Η σκιά {LF}της Μινεάπολης{CR}πάνω από {LF}την Ευρώπη

Μπορεί να ξεσπάσουν εξεγέρσεις σαν αυτή που ξεκίνησε από τη Μινεάπολη και συγκλονίζει τις ΗΠΑ σε ευρωπαϊκό έδαφος; Ο γάλλος ιστορικός και κοινωνιολόγος Μαρκ Λαζάρ, καθηγητής στο Sciences Po του Παρισιού και τη Σχολή Δημόσιας Διοίκησης Luiss της Ρώμης, δεν το αποκλείει. Η έκτακτη υγειονομική και οικονομική κατάσταση που αντιμετωπίζουμε, σημειώνει στη La Repubblica, μαζί με την ήδη προϋπάρχουσα κρίση της δημοκρατίας, μπορεί να αποδειχθούν ένα εκρηκτικό μείγμα. «Δεν μπορούμε να αποκλείσουμε το ενδεχόμενο να δούμε αντίγραφα αυτού που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε “σύνδρομο της Μινεάπολης” στην Ευρώπη, όπου επεισόδια αστυνομικής βίας και ρατσισμού μπορεί επίσης να συμβούν σε περιοχές ιδιαίτερα ευάλωτες οικονομικά, κοινωνικά, και αυτό το τελευταίο διάστημα, υγειονομικά. Ολα αυτά τα στοιχεία απαντούν, για παράδειγμα, στο διαμέρισμα του Σεν-Σαν-Ντενί, βόρεια του Παρισιού», επισημαίνει ο Μαρκ Λαζάρ. Ο γάλλος πολιτικός επιστήμονας ωστόσο βλέπει, σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, δύο διαφορές: η γαλλική αστυνομία είναι λιγότερο επιθετική και ρατσιστική, περισσότερο ρεπουμπλικανική. Μία ακόμη κρίσιμη διαφορά είναι η κοινωνική προστασία που υφίσταται στα περισσότερα γαλλικά μπανλιέ.

Μπορούν όμως οι διαμαρτυρίες που ξεκίνησαν στη διάρκεια της υγειονομικής κρίσης να οδηγήσουν σε κάποιο ευρύτερο κίνημα; Εκατοντάδες «Πορτοκαλί Γιλέκα» – το κίνημα ιδρύθηκε πέρυσι, στα πρότυπα των Κίτρινων Γιλέκων της Γαλλίας, από έναν πρώην στρατηγό της αστυνομίας, τον Αντόνιο Παπαλάρντο – διαδήλωσαν το Σάββατο στο Μιλάνο, το Μπέργκαμο και άλλες ιταλικές πόλεις κατά του lockdown, υποστηρίζοντας πως ο ιός στην πραγματικότητα «δεν υπάρχει», είναι «ένα πολιτικό σχέδιο της κυβέρνησης για να πουλήσει τη χώρα στην Κίνα», απαιτώντας αντικατάσταση της κυβέρνησης Κόντε με μία κυβέρνηση εθνικής ενότητας και «επιστροφή στην ιταλική λιρέτα». Με το τέλος των περιοριστικών μέτρων και την επιστροφή σε μία νέα κανονικότητα, εκτιμά ο Λαζάρ, ο κινητήρας των διαδηλώσεων κατά του lockdown θα σταματήσει. Ενα κίνημα όμως σαν αυτό των Πορτοκαλί Γιλέκων, παρότι μειοψηφία, στηρίζεται πάνω σε κοινωνικές και πολιτικές αξιώσεις. Και παρότι μέχρι στιγμής έχει υπάρξει ένα είδος κοινωνικής συνοχής, ιδιαίτερα στην Ιταλία, το πολιτικό παιχνίδι αναμένεται να ξαναπάρει μπροστά τους ερχόμενους μήνες, και μάλιστα δυναμικά.

Τα λαϊκιστικά κόμματα, εξηγεί ο Λαζάρ, ο οποίος έχει συνυπογράψει μαζί με τον ιταλό κοινωνιολόγο Ιλβο Ντιαμάντι ένα βιβλίο με τίτλο «Λαοκρατία. Η μεταμόρφωση των δημοκρατιών μας», δεν κατέγραψαν πολιτική πρόοδο κατά το πρώτο στάδιο της κρίσης. Ο Σαλβίνι αντιμετωπίζει δυσκολίες. Και στη Γαλλία, ούτε η ακροδεξιά Λεπέν ούτε ο ακροαριστερός Μελανσόν έχουν ωφεληθεί της ισχυρής καχυποψίας που βαρύνει την κυβέρνηση και η οποία οφείλεται τόσο στο πρόσωπο του Μακρόν όσο και σε μία ιστορική παράδοση. Ο Ροβεσπιέρος έλεγε το 1791: «Μην κακολογείτε την καχυποψία, είναι θεματοφύλακας των δικαιωμάτων του λαού. Είναι για το βαθύ συναίσθημα της ελευθερίας ό,τι και η ζήλια για τον έρωτα».

Κάποιοι θεωρούν πως στη διάρκεια της κρίσης του κορωνοϊού, οι λαϊκιστές επιβεβαίωσαν τα όριά τους και πως τα υπεύθυνα κόμματα θα ενισχυθούν. Ο Μαρκ Λαζάρ, ωστόσο, εκτιμά πως με τη μετάβαση στην οικονομική και την κοινωνική κρίση, οι λαϊκιστές θα ξαναβρούν στήριξη – αν και ίσως να μην καταφέρουν να παροχετεύσουν τη λαϊκή οργή. Επίσης, υπάρχει πάντα και η αντίπαλη υπόθεση: «σε μία κατάσταση ισχυρής οικονομικής και κοινωνικής ευπάθειας, οι πιο αδύναμες τάξεις θα μπορούσαν να αρνηθούν τη βία και να αναζητήσουν μορφές προστασίας». Πολλά θα εξαρτηθούν σε κάθε περίπτωση, καταλήγει ο γάλλος ιστορικός και κοινωνιολόγος, από τις αποφάσεις που θα πάρει στις 19 Ιουνίου το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Αν το ταμείο ανάκαμψης της Κομισιόν γίνει γρήγορα πραγματικότητα και επιτρέψει την προστασία των πιο αδύναμων τάξεων, τότε αποδυναμώνεται η υπόθεση μιας ενδυνάμωσης των λαϊκιστών μεσοπρόθεσμα.