Ζήτω το ελληνικό τραγούδι

Μια απ’ τις ελάχιστες παρηγορητικές εξελίξεις εν μέσω της πανδημίας είναι πως η ΕΡΤ2 μεταδίδει ξανά τη σειρά εκπομπών «Ζήτω το ελληνικό τραγούδι» με εμπνευστή και παρουσιαστή τον Διονύση Σαββόπουλο. Οι μνήμες ξαναζωντανεύουν, ακόμη και για όσους/ες πρωτοφτιάχναμε την αισθηματική μας αγωγή ως παιδιά τη δεκαετία του ’80. Τότε που πρωτοπροβλήθηκε, μας θύμιζε μεγάλους – ακόμη τότε ζώντες – θρύλους όπως τον Μίμη Τραϊφόρο ή τον Ζαμπέτα (σε μια υπέροχη συνομιλία με τον Τάσο και τον Γρηγόρη Φαληρέα), σπουδαίους καλλιτέχνες που γράφανε την ιστορία τους ως φορείς σουξέ μα και θεαμάτων (Χάρις Αλεξίου), αλλά και μας σύστηνε νεότερους. Ακόμη θυμάμαι τον πρωτοεμφανιζόμενο Βασίλη Καζούλη ή τους αδελφούς Κατσιμίχα, το σημαντικότερο δίδυμο του νέου τραγουδιού της Μεταπολίτευσης.

Η εν λόγω εκπομπή δεν ήταν απλώς, βέβαια, μια καλλιτεχνική ανάσα ψυχαγωγίας. Ηταν κάτι παραπάνω τώρα που την ξαναβλέπουμε. Ηταν μια καταγραφή της μαζικής κουλτούρας. Των τάσεων της ελληνικής κοινωνίας. Των ρυθμών της. Ακόμη και η παρουσίαση των πωλήσεων της δισκογραφίας ήταν μια όψη των ηθών, των προσδοκιών του κόσμου. Εξάλλου τότε, μέσα του ’80, δεν είχαν ακόμη ρευστοποιηθεί τα μουσικά είδη, υπήρχε μια κάποια αξιολογική στερέωση, ζούσε ο Χατζιδάκις, ενώ στα έντυπα υπήρχαν ακόμη μεγάλοι κριτικοί – και όχι σαλιάρηδες δημοσίων σχέσεων.

Και αυτή ήταν η επιτυχία της εκπομπής του Σαββόπουλου. Πως ήταν κατά βάση ένα κοινωνικό σχόλιο. Πως αντιμετώπιζε το ελληνικό τραγούδι – είτε ήταν ο Κοντολάζος, ο Πάριος είτε ο Δημήτρης Ζάχος – ως μια φανερή συνομιλία με την εποχή, όχι ως ένα δευτερεύον προϊόν μιας ανερχόμενης ευμάρειας· ζούσαμε τότε τη δεύτερη τετραετία του ΠΑΣΟΚ και τον αφομοιωμένο εκδημοκρατισμό. Ακόμη και ο Διονύσης Σαββόπουλος στην εκπομπή αυτή μετεωριζόταν επιτυχημένα ανάμεσα στον τραγουδοποιό της επιτόπιας εκτέλεσης των ειδών, στον παρουσιαστή και δημοσιογράφο αλλά και στον παλιό παραμυθά κονφερασιέ του Μεταπολέμου. Και το τραγούδι ακόμη τότε βέβαια είχε κυρίαρχη θέση στη ζωή, στον συλλογικό νου. Μπορεί να είχαν γεμίσει ζιβάγκο οι πίστες και να οδηγούμασταν σε μια ελαφροποίηση, όμως εδώ γύρω υπήρχαν ακόμη μεγάλα μεγέθη. Το «Ζήτω το ελληνικό τραγούδι» φιλοξενούσε μερικά: τον Μπιθικώτση, την Γκρέυ, τον Νίκο Παπάζογλου και άλλους. Η νοσταλγία δεν επισκίαζε τον ενεστώτα χρόνο της εκπομπής. Η άποψη δεν βάραινε της καταγραφής.

Τα σκέφτομαι όλα αυτά τώρα που οι καλλιτέχνες τραβάνε μεγάλο ζόρι. Εγκλωβισμένοι ανάμεσα στην κατάσταση εξαίρεσης που επιβάλλει η πανδημία και σε ένα μη σχέδιο του υπουργείου Πολιτισμού και της κυβέρνησης, διακυβεύεται η επιβίωσή τους. Και το θέμα δεν είναι το επίδομα, το 800άρι, το πώς θα στηριχθούν απλώς από μια πολιτεία. Το θέμα είναι πως αντιμετωπίζονται σήμερα από τους κυβερνώντες ως ένας αχρείαστος κλάδος και όχι ως μια κοινότητα εργαζομένων, δημιουργών που συμβάλλει αλυσιδωτά στην οικονομία, στη δημοκρατία, στον πολιτισμό. Κοινωνία βέβαια και εξουσία που βλέπουν την τέχνη ως πολυτελή συνήθεια δεν πάνε και πολύ μακριά. Πολύ περισσότερο στη χώρα μας όπου το τραγούδι συντροφεύει τον Ελληνα από την κούνια μέχρι το χώμα. Και κάτι βαθύτερο: αν σταματήσουν να δημιουργούν οι καλλιτέχνες, αν σταματήσουν να γράφονται τραγούδια, θα στερηθούμε μια σοβαρή καταγραφή της νεότερης ιστορίας μας. Των συλλογικών μας αντινομιών. Των ενοποιητικών μας στοιχείων. Ενα (υποθετικά) μελλοντικό «Ζήτω το ελληνικό τραγούδι» δεν θα έχει τι να βάλει στο χρυσό τζουκ μποξ του.