Δίκαιο {LF}και πολιτική

Στους ιδιαίτερους καιρούς στους οποίους ζούμε, όλα μοιάζουν πιο δύσκολα αλλά και πιο ενδιαφέροντα. Η επιστημονική κοινότητα, και ειδικά η δική μας, των συνταγματολόγων, αναμετράται με θεμελιώδεις έννοιες και ζητήματα – ιεραρχία κανόνων δικαίου, όρια ερμηνείας, επανεμφάνιση του «κράτους των δικαστών» – και μετρά τις αντοχές της χέρι-χέρι, κυριολεκτικά, με τις πολιτικές εξελίξεις.

Στη συντροφιά όσων συμμετέχουν σε αυτόν τον διάλογο καλωσορίζουμε όλοι, στην πρώτη ουσιαστικά δημόσια παρέμβασή του μετά τη λήξη της θητείας του, τον προηγούμενο Πρόεδρο της Δημοκρατίας και Δάσκαλο όλων των δημοσιολόγων της γενιάς μου. Σε ένα πολύ αναλυτικό, διαφωτιστικό και συγκροτημένο νομικό κείμενό του, ο Πρόεδρος αναλύει, κυρίως, και ασκεί κριτική, εμμέσως, στην πρόσφατη πολυσυζητημένη – και, κατά τη γνώμη αρκετών από εμάς, ιδιαίτερα προβληματική – απόφαση του γερμανικού Συνταγματικού Δικαστηρίου για το πρόγραμμα βοήθειας της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Εκτός από μια παρενθετική σκέψη, που είναι προφανές ότι του επιτρέπει να επανέλθει σε παλαιότερες απόψεις του περί της σχέσης μεταξύ εθνικού Συντάγματος και πρωτογενούς ενωσιακού δικαίου – θέμα, ωστόσο, που δεν εξετάζεται στην υπό συζήτηση απόφαση του γερμανικού δικαστηρίου -, ο συγγραφέας διατυπώνει τρία βασικά συμπεράσματα, που έχουμε επισημάνει οι περισσότεροι και με τα οποία δύσκολα μπορεί να διαφωνήσει κανείς:

α) το γερμανικό δικαστήριο αμφισβητεί την ενωσιακή τάξη – ποιος κρίνει, ποιος ελέγχει και ποιος δικαιούται να ακυρώσει ποιες πράξεις,

β) με τη συγκεκριμένη απόφαση το γερμανικό δικαστήριο «διέβη τον Ρουβίκωνα» – έκφραση που χρησιμοποίησα και ο ίδιος σε πρόσφατο άρθρο μου – αλλά έχοντας ήδη δείξει, σε παλαιότερες σχετικές αποφάσεις του, έντονα σημάδια καχυποψίας έναντι των εκπορευόμενων από την ΕΚΤ μέτρων,

γ) το ζήτημα κείται στο όριο μεταξύ δικαίου και πολιτικής και απέχει πολύ από το να έχει «λυθεί» με τη συγκεκριμένη απόφαση.

Πριν ακόμα στεγνώσει το μελάνι από τις ηλεκτρονικές πένες όλων μας, ήρθε μια μείζων πολιτική εξέλιξη να δώσει νέο ενδιαφέρον στην υπόθεση – και νέα τροφή για αναλύσεις. Η προχθεσινή κοινή πρόταση/δέσμευση Γερμανίας και Γαλλίας, διά των ηγετών τους, περί δημιουργίας «Ταμείου Ανάκαμψης» ύψους 500 δισ. ευρώ, μέσω κοινού εργαλείου/ομολόγου, υπό την εγγύηση του κοινοτικού προϋπολογισμού, και όχι υπό τη μορφή «εθνικού δανεισμού», μεταφέρει την μπάλα από το γήπεδο της ερμηνείας σε εκείνο της πράξης. Η πρωτοβουλία απέχει αρκετά από την ολοκλήρωση, καθώς δεν έχουν «μιλήσει» ακόμη ούτε το Συμβούλιο ούτε το Κοινοβούλιο, ενώ περιέχει και αρκετές αοριστίες. Σημαίνει όμως, από τώρα, μια σειρά από κρίσιμα πράγματα:

α) ότι η Γερμανία δεν ταυτίζεται με το ανώτατο δικαστήριό της,

β) ότι ο γαλλο-γερμανικός άξονας είναι κάθε άλλο παρά νεκρός ή άτολμος,

γ) ότι η έννοια της «αλληλεγγύης» μπορεί να περάσει, εφόσον υπάρχει πολιτική βούληση, από τα λόγια στα έργα.

Είμαι σίγουρος ότι ο αγαπητός Πρόεδρος επιχαίρει για όλες αυτές τις εξελίξεις.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος