Το αίσθημα της δικαιοσύνης{CR}

Αν μπορούσε από το επέκεινα να ρίξει κλεφτές ματιές στο ελληνικό σήμερα ο Μισέλ Φουκώ, ο στοχαστής που θεωρούσε τη φυλακή κοινωνικό μηχανισμό υποταγής και κοινωνικού αποκλεισμού, ίσως και να έσκαγε ένα σαρκαστικό χαμόγελο. Οχι επειδή οι συνθήκες ζωής στη φυλακή είναι καλές (δεν είναι) αλλά, κυρίως, επειδή με έναν τρόπο το ελληνικό πολιτικό σύστημα, συνδυάζοντας μια κοινωνική ενδιάθεση αλλά και τις ελλείψεις και τα κενά του σωφρονιστικού συστήματος, μοιάζει να έχει κατανοήσει τον γάλλο μεταμοντερνιστή. Και ναι μεν οι επιλογές της ελληνικής πολιτείας να ελαφρύνει το βάρος της ποινής καταδικασμένων δεν υποκινούνται από τις θεωρητικές επεξεργασίες του Φουκώ, αλλά και έτσι οι ελαφρύνσεις είναι αξιοσημείωτες. Συνήθως, δηλαδή, οι περισσότεροι κατάδικοι αποφυλακίζονται πολύ νωρίτερα από ό,τι θα συνέβαινε αν εξέτιαν ολόκληρη την ποινή τους, ενώ ενδιαμέσως υπάρχει πάντα η δυνατότητα αδειών.

Ακόμα και οι ισοβίτες, που εκτίουν τη βαρύτερη ποινή, κάποια στιγμή θα απολυθούν νωρίτερα. Οι βαρυποινίτες θεμελιώνουν δικαίωμα υφ’ όρων απόλυσης πολύ νωρίτερα, αν μάλιστα υπολογιστεί και ο χρόνος εργασίας τους μέσα στη φυλακή, τότε ο χρόνος μειώνεται κι άλλο. Καταρχήν σωστά. Οι φυλακές δεν πρέπει να είναι αποθήκες ψυχών και κάθε άνθρωπος, αρκεί να μπορεί να αποδείξει ότι το θέλει, έχει δικαίωμα να αρχίσει τη ζωή του από την αρχή. Απ’ όταν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής είπε «Οταν λέμε ισόβια εννοούμε ισόβια», για να δικαιολογήσει τη μετατροπή της θανατικής καταδίκης των πρωταίτιων της χούντας, έχουν περάσει σαράντα πέντε χρόνια. Η κοινωνία έγινε πιο ανεκτική και το κράτος ανταποκρίθηκε στην αλλαγή των αντιλήψεων.

Οπως όμως συμβαίνει πάντα, συχνά ένα ευνοϊκό μέτρο μπορούν να το εκμεταλλευτούν πρόσωπα που δεν τους αρμόζει – είτε επειδή έτσι η τιμωρία τους αποβαίνει δυσανάλογα ελάχιστη σε σχέση με την ποινή που τους είχε καταλογιστεί είτε επειδή η επιείκεια της πολιτείας και της κοινωνίας χρησιμεύει ακριβώς για να πληγούν εκ νέου η πολιτεία και η κοινωνία. Οταν, π.χ., ο ισοβίτης Κουφοντίνας της τρομοκρατίας έπαιρνε άδειες, τις οποίες συνδύαζε με δημόσια παρουσία που δόξαζε τη δολοφονική δράση του, ήταν εύλογο η πολιτεία να συσχετίσει επιείκεια με δημόσιο συμφέρον. Κι όταν ο καταδικασμένος τελεσίδικα σε συνολικά 401 χρόνια φυλακή για παιδεραστία, Νίκος Σειραγάκης, αποφυλακίζεται στα οκτώμισι, είναι εύλογο να γίνει θόρυβος, πρωτίστως στην κοινωνία όπου διαπράχτηκαν τα αδικήματα (στο Ρέθυμνο). Υπό ποίες προϋποθέσεις μπορούν τα 25 εκτιτέα χρόνια, που προέβλεπε και η πρωτόδικη και η εφετειακή απόφαση καταδίκης του, να γίνουν οκτώμισι; Οσο καλή κι αν ήταν η συμπεριφορά του στη φυλακή, είναι θεμιτό ένας κατάδικος με τόσο βαριά ποινή να αποφυλακιστεί μη έχοντας καν συμπληρώσει το ένα τρίτο της εκτιτέας ποινής του;

Τέτοιου τύπου σύντομες αποφυλακίσεις είχαν διασφαλιστεί τα χρόνια του ΣΥΡΙΖΑ, χάρη στον νόμο Παρασκευόπουλου – οπότε και αποφυλακίστηκαν αρκετοί εγκληματίες, πολλοί από τους οποίους διέπραξαν σύντομα νέα εγκλήματα. Ο νέος ποινικός κώδικας ξαναέκανε αυστηρές τις ποινές για αρκετές υποθέσεις, και για υποθέσεις παιδεραστίας. Προφανώς, όμως, κάποιες τρύπες υπάρχουν ακόμα.

Συνεπώς, την αντίδραση της κοινωνίας, ευλόγως εισέπραξε η Εισαγγελία του Αρείου Πάγου, που παρενέβη. Αν υπάρχουν ένδικα μέσα έφεσης κατά του βουλεύματος με το οποίο αποφυλακίστηκε ο κατάδικος, η πολιτεία χρειάζεται εγκαίρως να τα ασκήσει. Οχι επειδή υπάρχει κοινωνικό αίτημα εκδίκησης ενός εγκληματία για ό,τι διέπραξε. Αλλά, απλούστατα, επειδή πρέπει να είμαστε σίγουροι ότι τη συγκεκριμένη αποφυλάκιση την επέβαλε η υποχρέωση της πολιτείας στην επιείκεια και όχι η παραβίαση, για όποιους λόγους, του δημόσιου αισθήματος της δικαιοσύνης.