Το δέντρο της «προκλητικότητας»

Μπορεί να το θέσει κανείς όσο πιο απλά γίνεται. Και λοιπόν; Ή, λιγότερο απλά, έχει καμία σημασία πού και πώς γιορτάζει κανείς την επέτειο των 567 χρόνων από την κατάκτηση μιας αυτοκρατορίας; Εχει σημασία πού διαβάζει τα ιερά του κείμενα;

Δεν είναι ο εθνομηδενισμός που δίνει την απάντηση, αλλά ο αριθμός που δεν είναι στρογγυλός – όχι μόνο 500, αλλά ούτε καν 560 ή 570. Σε αυτά τα 567 χρόνια δεν αποτυπώνεται τόσο η «τουρκική προκλητικότητα» όσο η ανάγκη ενός αυταρχικού ηγέτη να στήσει μια φιέστα για εσωτερική κατανάλωση όχι σε τρία ή δεκατρία χρόνια, αλλά τώρα αμέσως. Δεν είναι καν ένας ιδεασμός μεγαλείου που κάνει τον Ερντογάν να χτίσει τα τείχη της Κωνσταντινούπολης για να τα γκρεμίσει με μια ψηφιακή στρατιά Οθωμανών. Είναι ο φόβος πως χωρίς την κιτς κατασκευή ενός θεάματος η τουρκική κοινωνία θα μετατραπεί σε κινούμενο άμμο.

Είναι κάτι που δεν διέφυγε την προσοχή του ελληνικού ΥΠΕΞ, το οποίο καλεί την Αγκυρα να «σεβαστεί τις διεθνείς υποχρεώσεις της και να σταματήσει να υποτάσσει σε εσωτερικές σκοπιμότητες τον ιδιαίτερα τιμητικό της ρόλο ως θεματοφύλακα ενός τόσο σημαντικού μνημείου όπως η Αγία Σοφία, που ανήκει σε όλη την ανθρωπότητα». Δεν διέφυγε ούτε εκείνη της υπουργού Πολιτισμού, που είπε πως «η σημερινή κίνηση του προέδρου Ερντογάν δείχνει μια βαθιά ισλαμική τάση η οποία συνδέεται με την εσωτερική πολιτική του, τη στιγμή που η Τουρκία ταλανίζεται από μεγάλα προβλήματα».

Η εσωτερική σκοπιμότητα, που λέει η ελληνική διπλωματία, μεταδόθηκε σε απευθείας μετάδοση από την τουρκική τηλεόραση – αντίθετα από την «πρόκληση στο θρησκευτικό συναίσθημα των απανταχού χριστιανών», που λέει και πάλι η ελληνική διπλωματία, δεν μπήκε σε κανένα σπίτι. Οπως δεν μπήκε η υπενθύμιση πως η Αγία Σοφία είναι «ένα οικουμενικό μνημείο που προστατεύεται από την UNESCO ως τμήμα της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και λειτουργεί ως μουσείο από το 1935».

Χρειαζόταν η αναφορά στην πρόκληση και η υπενθύμιση για τον χαρακτήρα του μνημείου; Μπορεί κανείς να δει την ανάγκη της εσωτερικής κατανάλωσης και την εσωτερική σκοπιμότητα. Αλλά αν του ξεφύγει το μέγεθος, υπάρχει ο κίνδυνος να γίνει μέρος της φιέστας. Να προσφέρει υλικό για λίγη «προκλητικότητα» ακόμη – «Η μόνη ευρωπαϊκή χώρα της Ευρώπης που δεν έχει τζαμί στην πρωτεύουσά της ενοχλήθηκε στην ανάγνωση του Κορανίου στην Αγία Σοφία» απάντησε η Αγκυρα. Δεν είναι η ίδια που εργαλειοποιεί την ιστορία για να φιλοτεχνήσει μια εικόνα κιτς μεγαλείου, είναι η Αθήνα που πάσχει από «ιστορικό κόμπλεξ».

Είναι αυτό που περιγράφεται ως «πόλεμος ανακοινώσεων». Στην πραγματικότητα, είναι ένα σέρβις σε έναν πρόεδρο που αναζήτησε ερείσματα στο οθωμανικό παρελθόν. Αν όμως έχει από κάτι ανάγκη ο νεο-οθωμανισμός του Ερντογάν, αυτό είναι κάποιον για να τσακωθεί. Αυτό που χρειάζεται είναι ένας ζωτικός εχθρός, μια απειλή που θα έρχεται απέξω για να συσπειρώνει μέσα. Καταγγέλλοντας κανείς ξανά και ξανά την «προκλητικότητα», δεν υπηρετεί παρά τον ρόλο. Κοιτάζοντας το δέντρο της «προκλητικότητας», χάνει το εσωτερικό ηφαίστειο που βράζει. Είναι αργά για να κοιτάξει κανείς πίσω και πέρα από το δέντρο; Μάλλον όχι. Η φιέστα για την επέτειο των 567 χρόνων τελείωσε. Αλλά έρχεται εκείνη για την επέτειο των 568…