Πόσα «άκρα» υπάρχουν;

Η συζήτηση έχει καταστεί σχεδόν εποχική. Κάθε χρόνο η επέτειος λήξης του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ( 9 Μαΐου) όπως κι αν αποκαλείται στις διάφορες χώρες («Ημέρα της Ευρώπης» ή «Μεγάλη Αντιφασιστική Νίκη των Λαών»…) συνοδεύεται από μια επαναλαμβανόμενη συζήτηση για τις σχέσεις ναζισμού, φασισμού και κομμουνισμού.

Αυτή τη φορά ανακατεύτηκαν και κυβερνήσεις.

Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών μίλησε για «διαστρέβλωση» και υποτίμηση του ρόλου του Κόκκινου Στρατού και «των τεράστιων θυσιών του ρωσικού λαού» (αυτά πάνε μαζί…) επειδή ο αμερικανικός Λευκός Οίκος ανέφερε μόνο τη συμβολή των ΗΠΑ και της Αγγλίας στη νίκη των συμμαχικών δυνάμεων.

Περιέργως και οι δύο έχουν δίκιο και άδικο.

++++ Ο ρόλος του Κόκκινου Στρατού (και των θυσιών κ.λπ.) ήταν αναμφίβολα σημαντικός αλλά μετά τις 22 Ιουνίου 1941, όταν η ναζιστική Γερμανία επιτέθηκε στη Σοβιετική Ενωση.

Εως τότε και από τις 23 Αυγούστου 1939, η Γερμανία και η Σοβιετική Ενωση ήταν σύμμαχοι και οικονομικοί εταίροι με το Σύμφωνο Μολότοφ – Ρίμπεντροπ. Με το μυστικό «συμπληρωματικό πρωτόκολλο» που το συνόδευε είχαν μάλιστα μοιράσει μεταξύ τους την Πολωνία, τις βαλτικές χώρες, τη Φινλανδία και τη Ρουμανία.

++++ Ο ρόλος των ΗΠΑ ήταν επίσης σημαντικός αλλά μετά τις 7 Δεκεμβρίου 1941, όταν η Ιαπωνία επιτέθηκε στο Περλ Χάρμπορ. Εως τότε στην Ουάσιγκτον παρακολουθούσαν τον πόλεμο από τις εφημερίδες.

Αλλά ακόμη και τότε είναι η Γερμανία κι η Ιταλία που κήρυξαν τον πόλεμο στις ΗΠΑ κι όχι το αντίστροφο (11 Δεκεμβρίου 1941).

Ουσιαστικά δηλαδή και η Σοβιετική Ενωση και οι ΗΠΑ μπήκαν στον «μεγάλο αντιφασιστικό πόλεμο» επειδή προκλήθηκαν κι όχι επειδή πήραν την πρωτοβουλία να πολεμήσουν τον φασισμό – στην περίπτωση της ΕΣΣΔ μάλιστα αλλάζοντας και στρατόπεδο…

Κακά τα ψέματα, το διάστημα 1939 – 1941 οι μόνοι που πολέμησαν τον Αξονα ήταν η Αγγλία του Τσόρτσιλ και η Ελλάδα της Πίνδου και του Ρούπελ.

Αλλά ας αφήσουμε την Ιστορία στην Ιστορία. Ο πόλεμος ήταν πόλεμος, οι θυσίες πολλών ήταν πολλές και οι Σύμμαχοι νίκησαν όλοι μαζί.

Η δημιουργία της ενωμένης Ευρώπης στη δεκαετία του ’50 στηρίχτηκε στην συλλογική αντίθεση των δυτικών δημοκρατιών στον ναζισμό, τον φασισμό και τον κομμουνισμό. Η Ανατολική Ευρώπη είχε άλλωστε παραμείνει υπό σοβιετική κατοχή.

Την ίδια εποχή η θεωρία του ολοκληρωτισμού διάρθρωσε διαφορετικά ή και αντίθετα καθεστώτα σε ένα ενιαίο πολιτικό φαινόμενο. Προσέφερε έτσι στις δημοκρατίες έναν κοινό αντίπαλο που είχε ξεπηδήσει ιδεολογικά από τα χαρακώματα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και τον Μεσοπόλεμο. Είναι «τα άκρα» που έγιναν «καθεστώτα».

Η πτώση του Τείχους και του «υπαρκτού σοσιαλισμού» θεωρήθηκε έτσι το πραγματικό τέλος ενός ευρωπαϊκού εμφυλίου. Ολες οι εκδοχές του ολοκληρωτισμού είχαν πλέον ηττηθεί.

Πού διαφωνούμε λοιπόν; Δεν νομίζω ότι σήμερα στην Ευρώπη διαφωνεί κανείς με αυτή τη γενική εικόνα. Πλην εξαιρέσεων οι οποίες αφορούν κυρίως τα κατάλοιπα ή τους επιγόνους των ηττημένων του 1944-45 και του 1989-90.

Δεν είναι τυχαίο πως αν και διεκδικούν τις μεταξύ τους διαφορές, αν και απορρίπτουν φανατικά την ταύτισή τους, ομονοούν (έστω και με διαβαθμίσεις…) στην αμφισβήτηση της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων.

Πεπεισμένοι ότι κυριαρχεί ένα «σύστημα» που δεν τους περιλαμβάνει συμπίπτουν στην ευκολία με την οποία καταφεύγουν στον λαϊκισμό και στον αντισυστημικό «κινηματισμό» για να το πολεμήσουν.

Και όχι μόνο. Στη δεκαετία του ’70, μια «μαύρη» και μια «κόκκινη» τρομοκρατία συνυπήρξαν στην προσπάθεια να καταστρέψουν την Ιταλική Δημοκρατία. Οι φυγόκεντρες δυνάμεις των άκρων (δεξιών κι αριστερών) έδρασαν σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες εναντίον ενός κοινού στόχου. Του δημοκρατικού συστήματος.

Χωρίς απαραιτήτως να το ομολογούν. «Το πρόβλημα με τη θεωρία των δύο άκρων δεν είναι η ιστορική της αναξιοπιστία (…) Η θεωρία των δύο άκρων ξεπλένει τον φασισμό» (Α. Τσέκερης, «Η Αυγή», 9/5).

Η ένσταση είναι αστεία. Κανείς ποτέ δεν αποφάσισε ότι οι δημοκρατίες απειλούνται από βρωμιάρηδες μόνο ενός χρώματος. Τους Ιταλούς δολοφονούσαν και «μαύροι» και «κόκκινοι» τρομοκράτες χωρίς να ξεπλένει ο ένας τον άλλο.

Ηταν βρωμιάρηδες και οι δύο.

Η συζήτηση στην Ελλάδα όμως έχει αποκτήσει μια σουρεαλιστική, σχεδόν αστεία υποκρισία.

Κι αυτό επειδή ακόμη και σήμερα η Αριστερά αρνείται να απεγκλωβιστεί από ένα αυτο-αγιοποιημένο παρελθόν αγνών αγωνιστών. Αποστρέφει το βλέμμα από τις δικές της κτηνωδίες.

Τις «υπερβασίες» που έλεγε ο Ζαχαριάδης, τις δολοφονίες αντιφρονούντων, την ΟΠΛΑ, την «κόκκινη τρομοκρατία», τους ομήρους των Δεκεμβριανών. Κι ακόμη πιο κοντά σε εμάς τη «17 Νοέμβρη», τους νεκρούς της Marfin, το κάψιμο της Αθήνας, τις μολότοφ, τους αντιεξουσιαστές…

Γι’ αυτές τις ακρότητες δεν φταίει ποτέ «ένα αριστερό άκρο». Φταίνε πράκτορες ή προβοκάτορες ή παρασυρμένοι ή μπαχαλάκηδες.

Δεν έχουν πολιτικό πρόσημο. Είναι «λάθη», «υπερβολές», «αστοχίες». «Η κακιά στιγμή».

Η Ροσάνα Ροσάντα (της οποίας η αριστερή προσήλωση ουδέποτε αμφισβητήθηκε) είχε παραδεχτεί για τους δολοφόνους των Ερυθρών Ταξιαρχιών ότι «ανήκουν κι αυτοί στο οικογενειακό άλμπουμ της Αριστεράς» (1978).

Τέτοια θαρραλέα παραδοχή η ελληνική Αριστερά δεν έκανε (απ’ όσο ξέρω) ποτέ. Αρνείται να κοιτάξει κατάματα το δικό της άκρο με το εύκολο άλλοθι ότι άκρο είναι μόνο το άλλο.

Κάνει λάθος. Διότι όσο δεν απαλλάσσεται κανείς από τον κακό του εαυτό, τόσο δυσκολότερα θα μπορέσει να αναδείξει τον καλό.