Μια στιγμή, ένα σινεμά, ένα καλοκαίρι…

Ερρίκος Λίτσης

ηθοποιός

«Μπεν Χουρ»

Τα καλοκαιρινά σινεμά για μένα σηματοδοτούσαν και σηματοδοτούν την έναρξη του καλοκαιριού, εδώ στη γειτονιά μου, τα Πετράλωνα. Οταν ήμασταν παιδιά όπως μετράγαμε τα μπάνια και τα παγωτά, λέγαμε και για τα καλοκαιρινά σινεμά. Αυτά τα τρία είναι για μένα το καλοκαίρι. Στον Ζέφυρο, έχω μία πολύ δυνατή παιδική ανάμνηση. Είδα τον «Μπεν Χουρ». Είναι από τις ταινίες που με έχουν στιγματίσει. Πρέπει να ήταν το 1963, όχι σε πρώτη προβολή κι εγώ ήμουν 7-8 χρονών. Ενα πολιτιστικό γεγονός για τη γειτονιά. Ηταν γεμάτος ο κινηματογράφος και θυμάμαι σαν όνειρο, που ανεβαίναμε την Τρώων με σκαμνάκια στα χέρια ή με καφάσια που έβαζε ο κόσμος γύρω γύρω στην οθόνη και καθόταν. Είχε ξεσηκωθεί η γειτονιά κατά κάποιον τρόπο. Στον Ζέφυρο, βέβαια έχω και μια πιο προσωπική ανάμνηση. Οταν βγήκε «Το σπιρτόκουτο» του Οικονομίδη το καλοκαίρι του 2003 το έπαιξε τιμής ένεκεν στη γειτονιά, επειδή με ήξεραν από παιδί εκεί. Είπαν πως το δικό μας παιδί τώρα παίζει και στο σινεμά. Δεν ήταν βέβαια αυτό που ίσως θα ήθελαν να δουν, δεν θύμιζε Βέγγο ή Αλεξανδράκη ή κάτι ανάλογο. Από όσο θυμάμαι δεν έχει παίξει άλλη ελληνική ταινία τα τελευταία 20 χρόνια. Εγώ το είχα θεωρήσει μεγάλη μου τιμή και είχα συγκινηθεί γιατί ήταν η πρώτη μου ταινία. Πιο εφηβική ανάμνηση, είναι από έναν κινηματογράφο κοντά στον ηλεκτρικό στα Ανω Πετράλωνα που λεγόταν «Ασσος» και πια είναι σουπερμάρκετ. Εκεί γύρω στα 17 ήταν τα πρώτα ακατάλληλα που βλέπαμε. Βάζαμε κι ένα τσιγαράκι στο στόμα και το παίζαμε μάγκες. Καμιά φορά ανάλογα με το πόσο ακατάλληλο ήταν μάς έβαζε μέσα. Αν ήταν γουέστερν, περνάγαμε. Αν ήταν όμως καμιά ταινία που είχε λίγο γυμνό μέσα – και εμείς αυτό θέλαμε στην ουσία να δούμε – δεν μας έβαζε. Ζήταγε ταυτότητες. Κάποια φορά που είχαμε πάει με τα πρώτα μας φλερτ, κορίτσια του γυμνασίου, είχε ξεσπάσει μία καλοκαιρινή καταιγίδα. Πίσω πίσω είχε υπόστεγα κι είχαμε κάτσει εμείς εκεί στη γαλαρία με τις μαθήτριες. Αδειασε όλο το σινεμά από την καταιγίδα, κατέβασαν το ρολό και σχεδόν μας ξέχασαν μέσα. Πηγαίναμε και στο Θησείο βέβαια. Δεν λέγαμε πάμε να δούμε καμιά ταινία αλλά να φάμε ζαμπονοτυρόπιτα που ήταν το δέλεαρ για να διαλέξουμε αυτό το σινεμά.

g

Βασιλική Τρουφάκου

ηθοποιός

«Ολα για τη μητέρα μου»

Οταν ήμουν γύρω στα δέκα με είχε πάει η μαμά μου μαζί με τη νονά μου να δούμε μία ταινία. Οταν είδα πως η ταινία ήταν στα ισπανικά, έγινα έξαλλη με τη μαμά μου γιατί δεν μου το είχε πει. Ηταν το «Ολα για τη μητέρα μου» του Αλμοδόβαρ. Και παρόλο που δεν ήταν κατάλληλη για παιδιά, θυμάμαι πόσο βαθιά είχα συγκλονιστεί βλέποντάς την και πόσο κατάλαβα ότι κάτι μου αποκαλύφθηκε για το σινεμά. Οτι δεν έχει σημασία η γλώσσα. Μπήκα βαθιά δυσαρεστημένη και βγήκα βαθιά μαγεμένη. Σε εκείνη την ηλικία και με τη συγκεκριμένη ταινία μού αποκαλύφθηκε αυτό το μαγικό που συμβαίνει μέσα στις αίθουσες όπου κάποιος λέει μία ιστορία και σε αγγίζει πάρα πολύ βαθιά. Με ώθησε στον καλλιτεχνικό κόσμο. Δεν την έχω ξαναδεί από τότε την ταινία. Δεν νομίζω ότι από τότε με απασχόλησε ξανά σε ποια γλώσσα θα βλέπω ταινία. Με θυμάμαι ακόμα πόσο έκλαιγα στην αίθουσα και συγκινούμαι ακόμα.

g

Θέμις Μπαζάκα

ηθοποιός

Οι ταινίες στον στάβλο της Αριδαίας

Θυμάμαι την ευφορία των ανθρώπων, οι οποίοι ήταν όλοι χωρικοί, και τη μυρωδιά του στάβλου. Μύριζε άχυρο και ζώα. Αυτή είναι η εικόνα των πρώτων αναμνήσεων από τις προβολές όταν ήμουν οκτώ ετών στην Ξιφιανή της Αριδαίας, στο χωριό των παππούδων μου, όπου πηγαίναμε τα καλοκαίρια. Επαιρναν όλοι ένα σκαμνάκι, ένα κούτσουρο ή οτιδήποτε θα μπορούσε να αποτελέσει κάθισμα για να παρακολουθήσουν την ταινία που προβαλλόταν μέσα σε εκείνο τον στάβλο. Είχα μείνει έκθαμβη από τις εικόνες. Επαιζαν κυρίως κωμωδίες. Με αφορμή αυτό θυμάμαι ότι μόλις έπαιξα για πρώτη φορά στην τηλεόραση, στο σίριαλ της ΕΡΤ «Σαν τα τρελά πουλιά», και ήρθε η γιαγιά μου από το χωριό στη Θεσσαλονίκη, άνοιξαν οι γονείς μου την τηλεόραση για να παρακολουθήσουν τη σειρά και η γιαγιά μου πήγε πίσω από την τηλεόραση για να με βρει! Ολοι έρχονταν με τα ρούχα της δουλειάς για να δουν την ταινία. Η διαφήμιση της προβολής γινόταν παραδοσιακά με μία ντουντούκα. Το τελευταίο φιλμ που είδα και με συγκλόνισε ήταν «Οι κλέφτες καταστημάτων». Εκλαιγα σαν μικρό παιδί με αναφιλητά μέσα στο σινεμά. Πρέπει να πω ότι την περίοδο της καραντίνας είδα πάρα πολλές ταινίες. Με βεβαιότητα όμως λέω ότι η εμπειρία του σινεμά δεν ξεπερνιέται. Περιμένω σαν τρελή να ανοίξουν τα θερινά, παρόλο που ξέρω ότι θα ταλαιπωρηθούμε εξαιτίας των μέτρων και των αποστάσεων.

g

Βαλίσια Γκότση – Στέλλα Παναγοπούλου (2WO+1NE=2),

σχεδιάστριες

Η Ζαν Μορό

Fade in. Είναι μέσα Ιουλίου, μια δροσερή καλοκαιρινή βραδιά κι εμείς μπαίνουμε ανέμελες στον θερινό κινηματογράφο, γελώντας με κάτι που συνέβη λίγο νωρίτερα, αλλά σωπαίνουμε όταν ακούμε το πρώτο «Je t’aime». Θα θυμόμαστε για πάντα τη στιγμή που βλέπαμε τη Jeanne Moreau, στο «Ascenseur Pour L’Échafaud» να περπατάει σχεδόν εξουθενωμένη από την αγωνία, να κοιτάζει αλλά να μη βλέπει και από πίσω να παίζει το «Générique» του Miles Davis, ώσπου η μουσική κάνει μια μικρή παύση τη στιγμή που ελπίζει ότι βρήκε τον Julien, μόνο για να συνεχίσει την περιήγησή της στους δρόμους του Παρισιού λίγο πιο εξουθενωμένη, λίγο πιο αβέβαιη, λίγο πιο απελπισμένη. Και ενώ την παρακολουθούμε αποσβολωμένες την ώρα που το αεράκι φυσάει τα μαλλιά της, σαν το ίδιο αεράκι να φυσάει και τα δικά μας αλλά έχουμε ξεχάσει αν είναι καλοκαίρι, αν είναι φθινόπωρο και αν μπήκαμε στο σινεμά χαρούμενες ή το ίδιο «κουρασμένες» ψυχικά και το μόνο που ευχόμαστε είναι να βρέξει για να μυρίσουμε το χαλίκι και να έρθουμε πιο κοντά στην Florence και στην αγωνία της. Γιατί, τελικά, το σινεμά μάς έμαθε να αισθανόμαστε. (Link της σχετικής σκηνής: https://youtu.be/icJw9HXXoXA)

g

Δημήτρης Ημελλος

ηθοποιός

Τα γουέστερν στον Γαλατά

Οταν ήμουν παιδί κάναμε διακοπές με τους γονείς μου στον Πόρο και με τα αδέρφια μου. Πηγαίναμε απέναντι στον Γαλατά όπου είχε ένα θερινό σινεμά. Εκεί οι ιδιοκτήτες ήταν δύο νάνοι. Μεγάλοι άνθρωποι σε ηλικία, τους οποίους βλέπαμε κάθε φορά στην είσοδο. Η παιδική μου ηλικία ήταν συνδεδεμένη με αυτούς που μας περίμεναν με τα σκουφάκια τους, πιο κοντοί κι από εμάς ακόμα τα παιδιά και νόμιζες ότι ήταν οι νάνοι από τη Χιονάτη. Ο κινηματογράφος στη μνήμη μου έχει μείνει ως ένας τεράστιος χώρος με μία τεράστια οθόνη, με χαλικάκι ψιλό κάτω, πολλές καρέκλες και πάρα πολύ κόσμο. Ηταν και ένας τόπος συνάντησης φίλων και παιδιών. Για μένα το σινεμά στην παιδική μου ηλικία ήταν λούνα παρκ. Τρώγαμε γαριδάκια, πίναμε πορτοκαλάδες. Ηταν σχεδόν μια Disneyland η εκδρομή εκεί. Πηγαίναμε και βλέπαμε γουέστερν όπως το «Για μια χούφτα δολάρια» και «Ελάτε να σας δείρουμε» με τους Μπαντ Σπένσερ και Τέρενς Χιλ, που έφερνε τότε το καλοκαίρι. Αυτή είναι η πιο έντονη ανάμνηση που έχω από τα σινεμά.

g

Γιάννης Οικονομίδης

σκηνοθέτης

Ο «Καθρέφτης» του Ταρκόφσκι

Οι πρώτες πρώτες ταινίες που είδα στο σινεμά, πολύ μικρός, ήταν ελληνικές κωμωδίες. Η ταινία όμως που με συγκλόνισε και θα θυμάμαι για πάντα είναι εκείνη που είδα στα 15 μου χρόνια, στην κινηματογραφική λέσχη της Λεμεσού: τον «Καθρέφτη» του Ταρκόφσκι. Πήγα να τη δω τελείως ανυποψίαστος και μόλις βγήκα από την αίθουσα θυμάμαι ότι ένιωθα σαν χαμένος. Γύρισα σπίτι και μέσα στο μυαλό μου έπαιζε συνέχεια η σκέψη: «Α, σινεμά είναι κι αυτό; Κινηματογράφος μπορεί να είναι και κάτι τέτοιο;». Ολες οι εικόνες και τα πλάνα που πέρασαν από μπροστά μου έφτιαξαν ένα όνειρο που είναι ακόμη ζωντανό. Μπήκα ξαφνικά σ’ ένα τριπάκι. Οπως είπα από το πουθενά, βρέθηκα μπροστά σε αυτό το αριστούργημα. Ημουν μικρός αλλά κι εγώ και η παρέα μου ήμασταν ανήσυχη νεολαία. Ακούγαμε μουσική πολύ, διαβάζαμε, όμως δεν μπορούσα να υποψιαστώ ότι θα έβλεπα κάτι τόσο δυνατό που θα με συντάραζε. Χάθηκα μέσα σ’ αυτή την ταινία. Οι πρώτες αντιδράσεις μου ήταν λίγο περίεργες. Δεν είχα καταλάβει κατ’ αρχάς αν μου άρεσε ή δεν μου άρεσε. Με απασχολούσε όμως για πάρα πάρα πολύ καιρό, ήταν μια πρωτόγνωρη εμπειρία. Ηταν ένα μεγάλο σοκ. Μέχρι τότε βλέπαμε αφηγηματικά πράγματα: καλά, κακά, κουλτουριάρικα, εμπορικά, ποιοτικά. Παρακολουθώ λοιπόν τον «Καθρέφτη» και νιώθω σαν να με χτύπησε μετεωρίτης. Τότε δεν υπήρχε καμία σκέψη να κάνω κινηματογράφο αλλά σίγουρα το έργο αυτό κάτι έσπειρε. Αν και η εμπειρία αυτή θάφτηκε μέσα στη μνήμη, σίγουρα το αριστούργημα αυτό άλλαξε τον τρόπο που έβλεπα σινεμά. Αυτή την ταινία την είδα περισσότερες από 30 φορές και την αποκωδικοποίησα πλήρως. Συνειδητοποίησα ότι το σινεμά μπορεί να είναι και μεγάλη τέχνη.

g

Μανώλης Φάμελλος

τραγουδοποιός

Λουί ντε Φινές και «Παρίσι, Τέξας»

Ως παιδί όπως και όλοι οι συνομήλικοί μου εκείνη την εποχή, είχαμε μία ιδιαίτερη προτίμηση στις ταινίες του Ταρζάν. Τις βλέπαμε στους θερινούς κινηματογράφους στην παραλία Ανάληψης, στην Θεσσαλονίκη, όπου βέβαια δεν υπάρχουν πια. Αγαπούσαμε και κάθε είδους κωμωδίες, ελληνικές και ξένες. Ο πιο αγαπημένος μου όμως ήταν ο Λουί ντε Φινές. Θυμάμαι μια χαρακτηριστική βραδιά σε ένα από θερινά σινεμά όπου ήμασταν, που από τα γέλια κατέρρευσε όλη η σειρά των καθισμάτων προς τα πίσω, επειδή ήταν πτυσσόμενες καρέκλες. Η ταινία που βλέπαμε εκείνο το βράδυ, αν δεν κάνω λάθος, ήταν ο «Φαντομάς». Η κινηματογραφική εμπειρία ήταν διασκέδαση κυρίως. Υπάρχει όμως μια συγκλονιστική στιγμή σε σινεμά που φυσικά θα θυμάμαι για πάντα. Αυτή ήταν όταν είδα το «Παρίσι, Τέξας» (1984) του Βιμ Βέντερς. Από την πρώτη στιγμή που την παρακολούθησα και μετά την έβλεπα με κάθε αφορμή. Είχα μάλιστα αποστηθίσει και αρκετούς διαλόγους. Μου άρεσαν εικόνες, με το τοπίο, η μουσική, οι πρωταγωνιστές. Ταυτίστηκα με τον ήρωα, ο οποίος κόβει τους δεσμούς του και αρχίζει να στροβιλίζεται μέσα στην απεραντοσύνη της αμερικανικής ηπείρου. Ενας λόγος επίσης που με έκανε να αγαπήσω αυτή την ταινία ήταν ιδιαίτερη ματιά ενός Ευρωπαίου – του Βέντερς – πάνω στην Αμερική. Είδα μία όψη της που με ξάφνιασε. Ενθουσιάστηκα και με το σενάριο και αργότερα έψαξα και τα θεατρικά του Σαμ Σέπαρντ, καθώς επίσης και τις προηγούμενες ταινίες του σκηνοθέτη. Παρόλο που η μεγάλη του επιτυχία είναι με «Τα φτερά του έρωτα» που ήταν το επόμενό του φιλμ (1987) παρέμεινα ερωτευμένος με την ταινία του «Παρίσι, Τέξας».

g

Αλέξης Βερούκας

ζωγράφος

Η Αννα Μανιάνι

Δεν γνώριζα τον Παζολίνι και το σινεμά του. Τους επόμενους χειμώνες τον σπουδάσαμε στην Αλκυονίδα, τον φάρο των κινηματογράφων τότε στην Αθήνα που έπαιζε έναν ρόλο ταινιοθήκης. Αλλά εκείνο το καλοκαίρι του ’78 – ’79, πρέπει να ‘ταν στην Α’ Γυμνασίου, ερωτεύτηκα την Αννα Μανιάνι. Αμαλιάπολις ή Μιτζέλα Βόλου, στο έμπα του Παγασητικού κοιτάζοντας το Δυτικό Πήλιο. Ολη την βδομάδα, πρωί – βράδυ, περνούσα από το σταντ του αυτοσχέδιου κινηματογράφου να επεξεργαστώ τις φωτογραφίες. ΠΑΡ-ΣΑΒ-ΚΥΡΙΑΚΗ: «Μάμα Ρόμα» και τα υγρά της μάτια δίπλα στην ηδονική ομορφιά ενός νεαρού σε καθηλώνανε. Μαγνητισμός μεγατόνων. Εμπόδιο βέβαια το άνω των δεκάξι. Οι βασικές μεγάλες συμμορίες ήταν η μαρίδα μαζί με το Γυμνάσιο και οι «πανελλήνιες» με τα κορίτσια τους οι πιο πολλοί. Αν βρίσκαμε κολλητό στους μεγάλους περνάγαμε μαζί το ταμείο και κάνανε τα στραβά μάτια. Ηταν έρωτας. Είχε κολλήσει στο μυαλό μου. Το σινεμά το στήνανε σ’ ένα κεφαλάρι δίπλα στο σχολείο και το ξενοδοχείο στην άκρη της πλαζ. Το αεράκι ανακάτευε την αύρα της θάλασσας με χταπόδι ψητό και ούζο. Στην οθόνη ζωντανεμένα τα μάτια της με σύννεφα να πηγαινοέρχονται στις κόγχες τους, λιακάδα να εναλλάσσεται με ψιλόβροχο. Και τα χείλη χαραγμένα σαν σε αρχαία μάσκα με ένα απόγειο πικρό χαμόγελο. Πικραμύγδαλο. Το αεράκι δυνάμωνε τον παφλασμό του νερού στην παραλία και τρύπωνε στη μουσική συνοδεία του Βιβάλντι στην ταινία. Μέχρι το τέλος σαν να ‘θελε να ξεπλύνει την αρμύρα του σπαραγμού της. Πολλές φορές, ακόμα και σήμερα, παρατηρώ τα πρόσωπα των γυναικών να βρω ένα να της μοιάζει.

g

Αλέκος Λεβίδης

ζωγράφος

Το γαλλικό Νέο Κύμα

Το 1959 ήμουν 15 χρονών. Φουλ εφηβεία, τα πρώτα πάρτι, τα πρώτα cheek to cheek, ένας διάχυτος ερωτισμός – ή μάλλον μια ερωτική απαντοχή – φούσκωνε και πλάνταζε τις καρδιές μας. Σάββατο απόγευμα πηγαίναμε σινεμά, συνήθως στο Παλλάς, περισσότερο για να «τις» δούμε και να μας δουν και παρεμπιπτόντως για να παρακολουθήσουμε αμερικάνικες ταινίες· το Hollywood στα φόρτε του. Θυμάμαι μια που αποτεινόταν ακριβώς σε teenagers, με πρωταγωνιστές τον Troy Donahue και τη Sandra Dee. Γοητεία και έρωτας α λα αμερικάνικα, συντηρητική εμφάνιση, άλλα ρούχα που εμείς δεν βρίσκαμε εδώ, καθαρά σαπουνισμένα πρόσωπα και πολιτικώς ορθές χειρονομίες. Δυο – τρία χρόνια αργότερα, εγώ ακόμα στην εφηβεία, αλλαγή σκηνικού: Οι πρώτες προβολές της Κινηματογραφικής Λέσχης – σημερινής Ταινιοθήκης της Ελλάδας – στο Αστυ. Η πανηγυρική άφιξη του γαλλικού Νέου Κύματος (Nouvelle Vague). Επαναστατικές ταινίες από πρωτοπόρους σκηνοθέτες, νέα πρότυπα γυναικών μη συμβατικών, με δυναμικές προσωπικότητες, και δική τους ομορφιά. Jean Seberg, Anna Karina, Marina Vlady – η τελευταία, μάλιστα, παρούσα σε μια από τις προβολές στο Αστυ, σε κάθισμα στην μπροστινή σειρά από μένα κι εγώ γοητευμένος και από τη ζωή και από την τέχνη. Αντρες σαν τον Belmondo, μακριά από το αμερικάνικο σταριλίκι, νέες προοπτικές για μια ζωή ανοιχτή, ελεύθερη, μη αποστειρωμένη. Αυτά τα τόσο σημαντικά και τόσο ασήμαντα συνέβαιναν στην Αθήνα, στο κατώφλι των sixties, χρόνια που και εδώ, όπως και στην Ευρώπη, κυοφορείτο μια νέα πολιτιστική άνοιξη.

g

Μίλτος Μανέτας

καλλιτέχνης

Το θερινό στο Δερβένι

Tο σινεμά είναι χάσιμο χρόνου, ειδικά αν το συγκρίνεις με τη ζωγραφική που σου τα λέει όλα σε μια στιγμή! Πώς εξηγείται λοιπόν ότι υπάρχουν ακόμα μέσα μου σκηνές – λίγες – από τις χιλιάδες ταινίες που έχω παρακολουθήσει στα 55 χρόνια της ζωής μου; Oλες αυτές οι «σωσμένες» σκηνές παίχτηκαν για μένα εκεί που το σκοτάδι δεν είναι εντελώς σκοτεινό: Στον θερινό κινηματογράφο στο Δερβένι, στην Κορινθία, που έχει γίνει τώρα ένας τοίχος βαμμένος κίτρινο πίσω από μια πολυκατοικία. Εχω δει όλους τους Ταρκόφσκι και Αντονιόνι αλλά στη μνήμη μου μένουν γραμμένα το σύννεφο πάνω από το Φίατ του Φαντότσι, τα πιστόλια σε ένα – δύο γουέστερν, ίσως ένα πρόσωπο από το «Ζ» του Γαβρά. Γιατί αυτά δεν τα είδα μόνα τους αλλά σαν σκηνές μιας πραγματικότητας που από πάνω έχει νυχτερινό ουρανό και όχι ταβάνι.

g

Λουκία Αλαβάνου

εικαστικός

Η Τζέσικα Ράμπιτ

Μια βροχερή μέρα του χειμώνα γύρω στα επτά μου, βρέθηκα σε ασφυκτικά γεμάτη προβολή του «Who framed Roger Rabbit». Ημουν ανυποψίαστη σχετικά με τ’ ότι εκείνη η μέρα θα σμίλευε ανεξίτηλα το υποσυνείδητό μου. Το μοιραίο συνέβη τη στιγμή που η κουρτίνα άνοιξε για ν’ αποκαλυφθεί η Jessica Rabbit. Θυμάμαι να συγχέεται η αίσθηση του βελούδου στο κάθισμα με την εικόνα αυτής της αυλαίας. Αυτό ήταν, είχα πλέον εκτεθεί ανεπιστρεπτί στη θανατηφόρα επίδραση της – φαινομενικά τουλάχιστον – «μη-πραγματικής» γυναίκας! Από τότε έχω καταβάλει κοπιαστικές προσπάθειες να σημασιοδοτήσω τη «femme fatale». Στη δισδιάστατη σιλουέτα και τη σαγηνευτική φωνή της, συγχώνευσα αρχέτυπα όπως οι σειρήνες. Ξεκοκάλισα γραπτά της Σλοβένας Renata Salecl για την «αγάπη» και το «απραγματοποίητο» – τα οποία, παρεμπιπτόντως, λίγο γνωρίζουμε, καθώς επισκιάστηκαν απ’ το στάρντομ του πρώην συζύγου της Σλάβοϊ Ζίζεκ, ο οποίος κατ’ εμέ τα αναμάσησε συστηματικά. Ακουσα και ξανάκουσα την ντουμπλαρισμένη φωνή της Μαρίας Κάλλας στη «Μήδεια» του Παζολίνι. Καταβρόχθισα στίχους της Plath, και προβληματίστηκα πολλάκις για τ’ ότι, παρά την ασύλληπτη δύναμη που ενέχει το γεγονός ότι μπόρεσε να ονομάσει ακατανόμαστες έννοιες σχετικές με τη θηλυκότητα, δεν μπόρεσε ν’ αντέξει την ίδια τη γυναικεία της φύση στην πραγματική ζωή. Ισως όλ’ αυτά να σχετίζονται εμμέσως και με το γεγονός ότι στα δικά μου έργα επιμένουν να ξεφυτρώνουν δυνατοί ήχοι από σειρήνες. Ξέρω ότι έχω μακρύ δρόμο για ν’ αποκωδικοποιήσω το μοιραίο τραγούδι της Jessica Rabbit και για να απαντήσω το θεμελιώδες ερώτημα του αν και κατά πόσο η ντίβα είναι πραγματική.

g

Ντέμη Κάια

εικαστικός

Ο «Σημαδεμένος» Τόνι Μοντάνα

Καλοκαίρι 1983. Η δική μου Γλυφάδα αχνίζει εφηβικές ορμόνες στο ζενίθ, μυρωδιές από κοκκινιστά hot dog (η σπεσιαλιτέ του θερινού σινεμά Ρίο), υπεραισιόδοξα λαϊκά αισθήματα «αλλαγής» και εμμονικούς «σημαδεμένους» ήρωες.

Μόλις έχει κυκλοφορήσει «Ο Σημαδεμένος» (Scarface) με πρωταγωνιστή τον Αλ Πατσίνο ως Τόνι Μοντάνα: αυτόν που ο κόσμος τού ανήκει (The world is yours) και ξεχειλίζει αδρεναλίνη, μαγκιά και δυστοπική ηρωοσύνη. Τότε πηγαίναμε παντού περπατώντας ή με τα ποδήλατα στη Γλυφάδα, οπότε στον δρόμο για το σινεμά συνάντησα τον τότε εφηβικό μου έρωτα και αποφασίσαμε να παραδοθούμε στις γενετήσιες ορμές μας (κοινώς να χαμουρευτούμε) στην παραλία ανενόχλητοι. Την ταινία δεν την είδα ποτέ εκείνο το βράδυ. Θυμάμαι ότι αγωνιωδώς προσπάθησα να συλλέξω πληροφορίες για τον «σημαδεμένο» από τη ζωή ήρωα σε περίπτωση που με ρωτούσαν οι δικοί μου. Βλέποντας την ταινία πολλά χρόνια αργότερα, κατάλαβα πως οι κουβανοί πρόσφυγες του Κάστρο, το αμερικάνικο όνειρο και η γοητεία της παραβατικότητας σε συνδυασμό με τις τιγρέ ταπετσαρίες της Cadillac του πρωταγωνιστή, τα λουλουδάτα πουκάμισα, τα φοινικόδεντρα και τα ροζ νέον φώτα, ανήκουν όντως στον κόσμο του Τόνι Μοντάνα και ο χωματόδρομος πλέον είναι χαρτογραφημένος και πολύ, μα πολύ παλιός.

g

Γιώργος Δρίβας

εικαστικός

«The Ηunger» του Τόνι Σκοτ

Κάποτε οι άνθρωποι μαζεύονταν γύρω από μια φωτιά για να ζεσταθούν και να περάσουν τη νύχτα. Τότε, εκεί, κάποια ή κάποιος σκέφτηκε να πει μια ιστορία. Τους άρεσε τόσο, ώστε συνέχισαν να συναντιούνται κάθε βράδυ γύρω από μια φωτιά για τον ίδιο λόγο, όπως και αργότερα να συγκεντρώνονται σε διάφορα μέρη, όπου ένα κάποιο φως άναβε μέσα στο σκοτάδι και κάποιος ξεκινούσε και πάλι μια αφήγηση. Αυτό γινόταν με διάφορους τρόπους. Ενας από αυτούς ονομάστηκε κινηματογράφος.

Ηταν, νομίζω, το 1985, όταν κατάφερα, παράνομα για την ηλικία μου και απολύτως μόνος, να μπω στο Αττικόν και να δω το έργο «Τhe Hunger» του Tony Scott. Η σκηνή με τους Bauhaus να τραγουδούν το «Bella Lugosi’s Dead» σε ένα κλαμπ όπου σύχναζαν o Bowie και η Deneuve διαχύθηκε στα παιδικά μάτια μου από την οθόνη της αίθουσας σε όλη την πλατεία και τον εξώστη. Εκεί, μαζί με διάφορους άγνωστους άλλους, κατάλαβα ότι η αίθουσα ήταν κάτι παραπάνω. Ηταν μια υποβλητική συνάντηση, μια καθοριστική εμπειρία, ένα τελετουργικό ομοϊδεατών. Φοβάμαι αν κάποτε αυτό σταματήσει και ελπίζω να μη σταματήσει ποτέ. Χαίρομαι που ανοίγουν οι θερινοί και πάνω απ’ όλα ανοίγουν γενικώς, μετά από καιρό, ξανά οι κινηματογράφοι. Κι έτσι για κάποιους από εμάς οι νύχτες θα περνούν λίγο πιο εύκολα.

g

Δήμητρα Χατούπη

ηθοποιός

«Τα φώτα της πόλης» και μια ακρίδα

Θεσσαλονίκη… ο ζεστός μήνας Αύγουστος… θερινό σινεμά… Σάββατο βράδυ… ετών έξι. Περιμένω ολόκληρη την εβδομάδα «το γεγονός». Δεν έχουν γίνει όλα ίδια ακόμα. Δεν έχουν προλάβει όλα να ισοπεδωθούν. Οχι ακόμα. Ας πούμε τα Σάββατα ήταν Σάββατα, η έξοδος ήταν έξοδος και η χαρά ήταν χαρά. Αύγουστος λοιπόν, Σάββατο βράδυ. Ξέρεις, τον Αύγουστο, οι ταινίες αλλάζουν χρώμα, γίνονται πιο μπλε. Σαν να πέρασαν από πάνω τους οι μήνες και ο καθένας να άφησε το δικό του αποτύπωμα, ένα πιο φωτεινό μπλε. Κάποιοι, δίπλα, τρώνε χοτ ντογκ με μουστάρδα. Ξέρεις, αν υπάρχει μια αίσθηση που καταγράφεται στη μνήμη είναι η όσφρηση, γι’ αυτό πάντα θυμάσαι τη μυρωδιά και μετά το συμβάν και μετά την εικόνα. Το χοτ ντογκ με μουστάρδα είναι θερινό σινεμά, με τον αγαπημένο θείο, την πλαστική καρέκλα με τις λωρίδες και τα γυμνά πόδια να χώνονται μέσα στα χαλίκια. Και Τσάρλι Τσάπλιν: «Τα φώτα της πόλης». Τη βλέπω, την ξαναβλέπω από τότε και μετά την ξαναβλέπω. Είναι κάτι σαν εθισμός. Αυτός ο συνδυασμός κωμικού και τραγικού που μόνο μεγάλοι καλλιτέχνες μπορούν να κατέχουν.

n
Η σκηνή που η τυφλή κοπέλα πουλάει λουλούδια στον δρόμο, σκηνή της γνωριμίας.

n
Το μάτι μου πέφτει στην πλάτη του μπροστινού καθίσματος. Μια ακρίδα όμορφη, πολύ όμορφη, με κοιτάει σε θέση μάχης. Δεν τρομάζω.

n
Η υπέροχη σκηνή του ρινγκ, είναι η ήττα του ήρωα, τον μεταφέρουν αναίσθητο.

n
Η όμορφη ακρίδα προσπαθεί να κινηθεί. Δεν μπορεί. Προσέχω καλύτερα, το δεξί της πόδι λείπει, αλλά προσπαθεί.

n
Η σκηνή της σύλληψης του ήρωα.

n
Ξαναψάχνω την πλάτη του καθίσματος. Η όμορφη ακρίδα δεν είναι πια εκεί. Τα κατάφερε; Εφυγε; Ή έπεσε σαν έκπτωτος άγγελος στα χαλίκια; Την ψάχνω, πουθενά.

n
Η σκηνή όπου ξαναβρίσκει ο ήρωας την αγαπημένη του. Δεν είναι πια τυφλή. Happy end?

n
Ψάχνω στα χαλίκια, δεν είναι. Μάλλον τα κατάφερε. Ξέρεις, λέω να ξαναπάω στη Θεσσαλονίκη στο σινεμά μήπως και την ξαναβρώ.

g

Iεροκλής Μιχαηλίδης

ηθοποιός

«Οι εντιμότατοι φίλοι μου»

Στα φοιτητικά μου χρόνια, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, υπήρχε στη Θεσσαλονίκη ένα μικρό σινεμά, τέρμα Παπαναστασίου στη Χαριλάου, που λεγόταν Γάνου ή Γανού. Ηταν στην ουσία η αυλή μιας μονοκατοικίας, ένα κανονικό οικογενειακό home cinema. Είχε περίπου 50 θέσεις. Μια φορά που πήγαμε, εκείνη την ημέρα έπαιζε το «Οι εντιμότατοι φίλοι μου», μια ταινία σημαντική για μας σαν ύφος. Ιδιοκτήτες ήταν ένα ζευγάρι ηλικιωμένων, οι οποίοι μόνοι τους έκοβαν τα εισιτήρια, είχαν και το κυλικείο και μετά ανέβαινε ο κύριος για την προβολή γιατί ήταν και ο μηχανικός. Ηταν συγκλονιστικό γιατί ήταν τόσο ιδιωτικό, δεν πρέπει να ήμασταν πάνω από 10 άτομα. Εχω και μια μνήμη η οποία είναι από το χωριό μου, επί χούντας, ως παιδί. Ερχόταν από το Πρώτο Σώμα Στρατού ο κινηματογράφος για να δείξει ταινίες – τις λεγόμενες «φουστανέλες». Παίζονταν σε έναν άσπρο τοίχο που είχαν βάψει στην πλατεία του χωριού και έφερναν όλοι από το σπίτι τους τις καρέκλες τους και κάθονταν για να τις δουν. Ηταν δωρεάν και μάλιστα θυμάμαι τον κλητήρα της κοινότητας, ο οποίος με το στρατιωτικό όχημα περιφερόταν στο χωριό λέγοντας «Απόψε θα παίξει στρατιωτικός σινεμάς δωρεάν, τζάμπα». Ηταν η πρώτη φορά που είδα θερινό. Το χωριό μου είχε μια κινηματογραφική αίθουσα, η οποία ήταν καφενείο που μετατρεπόταν κάθε Παρασκευή και το καλοκαίρι, επειδή δεν είχαμε πολλή ζέστη. Το μόνο θερινό ήταν ο στρατιωτικός κινηματογράφος.

g

Γιάννης Μετζικώφ

ζωγράφος, σκηνογράφος, ενδυματολόγος

Η «Κάλπικη λίρα» του Γ. Τζαβέλλα

Αναρωτιέμαι συχνά τι είναι στις ημέρες μας τα θερινά σινεμά. Τι είναι στην άγρια εποχή της διαδικτυακής φρενίτιδας που ζούμε. Ισως μια επιστροφή για μας τους απαρηγόρητα ρομαντικούς. Πάντως, αν και η εποχή τους χάθηκε, υπάρχουν λίγα ακόμα σε απόμερες γειτονιές όπου πάμε και μαζευόμαστε τις έναστρες νύχτες του καλοκαιριού σαν μυστική αδελφότητα, επιμένοντας να δούμε εκεί τη φετινή ταινία, που ακόμα και οι διάσημοι ηθοποιοί θα αναρωτιούνται απ’ το πανί «τι μέρος είναι αυτό με τα χαλίκια και τα γιασεμιά;».

Εκεί στην Καστέλλα, τότε, που μετακομίσαμε από την επαρχία, μείναμε σε ένα νεοκλασικό με στολιστά ταβάνια. Από την ταράτσα του έβλεπες φάτσα το ερειπωμένο θέατρο του Τσόχα, στην οδό Καρατζά, που το ‘χανε κάνει θερινό σινεμά, το Αελλώ, νεοκλασικό στολίδι με πυργίσκους, αψίδες και πρασινάδες. Εκεί λοιπόν απέκτησα την πρώτη μου σοβαρή κινηματογραφική εμπειρία, βλέποντας μια ταινία ελληνική που με στιγμάτισε με τις υπέροχες ερμηνείες πολλών μεγάλων ηθοποιών που παίζανε στα σπονδυλωτά της μέρη. Πρόκειται για την «Κάλπικη λίρα» του Τζαβέλλα. Η ταινία πρωτοκυκλοφόρησε το 1955, τη χρονιά που γεννήθηκα. Βέβαια εγώ συναντήθηκα μαζί της πολλά χρόνια μετά.

Σ’ αυτή την ταινία, ο βιοπορισμός, η καπατσοσύνη, οι έρωτες, η φτώχεια έφερναν μεγάλη οικειότητα στους θεατές που πάνω – κάτω ήτανε όλοι στον ίδιο παρονομαστή. Ενιωθα ότι κάπου τους γνωρίζω όλους γιατί το ίδιο αργόσυρτα μιλούσε και ο πατέρας μου, έτσι σεμνά ντυνότανε και η μάνα μου, ένιωσα την πληροφορία ότι όλοι είναι σαν κι εμάς στην πόλη, ακόμα και στη μακρινή μεριά της που η παιδική μου ηλικία δεν με άφηνε να φτάσω. Η ταινία στο Αελλώ έμοιαζε σαν να πήγαμε κάποτε στην αυλή του σπιτιού των ηθοποιών. Ετσι έμεινε για πάντα στη μνήμη μου, με το χιούμορ, με την εξωστρέφεια και τη μελαγχολία της, με τις σκοτεινές γειτονιές της και τα φυσικά σκηνικά μιας ακόμα όρθιας νεοκλασικής Αθήνας. Τη δεκαετία του ’80 που ήμουνα φαντάρος, σε ένα φυλάκιο έμαθα από το δανεικό τρανζιστοράκι της σκοπιάς πως σε μια σημαντική διεθνή αξιολόγηση τη συμπεριέλαβαν στις καλύτερες ταινίες όλων των εποχών. Και μ’ άρεσε πάρα πολύ που το άκουσα.

g

Πηνελόπη Τσιλίκα

ηθοποιός

«Μαζί ποτέ»

Την εποχή της εγγύτητας, όταν το θέρος μάς γλίτωνε από τις γρίπες. Καθισμένοι στις κίτρινες καρέκλες «του σκηνοθέτη» στη Ριβιέρα της Βαλτετσίου, κοιτάμε το πανί και περιμένουμε να νυχτώσει. Πρώτη προβολή των 9, που άρχιζε τελικά και είκοσι ή και μισή. Εν τω μεταξύ, ποπκόρν, νάτσος, μπίρες και μάχη για το τασάκι στο στρογγυλό τραπεζάκι ανάμεσα. Η Βαλτετσίου τότε στα πάνω της, κόσμος άραζε στον πεζόδρομο και ενοχλούσε τους ενοίκους, αλλά όχι και τόσο τους θεατές, που είχαν συνάψει άρρητη συμφωνία: το θερινό δεν είναι η εκκλησία της σκοτεινής αίθουσας, στο θερινό βλέπεις την ταινία και μπορείς να σχολιάζεις και λίγο, χωρίς «σουτ» και παρατήρηση. Η ταινία που θα άρχιζε σε λίγο ήταν το «Μαζί ποτέ» του Φατίχ Ακίν, τότε είχαμε 2010 και η ταινία είχε βγει έξι χρόνια πριν, άλλο ένα ίδιον του θερινού: συνήθως δεν πας για το καινούργιο μπλοκμπάστερ. Η μέρα μάς έκανε τη χάρη και νύχτωσε, κι ενώ υπήρχε κάθε διάθεση να δούμε την ταινία με κράτσα κρουτς και γελάκια, περάσαμε δύο ώρες με την Σιμπέλ και τον Τσαγίτ, στο Βερολίνο και στην Πόλη, σιωπηλοί, εκστατικοί και συνένοχοι.