Παιδεία: οι αλλαγές που δεν βλέπουν τον ελέφαντα στο δωμάτιο

Η πανδημία του κορωνοϊού ανέδειξε την ψηφιακή εκπαίδευση από μια εκπαιδευτική πολυτέλεια σε δομικό στοιχείο της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Τα σχολεία μας, οργανωμένα για την εποχή των προηγούμενων βιομηχανικών επαναστάσεων όπου η τυποποίηση και η συμμόρφωση ήταν οι κυρίαρχες νόρμες, χωρίς ψηφιακές υποδομές και δυνατότητες, αδυνατούν να παρακολουθήσουν τις εξελίξεις σε έναν κόσμο που κινείται σε fast forward και απαιτεί την οικοδόμηση μιας κουλτούρας που επιτρέπει να μάθουμε πώς να μαθαίνουμε, για όλη τη διάρκεια της ζωής μας.

Κομβικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία έχει η δευτεροβάθμια εκπαίδευση, η βαθμίδα δηλαδή που όλες οι κυβερνήσεις επιχείρησαν να αλλάξουν. Εκ του αποτελέσματος θα μπορούσε κάποιος να παρατηρήσει πως απέτυχαν. Οι επιδόσεις των ελλήνων μαθητών στις Φυσικές Επιστήμες, στα Μαθηματικά και στην κατανόηση κειμένου είναι χαμηλότερα από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ και συνολικά έχουν επιδεινωθεί από το 2000 ενώ την κορυφή, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καταλαμβάνουν οι εσθονοί και οι φινλανδοί μαθητές. Πολλά θα μπορούσαν να ειπωθούν για τους λόγους αυτής της απογοητευτικής κατάταξης. Το νομοσχέδιο του υπουργείου Παιδείας προσπαθεί να επιλύσει πολύ περιορισμένα κάποια από αυτά καθώς εισάγει τα πρότυπα και πειραματικά σχολεία, παραμένει όμως συνολικά άτολμο και χωρίς φαντασία. Πιστεύουμε μάλιστα πως κάνει λάθος διάγνωση του κεντρικού προβλήματος. Το μεγαλύτερο πρόβλημα ακόμη και σήμερα, είναι ο χαρακτήρας που το σχολείο έχει.

Ειδικά το Λύκειο, από τμήμα της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, έχει μετατραπεί σε μια τριετή προετοιμασία για τις πανελλαδικές εξετάσεις. Είναι χαρακτηριστικό αυτού του γεγονότος η συζήτηση – ο τρόπος και οι εκφράσεις που χρησιμοποιούνται – για το αν τα Λατινικά ή η Κοινωνιολογία θα είναι εξεταζόμενο μάθημα. Με άλλα λόγια οι Πανελλαδικές δημιούργησαν μια εκπαιδευτική κουλτούρα που ως μόνο αντικειμενικό στόχο έχει την επιτυχία σε μια γραπτή εξέταση. Η έλλειψη κριτικής ικανότητας και η παπαγαλία αποτελούν παρεπόμενά τους σε μια εποχή που το πρόβλημα δεν είναι η απορρόφηση όλο και μεγαλύτερης γνώσης αλλά η αξιολόγησή της. Κατανοούμε βέβαια πως οι πανελλαδικές εξετάσεις είναι κοινωνικά αποδεκτές λόγω του αδιάβλητου χαρακτήρα τους. Λειτουργούν περισσότερο ως νησίδα αξιοκρατίας σε μια κοινωνία που εξαντλεί την αξιολόγηση στα 16χρονα. Ταυτόχρονα, βέβαια, εθελοτυφλεί στην αναπαραγωγή κοινωνικών ανισοτήτων μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος. Ενα εκπαιδευτικό σύστημα με εμφανείς και μετρήσιμες αδυναμίες είναι ένα σκληρά ταξικό εκπαιδευτικό σύστημα. Η εκπαίδευση είναι εκείνη που θα πρέπει να αποτελεί τον πρώτο μοχλό κοινωνικής κινητικότητας. Χρειαζόμαστε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που να δίνει τα απαραίτητα τεχνικά εφόδια στους νέους αλλά και να οδηγεί σε αυτό που ο Μάνος Χατζιδάκις περιέγραφε ως «πνευματική και ψυχική διάπλαση ενός ελεύθερου ανθρώπου με τεχνική αναθεώρησης και ονειρικής δομής, με αγωνία απελευθέρωσης και με διαθέσεις μιας ιπτάμενης φυγής προς τα άστρα».

Η συζήτηση για το νομοσχέδιο για την εκπαίδευση πνίγηκε μέσα στις πρωτόγονες αιτιάσεις της ΟΛΜΕ για το άνοιγμα των σχολείων και τις κάμερες. Την ίδια όμως στιγμή οι αλγόριθμοι των social media διαμορφώνουν ένα νέο είδος ανθρώπου, τους «likers». Δημιουργώντας εικονικές φούσκες απλουστευμένων απόψεων μας κρατούν απομονωμένους από τις διαφορετικές οπτικές των πραγμάτων, πολώνουν την κοινωνία. Τα σχολεία του αύριο χρειάζεται να βοηθήσουν τους μαθητές να καταλάβουν τον εαυτό τους και τους άλλους, αναγνωρίζοντας πως η αξία δημιουργείται όλο και λιγότερο κάθετα, μέσα από τον έλεγχο και τη διαταγή αλλά όλο και περισσότερο οριζόντια, από αυτούς με τους οποίους συνδεόμαστε και δουλεύουμε μαζί. Και αυτό το νομοσχέδιο, δεν το κάνει.

Η Αθηνά Δρέττα είναι πρόεδρος The catalyst.
Ο Παναγιώτης Μανωλάκος είναι κοινωνιολόγος