Μπέμπη, Νίτσα, Πόπη, Ρία

Οι λάτρεις και οι φανατικοί φίλοι των ασπρόμαυρων ταινιών του παλιού ελληνικού κινηματογράφου με μεγάλη ευκολία θα πρόσθεταν στα ονόματα που διαβάζουμε στον τίτλο τα επίθετά τους. Δηλαδή Μπέμπη Κούλα, Νίτσα Μαρούδα, Πόπη Λάζου, Ρία Δελούτση. Υπάρχουν πολλοί που όση ευφροσύνη τούς δημιουργεί η παρουσία στις ταινίες αυτές του Νίκου Σταυρίδη, της Γεωργίας Βασιλειάδου, του Βασίλη Αυλωνίτη, του Γιάννη Γκιωνάκη, του Μίμη Φωτόπουλου και τόσων άλλων, με μια αντίστοιχη ανεξίτηλη σφραγίδα τούς καθηλώνει ένας μορφασμός ή καλύτερα μάλλον ένας εκφραστικός τρόπος του Νικήτα Πλατή, της Μαρίκας Νέζερ, του Κώστα Δούκα, του Περικλή Χριστοφορίδη. Δεν ήταν ηθοποιοί που ακόμη και όλοι μαζί να ήταν συγκεντρωμένοι σε μια ταινία, η ταινία αυτή θα είχε επιτυχία – αν και δεν μπορούμε να ξέρουμε με βεβαιότητα τι ακριβώς θα είχε συμβεί, καθώς ποτέ δεν επιχειρήθηκε κάτι ανάλογο.

Εκείνο όμως που αξίζει ιδιαίτερα να μας προβληματίσει είναι ότι όπώς μια ατάκα του Ντίνου Ηλιόπουλου («στρίβειν διά του αρραβώνος») έμελλε να σταδιοδρομήσει εξήντα χρόνια μετά την εκφορά της, μια αντίστοιχη «αιωνιώτητα» επιφυλασσόταν στο «συμπτωματικό» πέρασμα ενός ηθοποιού όπως ο Κώστας Μεντής στον «Μπακαλόγατο» με τον ασυναγώνιστο Κώστα Χατζηχρήστο. Πώς γίνεται καλλιτέχνες που, όποιες κι αν ήταν οι φιλοδοξίες τους και τα όνειρά τους, σίγουρα ήταν το μεροκάματο που τους κράτησε ως το τέλος της ζωής τους στις καλλιτεχνικές επάλξεις, να απολαμβάνουν – έστω κι αν δεν ζούνε πια – μια διάρκεια άγνωστη σε καλλιτέχνες που δούλεψαν με μοναδική τους έγνοια να επιβιώσουν. Ακόμη κι αν αμφισβητήσει κανείς πως η διάρκεια γίνεται προβληματική όσο περισσότερο την επιδιώξει και την οργανώσει κανείς, ενώ επιφυλάσσεται πλουσιοπάροχη όταν έχει ουρανόσταλτο χαρακτήρα, αδυνατεί να αντιταχθεί σε κάτι που είναι σχεδόν χειροπιαστό.

Οσο παρήγορα παραμένουν για την ανθρώπινη συνείδηση τα μεγάλα έργα που όλοι συνομολογούν στην αξία τους, άλλο τόσο ανακουφιστικές μπορεί να είναι πράξεις, συμπεριφορές, σκέψεις ακόμη μιας ελάχιστης εμβέλειας. Γεγονός απόλυτα συμβατό με την ανθρώπινη συνθήκη, αν αναλογιστεί κανείς σε πόσες κρίσιμες περιόδους της ζωής του, σε περιόδους που δοκιμαζόταν σκληρά σ’ ένα νοσοκομείο, δεν ήταν οι θεωρούμενες μεγάλες συναντήσεις με κορυφαία έργα και σπουδαίους ανθρώπους που τον παρηγορούσαν, αλλά ότι θα ξανασυναντούσε επιστρέφοντας στο σπίτι του την ουσιαστικά αδιάφορη, ως προχθές ακόμη για τον ίδιο, μορφή του αλλοδαπού ιδιοκτήτη της γειτονικής ΕΒΓΑ.

Ξέρουμε πως η αφετηρία μας μάς προετοίμαζε για μια διαφορετική κατάληξη, όμως αν ο παλιός ελληνικός κινηματογράφος εμπνέει μια «παιδεία» είναι πως όσοι τον δημιούργησαν συνειδητά ή ασύνειδα σε κάνουν να ενδιαφέρεσαι τόσο για τα προβαλλόμενα σε πρώτο πλάνο όσο – για να μη γράψουμε ακόμη περισσότερο – για καθετί που παραμένοντας στο ημίφως ή στο περιθώριο διεκδικεί μ’ έναν καταλυτικό τρόπο την εσωτερική σου συνέχεια και συνοχή.