Σε αναντιστοιχία {LF}ελίτ με κοινωνία

Το οικονομικό μοντέλο που αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της παγκοσμιοποίησης τα τελευταία τριάντα χρόνια έχει αποτύχει σε πολλές πλευρές του και χρειάζεται μια βαθιά αναθεώρηση. Αυτό το μείζον πολιτικό πρόβλημα ανέδειξαν επί της ουσίας οι δύο πολύ σοβαρές κρίσεις, οι οποίες ξέσπασαν παγκοσμίως μετά το 2008. Η πρώτη με τον άκρατο δανεισμό και την κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος και η δεύτερη με την πανδημία και την προφανέστατη ανεπάρκεια των συστημάτων υγείας, σχεδόν σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες του δυτικού ημισφαιρίου. Το τρέχον οικονομικό μοντέλο δεν βρίσκεται σε αρμονία με την κοινωνία. Σε πολλές εφαρμογές του βρίσκεται σε αναντιστοιχία με το κοινωνικό συμφέρον και χρειάζεται πολιτική αναδόμηση. Κατά πρώτο λόγο, προκαλεί και αναπαράγει μεγάλες κρίσεις, με επώδυνα αποτελέσματα για τις κοινωνίες. Κατά δεύτερο λόγο, διευρύνει και οξύνει δραματικά τις κοινωνικές ανισότητες. Τεμαχίζει τις κοινωνίες σε πολύ φτωχούς και πλούσιους και συμπιέζει ασφυκτικά τη μεσαία τάξη, η οποία αποτέλεσε τον ισχυρό κορμό της μεταπολεμικής οικονομικής ανάπτυξης.

Οι εξελίξεις αυτές, κατά τρίτο λόγο, έχουν ακόμη μία, πολύ κρίσιμη, συνέπεια. Διογκώνουν υπέρμετρα τη λαϊκή δυσαρέσκεια και υπονομεύουν έτσι τη συνοχή και τη δημοκρατία. Δημιουργούν το εύφορο έδαφος για την ανάπτυξη του λαϊκισμού και αυτό είναι μία μεγάλη απειλή, την οποία βιώνουμε έντονα στην Ευρώπη και στην Αμερική τα τελευταία χρόνια. Διότι όλα αυτά που πολλές φορές οι κοινωνίες υφίστανται στο όνομα των υψηλών και γρήγορων αποδόσεων της οικονομίας (προς όφελος κυρίως των οικονομικών ελίτ) εξωθούν τις ασθενέστερες εισοδηματικές τάξεις στα ακροδεξιά και εθνικιστικά κινήματα, στους αυταρχικούς και γραφικούς ηγέτες. Χρειάζεται προσοχή, χρειάζεται αλλαγή. Θα πρέπει οι σύγχρονες οικονομίες να επανασυνδεθούν με τις κοινωνίες, τις ανάγκες τους και τις αξίες τους. Δεν μπορεί να γίνει αλλιώς, ειδικότερα τώρα που η ταχύτητα αναπτυσσόμενη τεχνολογία, η ψηφιακή εποχή και η τεχνητή νοημοσύνη θα επιτείνουν αναμφισβήτητα τις ανισότητες. Το οικοδόμημα της τελευταίας τριακονταετίας δείχνει να φθάνει στα όριά του. Εξαντλείται πολιτικά και γίνεται επικίνδυνο για τη δημοκρατία. Ας το προσέξουμε πολύ αυτό!

Χρειάζεται ένας θεμελιώδης επαναπροσδιορισμός των προτεραιοτήτων της πολιτικής σε αυτή τη νέα δεκαετία. Το κράτος, όπως αποδείχθηκε μετά τις δύο τελευταίες κρίσεις, θα πρέπει να ανακτήσει τον χαμένο του επιτελικό ρόλο. Το κύρος, τον σεβασμό και την εμπιστοσύνη των πολιτών όλων των κοινωνικών τάξεων. Μέσα στους σημερινούς ομόσπονδους ή υπερεθνικούς σχηματισμούς. Το κράτος ταυτίστηκε νωρίτερα με τον οικονομικό κρατικισμό και τον ασφυκτικό έλεγχο της αγοράς. Ιδίως εδώ στην Ελλάδα. Πολύ κακώς! Το κράτος δεν υφίσταται για να αντικαθιστά τον ιδιωτικό τομέα στην οικονομική δραστηριότητα. Ούτε όμως υφίσταται για να είναι αδρανές απέναντι στο μέγιστο αγαθό που είναι το δημόσιο συμφέρον. Να λειτουργεί μονομερώς και αποδυναμωμένο. Να είναι απομακρυσμένο και αδιάφορο για την πλειοψηφία της κοινωνίας. Αυτό δυστυχώς πληρώνουμε. Το κράτος λειτουργεί για να συνδυάζει και να υπηρετεί τις βασικές εθνικές επιλογές, να εξισορροπεί τα επιμέρους οικονομικά συμφέροντα και να αναδιανέμει πόρους σε μια κοινή κατεύθυνση εξέλιξης και προόδου. Να εγγυάται στους πολίτες την προσφορά και την ποιότητα των δημόσιων αγαθών, της υγείας, της κοινωνικής ασφάλισης και της παιδείας, αυτό είναι το ζητούμενο.