Εμμεση στήριξη στην Καρλσρούη

Θα μπορούσε να είναι η μεγάλη εικόνα, που συνδέεται και με την πορεία της Ευρωπαϊκής Ενωσης, εκείνη που αποτέλεσε αφορμή για την πρώτη πολιτικο-νομική παρέμβαση του Προκόπη Παυλόπουλου μετά την αποχώρηση από το Προεδρικό Μέγαρο. Ισως ακόμη το κίνητρο να κρύβεται σε απωθημένα από μια ανάλογη παλαιά διαμάχη για τον «βασικό μέτοχο», δεκαπέντε χρόνια πίσω. Οπως και να έχει, ωστόσο, ο τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας αποφάσισε να δηλώσει το δικό του «παρών» με μια τοποθέτηση για το υπόβαθρο και τις επιπτώσεις της πρόσφατης απόφασης του Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου της Γερμανίας, που προκαλεί σοβαρές τριβές στον άξονα Βρυξέλλες – Βερολίνο.

Στην πραγματικότητα, με ένα άρθρο 35 σελίδων που προσιδιάζει σε νομική γνωμοδότηση, ο Προκόπης Παυλόπουλος τροφοδοτεί την παλαιά διαμάχη που έχει αναβιώσει και στην ελληνική νομική κοινότητα για το εάν τα εθνικά Συντάγματα κινούνται υπεράνω του κοινοτικού δικαίου. Η δική του θέση μπορεί κάλλιστα να ειπωθεί ότι ενισχύει τον «σκεπτικισμό» για το ενωσιακό εγχείρημα – τη λέξη, άλλωστε, φροντίζει και ο ίδιος να επικαλεστεί.

Με το μακροσκελές άρθρο φαίνεται να αποδέχεται τη θέση ότι τα εθνικά Συντάγματα των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης υπερέχουν έναντι αντίθετων διατάξεων του Δικαίου της Ευρωπαϊκής Ενωσης, τουλάχιστον κατά την παρούσα φάση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Πρόκειται για μια πάγια νομική θέση του καθηγητή Παυλόπουλου, η οποία όμως διαφέρει ουσιωδώς από την άποψη που υιοθετούν τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ενωσης και βρίσκεται σε απόκλιση με την άποψη που υποστηρίζουν άλλοι θεωρητικοί του συνταγματικού δικαίου και του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Οι παρεμβάσεις των Ευάγγελου Βενιζέλου και Βασίλειου Σκουρή στα «ΝΕΑ» του περασμένου Σαββατοκύριακου ήταν χαρακτηριστικές της αντίπερα νομικής όχθης.

Είναι προφανές ότι ο τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας επέλεξε να κινηθεί εντός του επιστημονικού πεδίου, αλλά η παρέμβασή του προκαλεί ήδη συζητήσεις στον νομικό και πολιτικό κόσμο. Το κείμενό του θα δημοσιευθεί στο προσεχές τεύχος της «Εφημερίδας Διοικητικού Δικαίου» και από προχθές έχει αναρτηθεί και στην ιστοσελίδα του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών. Το περιεχόμενό του, ωστόσο, είναι ξεκάθαρο ότι δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τον πολιτικό χαρακτήρα του.

Το δικό του στίγμα. Από τον τίτλο ακόμη του άρθρου ο Παυλόπουλος φροντίζει να αναδείξει το δικό του στίγμα: Κρίνει τη γερμανική δικαστική απόφαση ως «έμμεση πλην σαφή αμφισβήτηση της υπεροχής του Ευρωπαϊκού Δικαίου έναντι του Εθνικού Δικαίου». Και από την πλευρά του παίρνει ευδιάκριτη θέση ανάμεσα στα αντιμαχόμενα μέρη, δικαιολογώντας τη γερμανική θέση. Και αντιμετωπίζει σχεδόν επικριτικά την αντίδραση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία δήλωσε ότι εξετάζει ακόμα και το ενδεχόμενο προσφυγής κατά της Γερμανίας για παράβαση των ευρωπαϊκών της υποχρεώσεων. Για τον Παυλόπουλο, το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας «διέβη τον Ρουβίκωνα».

Μάλλον με σκωπτικό τρόπο αντιμετωπίζει και τις  «ευχές» και «παραινέσεις», όπως τις χαρακτηρίζει, του Δικαστηρίου  της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΔΕΕ) και άλλες παρεμφερείς από άλλα ευρωπαϊκά όργανα, οι οποίες «κάθε άλλο παρά επαρκείς είναι για να κάμψουν θέσεις όπως εκείνες του Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου της Γερμανίας, αφού η βασική αιτία της νομικής διένεξης ως προς τις σχέσεις του Ευρωπαϊκού και του Εθνικού Δικαίου βρίσκεται αλλού και έχει πολύ βαθιές θεσμικές ρίζες». Εδώ διαφαίνεται καθαρά και η δική του θέση, όπως είχε διατυπωθεί και κατά το παρελθόν αναφορικά με την ιεραρχία των κανόνων δικαίου: «Στην κορυφή – αλλά και, κατά θεσμική λογική, στη βάση – της έννομης τάξης βρίσκεται το Σύνταγμα, ως “Θεμελιώδης Νόμος” στήριξής της και οργάνωσης των εν γένει πολιτικών θεσμών. Η κανονιστική ιδιομορφία του Συντάγματος, ως “κανόνα δικαίου-γενάρχη” της όλης έννομης τάξης, οδηγεί, αναποτρέπτως, στην καθολική και αδιάστικτη υπεροχή του εντός της εσωτερικής έννομης τάξης…», σημειώνει.

Ως προς τον «σκεπτικισμό» δε, που ορισμένοι εκφράζουν σε ό,τι αφορά τη σχέση μεταξύ Συντάγματος και Ευρωπαϊκού Δικαίου, επισημαίνει τα εξής: «Είναι λάθος, όσο η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν έχει προχωρήσει στο σημείο εκείνο πολιτειακής οργάνωσης που θα της επέτρεπε να διαθέτει πραγματικά ενιαίο συνταγματικό θεμέλιο, να επιχειρούν μια τέτοια σύγκριση και να θέτουν εν αμφιβόλω την υπεροχή του Συντάγματος».