Μήπως ακούσια ισχυροποιήθηκε {LF}η ευρωζώνη;

Στην πρόσφατη απόφασή της σχετικά με το πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για την αγορά ομολόγων δημόσιου τομέα των κρατών-μελών σε δευτερογενείς αγορές, το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ΕΚΤ απέτυχε να αξιολογήσει και να εξηγήσει σωστά την «αναλογικότητα» των πολιτικών της. Το δικαστήριο που εδρεύει στην Καρλσρούη απέρριψε την υπεροχή του ευρωπαϊκού δικαίου, μια βασική και συστατική αρχή της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αποφασίζοντας επίσης ότι η απόφαση του Δικαστηρίου της ΕΕ (CJEU) να υποστηρίξει το πρόγραμμα της ΕΚΤ ήταν απλώς ακατανόητη, μη πειστική για μεθοδολογικούς λόγους και ότι υπερέβη την αρμοδιότητα του δικαστηρίου. Ωστόσο, παρά τα πολύπλοκα ζητήματα που έθεσε η απόφαση του γερμανικού δικαστηρίου, υπάρχουν και θετικά: Είναι πλέον πιο πιθανό η ΕΕ να αναγκαστεί να αντιμετωπίσει την κύρια θεσμική αδυναμία της νομισματικής ένωσής της.

Πριν από δύο δεκαετίες, ο Τομάσο Πάντοα Σιόπα, τότε μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ, μίλησε για τη «θεσμική μοναξιά» της ΕΚΤ λόγω της απουσίας αντίστοιχου δημοσιονομικού θεσμού σε επίπεδο ευρωζώνης. Μετά την οικονομική κρίση του 2008, ο πρόεδρος της ΕΚΤ Ζαν-Κλοντ Τρισέ ζήτησε να υπάρξει ένας ευρωπαίος υπουργός Οικονομικών. Και ο πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι επέκρινε συνεχώς τις εθνικές κυβερνήσεις για το πως διάλεξαν πάντα την εύκολη λύση: μεταφέροντας πάντα το βάρος στην ΕΚΤ, αντί να εκπληρώσουν την ευθύνη τους ως δημοσιονομικοί υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής για την αντιμετώπιση των παρατεταμένων προκλήσεων της ευρωζώνης. Η τρέχουσα πρόεδρος της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ έχει επανειλημμένα λάβει παρόμοια θέση.

Η πρόσφατη απόφαση, που εξετάζεται από αυτή την οπτική γωνία, μπορεί στην πραγματικότητα να αποδειχθεί εποικοδομητική, εάν και ακούσια. Είναι αλήθεια ότι θα μπορούσε να περιορίσει το περιθώριο ελιγμών της ΕΚΤ για την ευέλικτη εφαρμογή του τρέχοντος προγράμματος έκτακτης ανάγκης για πανδημία. Αν και αυτή δεν είναι η καλύτερη δυνατή λύση, μπορεί να μετατοπίσει περισσότερο το βάρος στους υπευθύνους χάραξης δημοσιονομικής πολιτικής. Και τα φαινομενικά ισχυρά κράτη-μέλη θα βλαφθούν σημαντικά εάν αποδειχθούν ανίκανα για συντονισμένη και συνεργατική δράση.

Είναι τώρα η στιγμή της Ευρώπης, στην οποία αναγκάζεται να υιοθετήσει μια πιο ομοσπονδιακή – και φυσικά δημοκρατικά νομιμοποιημένη – δημοσιονομική πολιτική; Δεδομένης της γενικής τάσης να υποχωρεί πίσω από τα εθνικά σύνορα και να μην εγκαταλείπει κυρίαρχα προνόμια, δικαιούται κανείς να αμφιβάλλει. Ωστόσο το Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας άφησε λίγα περιθώρια για αμφιβολίες. Τα χρήματα χωρίς χώρα της ευρωζώνης χρειάζονται ένα σύνταγμα.

Ο Χανς-Χέλμουτ Κοτζ είναι πρώην μέλος του εκτελεστικού συμβουλίου της Deutsche Bundesbank. Είναι διευθυντής του SAFE Policy Center στο Goethe University στη Φρανκφούρτη και συνεργάτης του Center for European Studies του Harvard University.