Το μάθημα της Νότιας Καρολίνας στην Καρλσρούη

Μία πρόσφατη απόφαση του Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου της Γερμανίας άνοιξε ένα βαθύ ρήγμα στην ευρωζώνη. Σε τρεις μήνες, θα απαγορευτεί στην Μπούντεσμπανκ να συμμετέχει στο πρόγραμμα αγοράς κρατικών ομολόγων (PSPP) της ΕΚΤ, εκτός αν το Δικαστήριο λάβει μία ικανοποιητική εξήγηση ότι αυτό συνιστά ένα «αναλογικό» μέτρο για τη διατήρηση της σταθερότητας των τιμών.

Καμία σημασία δεν έχει αν η ΕΚΤ έχει ήδη εξηγηθεί με αναρίθμητες δημοσιεύσεις και ομιλίες. Αυτό προφανώς δεν είναι αρκετό για τους γερμανούς δικαστές, που στύβουν από καιρό το μυαλό τους όσον αφορά το μυστηριακό ερώτημα του κατά πόσο η αγορά ομολόγων από την Κεντρική Τράπεζα συνιστά μια μορφή δημοσιονομικής πολιτικής. Οπως γνωρίζουν όλοι οι οικονομολόγοι, όλες οι νομισματικές πολιτικές έχουν δημοσιονομικές επιπτώσεις· και στον βαθμό που οι κεντρικές τράπεζες έχουν αναπτύξει «μη συμβατικά» εργαλεία, ενδεχομένως να λειτουργούν πράγματι στην γκρίζα ζώνη ανάμεσα στη νομισματική και τη δημοσιονομική πολιτική.

Το πρόβλημα είναι ότι οι δικηγόροι απεχθάνονται τις γκρίζες ζώνες. Η Συνθήκη για τη Λειτουργία της ΕΕ ορίζει πως, παρότι η ΕΚΤ έχει αποκλειστική δικαιοδοσία επί της ευρωπαϊκής νομισματικής πολιτικής, η οικονομική και δημοσιονομική πολιτική αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο των κρατών – μελών. Το ερώτημα, φυσικά, είναι ποιος πρέπει να κρίνει κατά πόσο η ΕΚΤ έχει υπερβεί τις νόμιμες αρμοδιότητές της.

Παρόμοιες διαμάχες περί «δικαιοδοσίας» είναι συνήθεις σε όλες τις ομοσπονδίες. Οι ΗΠΑ έζησαν μία αντίστοιχη συζήτηση τη δεκαετία του 1830, όταν το ομοσπονδιακό τους σύστημα ήταν ακόμα νεότερο από ό,τι είναι σήμερα η ΕΕ. Ο τρόπος με τον οποίο προέκυψε και επιλύθηκε η κρίση προσφέρει ενδιαφέροντα στοιχεία για το μέλλον της ΕΕ.

Στην προ του Εμφυλίου Αμερική, η κύρια οικονομική αρμοδιότητα της ομοσπονδιακής κυβέρνησης περιοριζόταν στην εμπορική πολιτική, διότι οι δασμοί την περίοδο εκείνη ήταν η βασική πηγή εσόδων της. Μετά τον Πόλεμο του 1812, υπήρχε μεγάλη ανάγκη για επιπλέον έσοδα ώστε να εξυπηρετηθεί το εθνικό χρέος, το Κογκρέσο λοιπόν αποφάσισε, στα τέλη της δεκαετίας του 1820, να αυξήσει σημαντικά τους δασμούς. Η αύξηση των εσόδων όμως δεν ήταν ο μοναδικός στόχος. Απώτερος σκοπός ήταν η προστασία των παραγωγών κλωστοϋφαντουργικών υλών και άλλων προϊόντων του αμερικανικού Βορρά από τη βιομηχανική υπερδύναμη της εποχής, τη Μεγάλη Βρετανία.

Ωστόσο οι νότιες πολιτείες, που εξήγαν βαμβάκι και δεν είχαν τοπικές κλωστοϋφαντουργίες, αντέδρασαν, με το επιχείρημα ότι η αμερικανική εμπορική πολιτική χρησιμοποιούνταν καταχρηστικά ως μία ντε φάκτο βιομηχανική πολιτική για την εξυπηρέτηση επιλεγμένων εκλογικών περιφερειών. Το 1832, μάλιστα, το νομοθετικό σώμα της Νότιας Καρολίνας διέταξε τους πολιτειακούς αξιωματούχους να μην εφαρμόζουν το μέτρο και αργότερα κήρυξε το δασμολόγιο των ΗΠΑ άκυρο στην πολιτεία.

Η κρίση επιλύθηκε με έναν πολιτικό συμβιβασμό, γιατί και οι δύο πλευρές συνειδητοποίησαν πως είχαν πολλά να χάσουν από μία ολομέτωπη σύγκρουση. Το δασμολόγιο μειώθηκε ελαφρά, επιτρέποντας στη Νότια Καρολίνα να δηλώσει νικήτρια, ενώ απέφευγε παράλληλα μία διαμάχη που δεν μπορούσε να κερδίσει – καμία άλλη πολιτεία δεν συμμεριζόταν την ακραία της θέση.

Τους ερχόμενους μήνες, η αφοσίωση του γερμανικού πολιτικού συστήματος στο ευρωπαϊκό σχέδιο θα δοκιμαστεί. Ευτυχώς, οι περισσότεροι γερμανοί ηγέτες θεωρούν πολύ πιο σημαντική την ΕΕ από ό,τι θα θεωρούσαν μία ήσσονος σημασίας νίκη στη διαφωνία του Γερμανικού Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου με την ΕΚΤ. Οπως και η Νότια Καρολίνα τη δεκαετία του 1830, το Δικαστήριο της Καρλσρούης μπορεί σύντομα να διαπιστώσει ότι ξεκίνησε έναν καβγά που δεν μπορεί να κερδίσει.

Ο Ντάνιελ Γκρος είναι διευθυντής του Centre for European Policy Studies