αιτία του προβλήματος. Ειδικότερα τα πιο συχνά έλκη είναι τα φλεβικά και εμφανίζονται κυρίως στο έσω μέρος του αστραγάλου.

– Από το χρώμα του έλκους συμπεραίνουμε κατά κανόνα ποια τοπική θεραπεία είναι η κατάλληλη. Ειδικότερα όταν το έλκος έχει ζωντανό κόκκινο χρώμα, τότε θα πρέπει να θεωρηθεί καθαρό και η θεραπεία θα εξαρτηθεί από το μέγεθός του, το βάθος του αλλά και το πού ακριβώς βρίσκεται. Σε περίπτωση που το χρώμα είναι σκούρο καφέ ή/και κίτρινο, τότε είναι απαραίτητος ο χειρουργικός καθαρισμός του έλκους για την καλή έκβαση της θεραπείας. Το κίτρινο και μαύρο χρώμα υποδεικνύουν νεκρωμένους ιστούς αλλά και μεγάλη ποσότητα βακτηρίων τα οποία θα πρέπει να απομακρυνθούν χειρουργικά ή με τακτικές πλύσεις με νερό και σαπούνι σε ελαφρά περιστατικά.

– Η αντιβιοτική θεραπεία είναι υποχρεωτική μόνο στην περίπτωση που εμφανιστεί πύον ή εάν το πόδι είναι πρησμένο και κόκκινο γύρω από το έλκος. Φυσικά η αντιβιοτική αγωγή θα πρέπει να δοθεί μετά τη λήψη καλλιέργειας ελέγχου, δηλαδή της εξέτασης που θα αποκαλύψει ποιο μικρόβιο υπάρχει στο τραύμα.

– Δεν υπάρχει μία και μοναδική τοπική θεραπεία. Ανάλογα με το στάδιο του έλκους αλλά και με την κλινική του εικόνα τοποθετούνται επιθέματα, κρέμες ή προτείνεται χειρουργική επέμβαση. Η γενική κατεύθυνσή είναι να διατηρείται το έλκος σε σωστή υγρασία. Στην αγορά υπάρχουν ειδικές γάζες ανάλογα με το πρόβλημα και περιλαμβάνουν γάζες αντιμικροβιακές, γάζες που βοηθούν να καθαριστεί το τραύμα, γάζες που μειώνουν τη συσσώρευση υγρών, καθώς και γάζες που διατηρούν τη σωστή υγρασία στο τραύμα.

– Απαραίτητο είναι ταυτόχρονα με τη θεραπεία – στις περισσότερες περιπτώσεις – να προτείνονται πιεστικά ενδύματα σαν κάλτσες, τα οποία μπορούν να μειώσουν το οίδημα, αλλά και να βοηθήσουν να επουλωθεί νωρίτερα το έλκος.

Σε ποιον γιατρό να απευθυνθώ; Οταν το πρόβλημα αφορά τα αγγεία των κάτω ακρών, τότε είναι απαραίτητη η επίσκεψη σε αγγειοχειρουργό, διευκρινίζει η κυρία Μπέτση. Και συνεχίζει: «Ο πλαστικός χειρουργός δίνει τις βασικές οδηγίες περιποίησης του έλκους και, αν χρειαστεί, το αντιμετωπίζει χειρουργικά. Είναι σημαντική η συνεργασία διαφόρων ειδικοτήτων ανάλογα με το πρόβλημα για τη σωστή πορεία της θεραπείας του ασθενούς».

Για μία ακόμη φορά δε προκύπτει ότι η πρόληψη είναι το «Α» στο αλφαβητάρι της αντιμετώπισης των ασθενειών, καθώς με τον τρόπο αυτόν πολύ σπάνια πλέον τα έλκη των κάτω άκρων μπορούν να οδηγήσουν σε ακρωτηριασμό. «Αν αντιμετωπιστεί σωστά από την αρχή τόσο το έλκος όσο και η αιτία που το προκάλεσε, δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας. Σε διαβητικούς ασθενείς η πιθανότητα ακρωτηριασμού είναι μεγαλύτερη και γι’ αυτό δεν θα πρέπει να περνάει απαρατήρητη η παραμικρή πληγή. Να υπενθυμίσουμε ότι δεδομένου ότι οι διαβητικοί ασθενείς δεν αισθάνονται επαρκώς τα κάτω άκρα τους, είναι πολύ περισσότερο επιρρεπείς σε τραυματισμούς ακόμα και με τα παπούτσια» υπογραμμίζει η ειδικός.

Χρήσιμες συμβουλές για την επούλωση της πληγής
Τι μπορεί να κάνει κανείς από μόνος του προκειμένου να βοηθήσει;
– Αρχικά είναι πολύ σημαντική μια διατροφή πλούσια σε πρωτεΐνες.
– Τα έλκη πρέπει να πλένονται στο ντους με άφθονο νερό και φαρμακευτικό σαπούνι σε καθημερινή βάση.
– Το περπάτημα – αν είναι εφικτό να γίνεται σε σταθερή βάση – είναι απαραίτητο για την καλή κυκλοφορία του αίματος στο δέρμα, ενώ σε κάθε άλλη περίπτωση συνιστώνται φυσιοθεραπεία και μαλάξεις.
– Το πόδι πρέπει να διατηρείται ψηλά στην καθιστή θέση, όταν το πρόβλημα δεν είναι αρτηριακό.
– Το δέρμα πρέπει περιφερικά να είναι καλά ενυδατωμένο με μια απλή μη καλλυντική κρέμα.
– Συνιστάται η χρήση ειδικών πιεστικών καλτσών κατόπιν ιατρικής οδηγίας.
Οι παραπάνω συμβουλές είναι ιδιαίτερα σημαντικές, ιδίως εάν αναλογιστεί κανείς ότι ένα έλκος μπορεί να χρειαστεί έως και τέσσερις μήνες προκειμένου να επουλωθεί με τη σωστή θεραπεία. «Κάθε φορά θα πρέπει να προσαρμόζουμε την τοπική θεραπεία ανάλογα με την κλινική εικόνα του έλκους. Δεν υπάρχει μία και μόνο θεραπεία. Ανάλογα με το στάδιο που βρίσκεται η πληγή προτείνεται και η ενδεδειγμένη κάθε φορά αντιμετώπιση. Η επούλωση των τραυμάτων δεν είναι μια απλή υπόθεση αλλά μια λεπτομερής επιστημονική διεργασία».