Τα «μικρά» του πολιτισμού μας

Η «ζωή» στα σόσιαλ μίντια μας έχει κάνει «σανσημεράκηδες». Στις ιδιότυπες κοινωνίες του Διαδικτύου γιορτάζονται, με copy paste αναρτήσεις, τα τόσα χρόνια από τη γέννηση ή η επέτειος του θανάτου του τάδε καλλιτέχνη, του δείνα ποιητή, του άλλου πολιτικού. Κάπως έτσι είδα ότι σαν χθες, 15 Μαΐου, πέθανε ο Τζον Σέφερντ – Μπάρον. Το όνομα, προφανώς, άγνωστο. Δεν είναι ούτε ηθοποιός, ούτε μουσικός, ούτε συγγραφέας, ούτε επαναστάτης. Η ανακάλυψη που του πιστώνεται, ωστόσο, έφερε μία επανάσταση στην καθημερινότητά μας. Αθόρυβη αλλά μεγάλη. Διότι ο σκωτσέζος οικονομολόγος και ιστορικός είναι αυτός που επινόησε την Automated Teller Machine, την Αυτόματη Ταμειολογιστική Μηχανή. Και αν ούτε αυτό μας λέει κάτι, πρόκειται για το ΑΤΜ.

Ο άνθρωπος που άλλαξε καθοριστικά τον τρόπο που συναλλασσόμαστε με τις τράπεζες και έκανε να μοιάζουν σήμερα, στους νεότερους, προϊστορικές κάποιες σκηνές από παλιές ελληνικές ταινίες (εντάξει, εμείς που γεννηθήκαμε νωρίς έχουμε καθίσει στις ουρές για να σηκώσουμε ένα χιλιάρικο – δραχμές, εννοείται – και έχουμε στοιβαχτεί μπροστά στο ταμείο της εταιρείας όπου δουλεύαμε για να πληρωθούμε) γεννήθηκε στις Ινδίες όταν ακόμη ήταν βρετανική αποικία. Και, απ’ όσο δείχνουν τα βιογραφικά του στοιχεία, επρόκειτο για έναν μάλλον χαβαλέ τύπο. Η ιδέα για ένα μαραφέτι από το οποίο θα μπορούσε να κάνει ανάληψη χρημάτων οποιαδήποτε ώρα και από οποιαδήποτε τράπεζα στο Ηνωμένο Βασίλειο του ήρθε, όπως είχε πει ο ίδιος σε συνέντευξη, ενώ έκανε μπάνιο. Και, επίσης κατά δική του ομολογία, ο διευθυντής της Barclays πείστηκε να υποστηρίξει και να χρηματοδοτήσει την τελειοποίηση της εφεύρεσής του ύστερα από ένα ποτήρι τζιν. Το πρώτο ΑΤΜ λειτούργησε στο Βόρειο Λονδίνο τον Ιούνιο του 1967. Συνέπεια της ιδέας του Σέφερντ – Μπάρον ήταν και η χρήση ενός προσωπικού κωδικού, του pin, επίσης δικής του επινόησης. Η γυναίκα του μάλιστα του ξεκαθάρισε ότι θα έπρεπε να αποτελείται από τέσσερα, το πολύ, στοιχεία, αφού η ίδια δεν θα μπορούσε να θυμηθεί περισσότερα.

Τα ΑΤΜ είναι συνδεδεμένα, έστω και ως συνειρμικό στιγμιότυπο, με κάποια «ειδικού βάρους» γεγονότα της χώρας μας. Από εκείνα τα πρώτα ευρώ που έβγαλε την Πρωτοχρονιά του 2002 ο τότε πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης έως τις ουρές για το εξηντάρι το καλοκαίρι του 2015. Πέραν τούτων, όμως, η διευκόλυνση στην καθημερινή ζωή, ο περιορισμός της ταλαιπωρίας δεν είναι άραγε ένα στοιχείο εξέλιξης του σύγχρονου πολιτισμού μας;

Αναρωτιέμαι αν έχει υπολογισθεί πόσος πολύτιμος χρόνος εξοικονομείται από τη ζωή μας χάρη στα ΑΤΜ. Ή πόσες εκατοντάδες ώρες θα χάνονταν κάθε μέρα, σε όλον τον κόσμο, αν κάποιος τύπος δεν είχε επινοήσει το φερμουάρ και έπρεπε ακόμη να ανοιγοκλείνουμε κουμπιά όταν ντυνόμαστε. Αν χρησιμοποιούσαμε σπίρτα αντί να κάνουμε κλικ με έναν αναπτήρα. Ή αν, στο παρελθόν, οι άνθρωποι βουτούσαν και ξαναβουτούσαν την πένα τους στο μελάνι αντί να γράφουν με στιλό διαρκείας. Πολύ πριν καθιερωθεί, επιτέλους και στη χώρα μας, η ψηφιακή διακυβέρνηση, υπήρξαν αυτά τα μικρά, αυτά τα «τίποτα», που προήγαγαν τον καθημερινό μας πολιτισμό.