Η Ευρώπη {LF}κοιτά το βρώμικο παρελθόν της

Οι επιπτώσεις του αντιρατσιστικού κινήματος στις ΗΠΑ επεκτείνονται στην Ευρώπη και στα αστικά τοπία όλου του κόσμου. Στην Αμερική οι διαδηλωτές καταστρέφουν αγάλματα που θυμίζουν τον εμφύλιο και τις φυλετικές διακρίσεις, στη Βρετανία κατέστρεψαν άγαλμα δουλέμπορου του 17ου αιώνα και μόλις χθες, μετά τις μεγάλες διαδηλώσεις των περασμένων ημερών στην Αμβέρσα που έριξαν κόκκινη μπογιά στο άγαλμα του βασιλιά Λεοπόλδου Β’, οι βελγικές Αρχές αποφάσισαν την αποκαθήλωσή του. Ο δεύτερος βασιλιάς του Βελγίου είχε προβεί σε μεγάλες σφαγές στο Κονγκό μεταξύ 1885 και 1908 και θεωρείται από τους μεγαλύτερους σφαγείς στην ιστορία καθώς βασάνιζε, ακρωτηρίαζε και εκτελούσε ακόμα και μικρά παιδιά για να υποχρεώνει τους κατοίκους του Κονγκό να εργάζονται μέχρι θανάτου. Ο αριθμός των θυμάτων του υπολογίζεται ότι ξεπερνά 10 εκατομμύρια ψυχές. Κι όμως οι Βέλγοι είχαν άγαλμά του στην Αμβέρσα μέχρι χθες. Χρειάστηκε το κίνημα που ξέσπασε μετά τη δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ στη Μινεάπολη να φθάσει μέχρι το Βέλγιο για να αναγνωρισθεί αυτή η αιματηρή σελίδα της Ιστορίας και να αποκαθηλωθεί το άγαλμα.

Τελικά, μήπως αυτό το νέο αντιρατσιστικό κίνημα βοηθά τους πολίτες της Ευρώπης να θυμηθούν τις δικές τους ιστορίες ρατσισμού;

Προηγήθηκε η καταστροφή στο Μπρίστολ της Βρετανίας του αγάλματος του Εντουαρντ Κόλστον, που έγινε πάμπλουτος από το δουλεμπόριο. Υπολογίζεται ότι τον 17ο αιώνα μετέφερε περισσότερους από 84.000 Αφρικανούς ως σκλάβους στην αμερικανική ήπειρο – 19.000 εξ αυτών πέθαναν στη διάρκεια του ταξιδιού. Οι διαδηλωτές προχθές έριξαν το μπρούντζινο άγαλμα του Κόλστον από το βάθρο του και το έσπρωξαν στο ποτάμι. «Ο Κόλστον βρίσκεται στον πάτο του λιμανιού από το οποίο ξεκινούσαν γεμάτα τα δουλεμπορικά πλοία του», έγραψε ο βρετανός ιστορικός Ντέιβιντ Ολουσόγκα. Και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού Ωκεανού που κάποτε διέσχιζαν τα πλοία του Κόλστον, πολλοί συντηρητικοί επιμένουν ότι η καταστροφή αγαλμάτων που συνδέονται με αιματηρές ιστορίες αποικισμού και δουλείας αλλοιώνει την Ιστορία. Ξεχνούν ότι η απομάκρυνση των αγαλμάτων ήταν ένα από τα πρώτα πράγματα που έκαναν οι διαδηλωτές με την κατάρρευση του σοβιετικού κόσμου – απομάκρυναν όλα τα αγάλματα του Λένιν και του Στάλιν. Ξεχνούν ότι οι αμερικανοί στρατιώτες ήταν εκείνοι που κατέρριψαν το τεράστιο άγαλμα του Σαντάμ Χουσεΐν στο Ιράκ. Κυρίως αγνοούν το βασικό επιχείρημα των ιστορικών: ότι η ανέγερση αγαλμάτων αποτελεί μια αφηγηματική πράξη της Ιστορίας, με στόχο την αποθέωση των ατόμων που απεικονίζονται. Ομως, η αποκαθήλωση ενός αγάλματος, συχνά σε συνθήκες εκτεταμένης εξέγερσης, αποτελεί επίσης μια πράξη της Ιστορίας.

«Ο,τι κι αν ειπωθεί τις επόμενες ημέρες, δεν επρόκειτο για επίθεση στην Ιστορία», έγραψε ο Ολουσόγκα στην «Guardian» για τις σκηνές στο Μπρίστολ. «Αυτό είναι Ιστορία. Πρόκειται για μία από τις σπάνιες ιστορικές στιγμές, η άφιξη της οποίας σημαίνει ότι τα πράγματα δεν μπορούν ποτέ να επιστρέψουν εκεί όπου ήταν πριν». Οι σκηνές στη Βρετανία και στο Βέλγιο δείχνουν πως οι Ευρωπαίοι είναι αποφασισμένοι να κοιτάξουν με κριτική ματιά και το δικό τους παρελθόν. «Είναι σαν να υπήρχαν αγάλματα του Χίτλερ ακόμα και σήμερα στη Γερμανία», λέει μια νεαρή διαδηλώτρια πανηγυρίζοντας για την απομάκρυνση του αγάλματος του Λεοπόλδου. Πολλοί στην Ευρώπη κοιτούν με τρόμο την αστυνομική βία και την έκρηξη των ταραχών στις ΗΠΑ, όμως δεν είναι λίγοι εκείνοι που αισθάνονται την ανάγκη να επανορθώσουν για τα αυτοκρατορικά και αποικιακά συστήματα αδικίας, τα οποία σε πολλές περιπτώσεις έθεσαν τα οικονομικά και κοινωνικά θεμέλια των σύγχρονων εθνών – κρατών. Η συζήτηση για τα εγκλήματα που έκαναν οι Ευρωπαίοι στις αποικίες τους εξαπλώνεται στη Γηραιά Ηπειρο.

Τα τελευταία χρόνια, ευρωπαϊκά μουσεία έχουν αρχίσει να επιστρέφουν έργα τέχνης στις χώρες από τις οποίες τα έκλεψαν. Σε λίγες περιπτώσεις, ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν ζητήσει συγγνώμη από συγκεκριμένες κοινότητες που αδικήθηκαν από τις παλιές αυτοκρατορίες. Μένουν πολλά να γίνουν ακόμα. Στη Βρετανία, υπάρχουν αιτήματα για σημαντικές αλλαγές στη διδασκαλία της Ιστορίας, που αφήνει έξω τις σκοτεινές στιγμές του αποικιακού παρελθόντος.