«Κρυφοκοιτάζοντας» {LF}τη μεταπολεμική Ελλάδα

Μια ματιά στην ιστορία της Ελλάδας μέσα από το βλέμμα απλών πολιτών έρχεται για πρώτη φορά στο φως: Εκατοντάδες ερασιτεχνικά φιλμ της περιόδου 1940 – 1980 από την Ελλάδα και ολόκληρο τον κόσμο έχουν συγκεντρωθεί σε ένα ιδιαίτερο ψηφιακό αποθετήριο, το Aylon Film Archives, και είναι προσβάσιμα στο κοινό. Πώς ήταν η Υδρα το 1960 και πώς έζησαν το Πατρινό Καρναβάλι του 1963; Σκηνές της οδού Πανεπιστημίου που αποτυπώθηκαν πριν από μισό αιώνα, της Λεωφόρου Αλεξάνδρας τη Μεγάλη Παρασκευή του 1964, πλάνα από την πρώτη, φορτισμένη, επέτειο του Πολυτεχνείου ή από την ημέρα που η γαμήλια άμαξα της Σοφίας και του Χουάν Κάρλος διέσχιζε την Αθήνα, είναι μερικά μόνο από όσα ζωντανεύει αυτή η μοναδική πλατφόρμα (http://www.aylonfilmarchives.com/). Ολα τους έχουν δημιουργηθεί από απλούς πολίτες που θέλησαν να αποτυπώσουν τη στιγμή: Μια βόλτα στον Λυκαβηττό το ’57, ένα πανηγύρι στις Πρέσπες το ’75, στιγμιότυπα από το νόθο δημοψήφισμα της χούντας το καλοκαίρι του ’73.

Με την πεποίθηση ότι οι μικρές, προσωπικές, εμπειρίες μας είναι αυτές που συνθέτουν τελικά τη συλλογική Ιστορία, οι εμπνευστές της ιδέας στοχεύουν στη δημιουργία ενός σημαντικού αρχείου άγνωστων φιλμ για τη μεταπολεμική Ελλάδα. Και το έχουν καταφέρει.

Ολα ξεκίνησαν όταν ο Νίκος Σταθογιαννόπουλος, ντοκιμαντερίστας με μεγάλη εμπειρία και ιδιοκτήτης της Aylon Film Production διαπίστωσε πως ένα τεράστιο αρχειακό υλικό, για μια εποχή που χάθηκε ανεπιστρεπτί, καταλήγει στα σκουπίδια. Οταν ο κάτοχός τους φεύγει από τη ζωή ή όταν τα μέσα στα οποία είχε αποτυπωθεί το υλικό ξεπεραστούν από την τεχνολογία, ένας θησαυρός πετιέται. Και μαζί του ένα κομμάτι της Ιστορίας. Ετσι αποφάσισε να συγκεντρώσει έναν σημαντικό αριθμό ερασιτεχνικών φιλμ, τα οποία συντηρούνται, ψηφιοποιούνται και στο τελικό στάδιο τεκμηριώνονται ως προς το ιστορικό και κοινωνικό τους πλαίσιο. Το διαθέσιμο υλικό περιλαμβάνει κινηματογραφικά φιλμ των τύπων 8mm, super 8, 9,5mm και 16mm και διαρκώς εμπλουτίζεται. Οπως μπορεί να διαπιστώσει οποιοσδήποτε μέσα από το κανάλι της Aylon Film Archives στο Youtube, πρόκειται για φιλμ που χρησιμοποιούνταν για οικογενειακή χρήση και η αξία τους υπερβαίνει τον σκοπό για τον οποίο γυρίστηκαν.

«Πιστεύουμε ότι τα αρχεία αυτά, φτιαγμένα με αγάπη και μεράκι, επιστρέφουν και πάλι στους δημιουργούς τους, δηλαδή στην ίδια την κοινωνία, κουβαλώντας μέσα τους τη συλλογική μνήμη και την ψυχή των τελευταίων 60-70 χρόνων» λέει στα «ΝΕΑ» ο Νίκος Σταθογιαννόπουλος. «Εχουμε πληθώρα κινηματογραφημένων ιστορικών γεγονότων από την πολιτική και κοινωνική ζωή της Ελλάδας που έρχονται στο φως για πρώτη φορά ή από οπτικές γωνίες άγνωστες μέχρι στιγμής. Επίσης, το υλικό που περιλαμβάνει γεγονότα της καθημερινής ζωής σε ολόκληρη την επικράτεια προσφέρεται για κοινωνιολογικές και ανθρωπολογικές μελέτες, καθώς αποτυπώνει παράλληλα και τις ιδιαιτερότητες κάθε τόπου στο πέρασμα του χρόνου. Υπ’ αυτή την έννοια τα φιλμ μπορούν να λειτουργήσουν και ως ερευνητικά εργαλεία.

Με το πέρασμα του χρόνου θα αποκτούν όλο και περισσότερη αξία» προσθέτει. Ετσι, ο επισκέπτης του αποθετηρίου μπορεί να περιηγηθεί ψηφιακά στην Ελλάδα του ’50 και του ’60 ή να σταθεί στη θρυλική ταβέρνα του Αντωνόπουλου στην παραλία της Γλυφάδας, απ’ τα τραπέζια της οποίας είχαν περάσει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και ο Αριστοτέλης Ωνάσης, ο Τσόρτσιλ, η Σοράγια και ο Φρανκ Σινάτρα ενώ σε αυτά όπως λέγεται αποφασίστηκε και η σύνθεση της πρώτης κυβέρνησης του Ανδρέα Παπανδρέου. Να παρακολουθήσει χιλιάδες κόσμου που γιορτάζουν τα 20 χρόνια της απελευθέρωσης από τη ναζιστική Κατοχή στην Αθήνα, να δει τα τανκς και τις συλλήψεις της 21ης Απριλίου του 1967 τραβηγμένα στα κρυφά από ένα μισάνοιχτο παράθυρο της λεωφόρου Αλεξάνδρας, να ζήσει την αλλαγή φρουράς στο Σύνταγμα το 1955 ή να «περπατήσει» σε μια σχεδόν εξοχική λεωφόρο Συγγρού.

Στη συλλογή περιλαμβάνονται, επίσης, πολύ σπάνια φιλμ από τη ζωή των Ελλήνων στο εξωτερικό, όπως στην Κωνσταντινούπολη πριν από τα Σεπτεμβριανά, στην Αίγυπτο, στη Νότια Αφρική, στη Μαδαγασκάρη και στην Αμερική με πλάνα από το Central Park του 1949.

Με βοήθεια ενός λεπτομερούς διαδραστικού χάρτη – όπου τα φιλμ είναι ταξινομημένα ανά τοποθεσία και χρονολογία – ο επισκέπτης της πλατφόρμας έχει τη δυνατότητα αναλυτικής αναζήτησης ώστε να εντοπίσει γρήγορα το θέμα που τον ενδιαφέρει.

Η ομάδα της Aylon Film Archives μετρά πλέον δέκα άτομα, τα οποία εργάζονται εθελοντικά, χωρίς καμία χρηματοδότηση, με μόνο κίνητρο το πάθος για αυτό που κάνουν.

«Η ιδέα υπήρχε από καιρό, το δυσκολότερο στάδιο ήταν η κατασκευή της πλατφόρμας τόσο από τεχνική όσο και από οικονομική πλευρά» λέει ο Σταθογιαννόπουλος. «Οι άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται ότι τα αρχεία τους είναι καταπληκτικά. Το έχω διαπιστώσει αρκετές φορές» προσθέτει. «Κι όμως γνωρίζοντας τη δύναμη της εικόνας και τη μοναδικότητα αυτού του υλικού, εξαιτίας του ερασιτεχνικού χαρακτήρα τους, θεωρώ ότι αυτά τα φιλμ αποτελούν την κοντινότερη στην πραγματικότητα κινηματογραφική εμπειρία. Και γι’ αυτό συνιστούν ένα πολύτιμο αρχείο Ιστορίας».