Ρατσισμός {LF}και διαφθορά {LF}στο σινεμά

Πέρα από τις όποιες σκέψεις προκαλούνται για το πόσο στ’ αλήθεια έχει προχωρήσει η κοινωνική/φυλετική ισότητα από την εποχή των μαύρων σκλάβων και της Κου Κλουξ Κλαν μέχρι τις μέρες μας, τα πρόσφατα γεγονότα της ρατσιστικής δολοφονίας του Τζορτζ Φλόιντ στη Μινεάπολη των ΗΠΑ ακυρώνουν κάθε θετική εικόνα της αστυνομίας. Μας θυμίζουν επίσης την απόκλιση της πραγματικότητας από το σινεμά. Σκέφτεσαι σήμερα π.χ. την «Ιστορία ενός εγκλήματος» (1967) του Νόρμαν Τζούισον, η οποία μέσα στη φυλετική παράνοια της δεκαετίας του 1960, τόλμησε να «γεφυρώσει» τον μαύρο με τον λευκό αστυνομικό (Σίντνεϊ Πουατιέ – Ροντ Στάιγκερ). Μήπως όμως αυτή η προσέγγιση ήταν ναι μεν ενάρετη, αλλά και αφελής;

Xωρίς φυσικά να βάζουμε τα πάντα στον «ίδιο σάκο», αξίζει πού και πού να θυμόμαστε τις τολμηρές προσπάθειες που έχουν κατά καιρούς γίνει στο Χόλιγουντ για την παρουσίαση της αρνητικής εικόνας της αστυνομίας.

Η περίπτωση Σίντνεϊ Λουμέτ. Η αστυνομική διαφθορά υπήρξε θέμα που απασχολούσε συχνά τον σπουδαίο σκηνοθέτη Σίντνεϊ Λουμέτ (1924 – 2011). Κορωνίδα το «Σέρπικο» (1973), η αληθινή ιστορία του αστυνομικού Φρανκ Σέρπικο (Αλ Πατσίνο), «μαύρου» προβάτου της αστυνομίας της Νέας Υόρκης (και στόχου δολοφονίας των συναδέλφων του) επειδή δεν δεχόταν να «λαδωθεί». Ο Πατσίνο είναι επίσης ο πρωταγωνιστής της «Σκυλίσιας μέρας» (1975) του Λουμέτ. Αν και εκεί υποδύεται έναν απελπισμένο καταληψία τραπέζης, κλασική σκηνή της ταινίας είναι το ξέσπασμά του στον δρόμο. «Αττικα Αττικα!»: μια αναφορά στην αστυνομική βιαιότητα και τη φρίκη των συνθηκών διαβίωσης στις φυλακές Αττικα – θέμα που είχε συγκλονίσει τότε την αμερικανική κοινή γνώμη. Στο «Τον λέγαν πρίγκιπα» της πόλης» (1981) το διεφθαρμένο σύστημα της αστυνομίας της Νέας Υόρκης φωτίζεται από την αλήθεια όταν ένας επίσης διεφθαρμένος αστυνομικός (Τριτ Γουίλιαμς) γίνεται «καρφί» στις έρευνες με στόχο την «απολύμανση» του Σώματος (ο Λουμέτ επισημαίνει ότι η απόφαση του αστυνομικού να πει την αλήθεια μετατρέπει τη ζωή του σε κόλαση). Τέλος, στις «Επικίνδυνες ερωτήσεις, θανάσιμες απαντήσεις» (1990), ένας αστυνομικός των Εσωτερικών Υποθέσεων (Τίμοθι Χάτον) προσπαθεί να αποδείξει ότι ο καλύτερος αστυνομικός του Σώματος (Νικ Νόλτε) είναι στην πραγματικότητα ένα τέρας της διαφθοράς (και είναι).

Φυλετικός ρατσισμός. Το 1988, το «Ο Μισισιπής καίγεται» του Βρετανού Άλαν Πάρκερ μας θύμισε ότι στη δεκαετία του 1960 ολόκληρο το αστυνομικό Σώμα μιας πόλης του Μισισιπή ήταν μπλεγμένο στην (πραγματική) υπόθεση δολοφονίας τριών ακτιβιστών (δύο λευκών και ενός μαύρου). Και σχεδόν 30 χρόνια αργότερα, ανατριχιαστικά επίκαιρη φάνηκε η ταινία «Ντιτρόιτ» (2017) της Κάθριν Μπίγκελοου, μια κοφτή, στακάτη, ολοζώντανη «αναπαράσταση» των δραματικών γεγονότων στο Ντιτρόιτ του 1967 όταν η μεγαλούπολη της Πολιτείας του Μίσιγκαν πήρε φωτιά από τις εξεγέρσεις των πολιτών – κυρίως μαύρων – μετά την επίθεση τριών αστυνομικών στο ξενοδοχείο Algiers που μετατράπηκε σε λουτρό αίματος.

Σε όλη του την καριέρα ο μαύρος σκηνοθέτης Σπάικ Λι εξέφραζε την οργή του για τη ρατσιστική αντιμετώπιση των ομόχρωμών του από την αστυνομία. Η ταινία που τον έκανε γνωστό, το «Κάνε το σωστό» (1989), παραμένει το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα με την κλασική σκηνή της εξέγερσης στο τέλος, όταν βλέπουμε την αστυνομία να ξυλοκοπάει μέχρι θανάτου έναν μαύρο – σκηνή εμπνευσμένη από πραγματικό περιστατικό, τη δολοφονία του καλλιτέχνη γκράφιτι Μάικλ Στιούαρτ το 1983. Ο προβοκάτορας σκηνοθέτης λίγα χρόνια αργότερα, στο «Μάλκομ Χ», βιογραφική ταινία για τον μαύρο ηγέτη που δολοφονήθηκε τη δεκαετία του 1960, χρησιμοποίησε σκηνές αρχείου από τον μέχρι θανάτου ξυλοδαρμό του Ρόντνεϊ Κινγκ από την αστυνομία του Λος Αντζελες.

Η διαφθορά έχει πρόσωπο. Η καλύτερη στιγμή της καριέρας του Ρίτσαρντ Γκιρ παραμένει ο ρόλος του απροκάλυπτα διεφθαρμένου αστυνομικού στις «Βρώμικες υποθέσεις» (1989) του Μάικ Φίγκις, ενός πολύτεκνου πατέρα χωρίς ιερό και όσιο που γίνεται στόχος της έρευνας ενός συναδέλφου του στις Εσωτερικές Υποθέσεις (Αντι Γκαρσία). Για έναν παρόμοιο ρόλο ο Ντενζέλ Γουάσινγκτον κέρδισε το Οσκαρ στη «Μέρα εκπαίδευσης» (2001) του Αντουάν Φουκουά, όπου «εκπαιδευόμενος» ήταν ο νεαρός, ηθικός αστυνομικός του Ιθαν Χοκ. Μερικά χρόνια αργότερα, ο ίδιος σκηνοθέτης θα σκηνοθετούσε και πάλι τον Χοκ, αυτή τη φορά σε ρόλο διεφθαρμένου αστυνομικού  στην ταινία «Η σκοτεινή πλευρά του νόμου» (2009).

Με μια καριέρα γεμάτη από ρόλους αστυνομικών, ο Χάρβεϊ Καϊτέλ στον «Ανθρωπο των συνόρων» (1981) του Τόνι Ρίτσαρντσον κινεί τα νήματα της παράνομης διακίνησης λαθρομεταναστών από το Μεξικό στις ΗΠΑ. Στην «Εντολή δολοφονίας» (1983) του Ρομπέρτο Φαέντσα ζει στην κυριολεξία διπλή ζωή απολαμβάνοντας με διαφορετική ταυτότητα τα αγαθά της διαφθοράς. Και στη «Διαφθορά» (1992) του Εϊμπελ Φεράρα υποδύεται έναν υπαστυνόμο της Νέας Υόρκης που ξεπερνά κάθε όριο: πίνει κρακ, παίρνει κοκαΐνη μπροστά στα ανήλικα παιδιά του, κλέβει, εκβιάζει και κάνοντας κατάχρηση εξουσίας παρενοχλεί σεξουαλικά  δύο κοπέλες τις οποίες έπιασε να οδηγούν χωρίς δίπλωμα. Μια δεκαετία αργότερα, ο Νίκολας Κέιτζ υποδύθηκε έναν παρόμοιο «ήρωα» στην ταινία του Βέρνερ Χέρτσογκ «Διαφθορά στη Νέα Ορλεάνη» που ενδεχομένως να ήταν εμπνευσμένη από το φιλμ του Φεράρα, αν και ο γερμανός σκηνοθέτης δεν το παραδέχθηκε ποτέ.