Η τελική μάχη στον «εμφύλιο» της Ευρώπης;

Επειτα από δεκάδες χιλιάδες νεκρούς εξαιτίας της πανδημίας του κορωνοϊού στην ΕΕ και την είσοδό της στη βαθύτερη οικονομική ύφεση της ιστορίας της, η πρόεδρος της Κομισιόν, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, καλείται να παρουσιάσει αύριο την πρότασή της για ένα ταμείο ανάκαμψης που φιλοδοξεί να διασφαλίσει ένα μέλλον για την ενωμένη Ευρώπη. Δεν είναι εύκολο το έργο της.

Η πρώην υπουργός Αμυνας της Ανγκελα Μέρκελ καλείται να κάνει δύσκολες ασκήσεις ισορροπίας ώστε να απαλύνει την έντονη δυσφορία του Νότου, και δη χωρών που επλήγησαν βαρύτατα από την πανδημία όπως η Ιταλία και η Ισπανία, για την απουσία ουσιαστικής ευρωπαϊκής αλληλεγγύης όλο το προηγούμενο διάστημα, πείθοντας παράλληλα τα δημοσιονομικά γεράκια του Βορρά, τους επονομαζόμενους «τέσσερις οικονόμους» ή και «νέα Χανσεατική Ενωση», να συμφωνήσουν με το σχέδιο. Στο ευρωπαϊκό τραπέζι, βρίσκονται ήδη δύο προτάσεις, σε εντελώς διαφορετικό πνεύμα, μία από τον γαλλογερμανικό άξονα, που μοιάζει εν μέσω ζόφου να αναγεννήθηκε από τις στάχτες του, και μία από την ομάδα Αυστρίας – Ολλανδίας – Δανίας – Σουηδίας. «Επιχορηγήσεις Vs δανείων», αυτή είναι σχηματοποιημένα η μάχη.

Η προέλαση του νέου κορωνοϊού στην Ευρώπη απλώς επιβεβαίωσε, σε ένα πρώτο στάδιο, τα γνωστά ήδη από τη χρηματοπιστωτική αλλά και τη μεταναστευτική κρίση ρήγματά της. Ο Νότος, η Ιταλία και η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ελλάδα και η Γαλλία, ζητούσε σε όλους τους τόνους αλληλεγγύη, προειδοποιώντας πως διακυβευόταν το αύριο της ΕΕ και οι «τέσσερις οικονόμοι», θιασώτες ενός περιορισμένου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, αρνούνταν κάθε συζήτηση. Μαζί τους, αρχικά, και η Γερμανία, με την Ανγκελα Μέρκελ να δηλώνει κατά τη σύνοδο κορυφής της 26ης Μαρτίου κατηγορηματικά αντίθετη στην οποιαδήποτε ιδέα αμοιβαιοποίησης χρέους – συνολικά εννέα κράτη, ανάμεσά τους η Γαλλία και η Ελλάδα, πίεζαν από νωρίς για την έκδοση κορωνο-ομολόγων. Πράγματι, τα πρώτα έκτακτα μέτρα που ανακοινώθηκαν σε επίπεδο ΕΕ, ύψους 540 δισεκατομμυρίων ευρώ, συνίσταντο αποκλειστικά σε δάνεια, έστω και με ευνοϊκούς όρους.

Δεν είναι λοιπόν τυχαίο που αρκετοί χαρακτηρίζουν την κοινή πρόταση την οποία διατύπωσαν την περασμένη Δευτέρα Εμανουέλ Μακρόν και Ανγκελα Μέρκελ ως μία μικρή εν δυνάμει επανάσταση για την Ευρώπη. Γιατί ο γάλλος πρόεδρος και η γερμανίδα καγκελάριος εισηγήθηκαν να συγκεντρώσει η Κομισιόν στις αγορές ομολόγων δανειακά κεφάλαια ύψους 500 δισ. ευρώ και να τα διανείμει κατόπιν, μέσω του κοινοτικού προϋπολογισμού, στα κράτη, τις περιοχές και τους τομείς που πλήγηκαν βαρύτερα από την πανδημία με τη μορφή επιχορηγήσεων. Η Γερμανία έσπασε επιτέλους δύο ταμπού που εμπόδιζαν για χρόνια μια ενίσχυση της ευρωπαϊκής οικονομικής ολοκλήρωσης: την αμοιβαιοποίηση των χρεών και μία σημαντική αύξηση των μεταβιβάσεων – δηλαδή της αναδιανομής ανάμεσα στους «27» – καθότι 500 δισ. είναι τρεισήμισι φορές ο σημερινός ετήσιος προϋπολογισμός της Ευρώπης.

Αντεπίθεση. Αλλά οι «Χανσεάτες του Βορρά» (η πρώτη Χανσεατική Ενωση ήταν μια αμυντική συνομοσπονδία των εμπορικών συντεχνιών και των πόλεων – αγορών της Βορειοδυτικής και Κεντρικής Ευρώπης, από τα τέλη του 12ου αιώνα) δεν αποθαρρύνθηκαν από τη μεταστροφή της Μέρκελ. Αντεπιτέθηκαν, το Σάββατο, με μία «αντιπρόταση» για τη δημιουργία ενός ταμείου έκτακτης ανάγκης διάρκειας δύο ετών, βασισμένου στη λογική «δάνεια από τα δάνεια» («loans for loans»), απορρίπτοντας την οποιαδήποτε αμοιβαιοποίηση του χρέους των κρατών – μελών της ΕΕ και κάθε αύξηση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, και θέτοντας μια σειρά από όρους για την παροχή δανείων – ανάμεσά τους και τη διενέργεια «μεταρρυθμίσεων» από τους παραλήπτες – που θύμισαν σε πολλούς τα γνωστά «μνημόνια». Κάποιοι βέβαια θεωρούν πως η ομάδα Αυστρίας – Ολλανδίας – Δανίας – Σουηδίας απλώς «χάραξε μια γραμμή στην άμμο και πήρε αμυντική θέση» ενόψει των αυριανών ανακοινώσεων της Κομισιόν: «δεδομένου του τι διακυβεύεται, γνωρίζουν πως πρέπει να μετακινηθούν. Μόνο τότε θα δούμε ποιες είναι οι πραγματικές κόκκινες γραμμές τους», σχολίασε χαρακτηριστικά ευρωπαίος διπλωμάτης στους «Financial Times».

Ο Σόιμπλε. Παράλληλα, μία καίρια παρέμβαση την Κυριακή έδειξε πως οι «τέσσερις οικονόμοι» είναι όλο και πιο μόνοι στην αξίωσή τους να δοθούν «ευνοϊκά δάνεια» στα κράτη – μέλη, και όχι επιχορηγήσεις: ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, ίσως το κατεξοχήν δημοσιονομικό γεράκι της Γερμανίας στη διάρκεια της κρίσης χρέους της ευρωζώνης, τάχθηκε υπέρ της γαλλογερμανικής πρότασης. «Αν η Ευρώπη θέλει να έχει την οποιαδήποτε ελπίδα, πρέπει τώρα να δείξει αλληλεγγύη και να αποδείξει πως είναι ικανή να δράσει» δήλωσε ο πρώην υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας, νυν πρόεδρος της Μπούντεσταγκ. «Οι Γερμανοί έχουν κυρίαρχο συμφέρον να σταθεί ξανά όρθια η Ευρώπη» πρόσθεσε.

Με τις ισορροπίες λοιπόν στην Ευρώπη να αλλάζουν, και την Ανγκελα Μέρκελ σε έναν ιδιότυπο ρόλο «διαιτητή» μεταξύ των στερεοτυπικών «Βορρά και Νότου», η Κομισιόν καλείται αύριο να λύσει μία δύσκολη εξίσωση – το πιθανότερο, εκτιμούσε χθες το Politico, είναι πως θα προτείνει ένα μείγμα δανείων και επιχορηγήσεων, με τον διάβολο να κρύβεται όπως πάντα στις λεπτομέρειες.

ΟΙ ΝΟΤΙΟΙ
Κυριάκος Μητσοτάκης
Ζητεί αποτελεσματική αντιμετώπιση των προκλήσεων
Ο έλληνας Πρωθυπουργός χαιρέτισε τη γαλλογερμανική πρόταση για το Ταμείο Ανάκαμψης, χαρακτηρίζοντάς την «τολμηρή και σίγουρα ένα μεγάλο βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Πεντακόσια δισεκατομμύρια με τη μορφή επιχορηγήσεων είναι σημαντικό ποσό, που θα χρηματοδοτηθεί από ένα κοινό εργαλείο χρέους που θα εκδοθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Αυτό είναι σημαντικό» δήλωσε. Αφησε όμως εμμέσως και αιχμές για το Βερολίνο, κάνοντας αναφορά στη «μεγάλη στήριξη που έχουν ήδη παράσχει πλουσιότερα κράτη-μέλη σε μεγάλες επιχειρήσεις τους και την οποία δεν μπορούν να προσφέρουν μικρότερα κράτη-μέλη στις δικές τους». Αντιμετωπίζοντας αποτελεσματικά τις προκλήσεις της πανδημίας, επεσήμανε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, η Ευρώπη θα στερήσει πολιτικό έδαφος από λαϊκιστές και ευρωσκεπτικιστές.

Τζουζέπε Κόντε
Περιμένει και άλλα βήματα από την ΕΕ
Ενα «τολμηρό και σημαντικό βήμα προς μια κοινή ευρωπαϊκή απάντηση στην πανδημία» χαρακτήρισε ο ιταλός πρωθυπουργός Τζουζέπε Κόντε τη γαλλογερμανική πρόταση σε άρθρο του στο «Politico» – προσθέτοντας ωστόσο πως είναι «μόνο αυτό: ένα βήμα». «Η ποσότητα των πόρων που συγκεντρώνονται από όλα τα ευρωπαϊκά εργαλεία, συμπεριλαμβανομένου αυτού του Ταμείου Ανάκαμψης», επεσήμανε, «υπολείπεται των εκτιμήσεων πολλών δημόσιων και ιδιωτικών θεσμών για τους πόρους που χρειάζονται ώστε να διατηρηθεί ζωντανή η οικονομία». Για την αντίσταση των «οικονόμων» του Βορρά, δήλωσε «πως η στάση τους αντανακλά μια αδυναμία να κατανοήσουν τις ιστορικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε».

Εμανουέλ Μακρόν
Κατάφερε να πείσει τη Μέρκελ
Αφού είδε, στα τέλη Μαρτίου, την πρόταση για έκδοση κορωνο-ομολόγων που είχε διατυπώσει από κοινού με ακόμη οκτώ κράτη-μέλη, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, να ναυαγεί, ο γάλλος πρόεδρος βάλθηκε να πείσει για την ανάγκη να διασφαλιστεί η ακεραιότητα της ενιαίας αγοράς και της ευρωζώνης τη μόνη που είχε πραγματικά σημασία να πειστεί – την Ανγκελα Μέρκελ. Οι δυο τους κάλεσαν την περασμένη Δευτέρα την Κομισιόν να συγκεντρώσει στις αγορές ομολόγων δανειακά κεφάλαια ύψους 500 δισ. ευρώ και να τα διανείμει ως επιχορηγήσεις. Αυτοί που ξέρουν, πάντως, σημειώνουν πως τη γερμανίδα καγκελάριο την έπεισαν πρωτίστως το αίσθημα εθνικής ευθύνης και ο πολιτικός πραγματισμός της.

Πέδρο Σάντσεθ
«Διακυβεύεται το μέλλον της Ευρώπης»
«Η Ευρώπη βιώνει τη μεγαλύτερή της κρίση μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο» έγραφε ο Σοσιαλιστής πρωθυπουργός της Ισπανίας, ο Πέδρο Σάντσεθ, σε ένα άρθρο γνώμης που αναδημοσιεύτηκε στον διεθνή Τύπο στις αρχές Απριλίου. «Ως Ενωση, μπορούμε είτε να ανταποκριθούμε στην πρόκληση ή να αποτύχουμε. Αντιμετωπίζουμε μια κρίσιμη στιγμή, όπου ακόμα και φιλοευρωπαϊκές χώρες όπως η Ισπανία χρειάζονται μια απόδειξη πραγματικής δέσμευσης και ισχυρής αλληλεγγύης. Διακυβεύεται το μέλλον της Ευρώπης» προειδοποιούσε. Ως ένα «θετικό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, σύμφωνα και με τις δικές μας αξιώσεις» χαιρέτισε ο Σάντσεθ την περασμένη εβδομάδα την κοινή γαλλογερμανική πρόταση, καλώντας την ΕΕ να παρουσιάσει «ένα ταιριαστό χρηματοπιστωτικό πακέτο».

ΟΙ ΒΟΡΕΙΟΙ
Στεφάν Λεβέν
«Πρέπει να επενδύσουμε στη χώρα μας»
Ο σοσιαλδημοκράτης πρωθυπουργός της Σουηδίας δεν είναι ιδιαιτέρως «ορατός» τελευταία στην ευρωπαϊκή σκηνή. Ισως διότι η στρατηγική της ανοσίας της αγέλης που εφάρμοσε η κυβέρνησή του δεν μοιάζει να στέφεται με ιδιαίτερη επιτυχία. Σε κάθε περίπτωση, ο Λεβέν προτίμησε να αφήσει την κοινή αντιπρόταση Αυστρίας – Ολλανδίας – Δανίας – Σουηδίας να μιλήσει. Είχε όμως ουσιαστικά καταστήσει σαφή τη θέση του από τον Φεβρουάριο, οπότε και εξαπέλυσε μύδρους κατά των Βρυξελλών για την «απαράδεκτη» αξίωσή τους να αυξηθούν οι ετήσιες εθνικές εισφορές στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. «Εμείς πρέπει να επενδύσουμε στη χώρα μας. Πρέπει να δαπανήσουμε χρήματα στα σχολεία μας, στο συνταξιοδοτικό μας σύστημα. Αυτό είναι το βασικό μου μέλημα» είχε δηλώσει.

Μέτε Φρεντέρικσεν
«Οχι» στην αμοιβαιοποίηση του χρέους
Η Σοσιαλδημοκράτισσα πρωθυπουργός της Δανίας, που ηγείται μονοκομματικής κυβέρνησης μειοψηφίας, είχε ήδη απορρίψει την πιθανότητα να διαθέσει η χώρα της μεγαλύτερη χρηματοδότηση για την ΕΕ. «Η στάση της δανικής κυβέρνησης δεν έχει αλλάξει» δήλωσε ο εκπρόσωπός της για οικονομικά ζητήματα, αντιδρώντας στη γαλλογερμανική πρόταση. «Είμαστε εναντίον των συναλλαγών μεταξύ χωρών και είμαστε εναντίον της αμοιβαιοποίησης του χρέους. Η άποψή μας είναι πως τα δημοσιονομικά ζητήματα είναι εθνική υπόθεση. Θέλουμε να δείξουμε αλληλεγγύη και θέλουμε να βοηθήσουμε τις νοτιοευρωπαϊκές οικονομίες να ορθοποδήσουν. Αλλά η δανική θέση είναι ξεκάθαρη».

Μαρκ Ρούτε
«Θέλεις βοήθεια; Κάνε μεταρρυθμίσεις»
«Είναι μια πρόταση. Θα υπάρξουν πολλές προτάσεις»: αυτή ήταν η πρώτη αντίδραση του ολλανδού πρωθυπουργού στη γαλλογερμανική πρόταση. Πριν ακόμα δημοσιοποιηθεί η αντιπρόταση των «τεσσάρων», ο Μαρκ Ρούτε προανήγγειλε τη συμπερίληψη σε αυτή σκληρών προϋποθέσεων για τη χορήγηση δανείων. «Αν θέλεις βοήθεια, θα πρέπει να εφαρμόσεις μεγάλης κλίμακας μεταρρυθμίσεις ώστε να μπορείς να φροντίσεις τον εαυτό σου την επόμενη φορά. Ειδάλλως δεν μπορώ να το εξηγήσω στους Ολλανδούς» δήλωσε. Κανείς δεν έχει ξεχάσει την εισήγηση που είχε κάνει τέλη Μαρτίου ο υπουργός Οικονομικών του, να ερευνηθούν επίσημα οι λόγοι που ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες δεν διαθέτουν δημοσιονομικό περιθώριο ώστε να αντιμετωπίσουν την πανδημία.

Σεμπάστιαν Κουρτς
Θέλει δάνεια, όχι επιχορηγήσεις
Ντε φάκτο ηγέτης (μετά την αλλαγή πορείας της Ανγκελα Μέρκελ) των «τεσσάρων οικονόμων» του Βορρά, ή νέας «Χανσεατικής Ενωσης» όπως προτιμούν άλλοι να αποκαλούν την ομάδα Αυστρίας – Ολλανδίας – Δανίας – Σουηδίας, ο αυστριακός καγκελάριος έσπευσε να διαμηνύσει αμέσως μετά τη δημοσιοποίηση της γαλλογερμανικής πρότασης για ένα Ταμείο Ανάκαμψης 500 δισ. ευρώ, την περασμένη Δευτέρα, πως η οποιαδήποτε ευρωπαϊκή βοήθεια έπρεπε να λάβει «τη μορφή δανείων και όχι επιχορηγήσεων». Σε αυτή τη γραμμή παρέμεινε και η αντιπρόταση των «τεσσάρων» που δημοσιοποιήθηκε το Σάββατο για ένα διετές «ταμείο έκτακτης ανάγκης». «Θέλουμε να βοηθήσουμε, θέλουμε να δείξουμε αλληλεγγύη, αλλά είμαστε επίσης αφοσιωμένοι στον λαό της χώρας μας» διαβεβαίωσε ο Σεμπάστιαν Κουρτς.