Το χιούμορ σώζει

Η γενιά μου, εμείς δηλαδή, που – λίγο πιο νωρίς, λίγο πιο αργά – μπήκαμε στη λαμπρή δεκαετία των είκοσι χρόνων μας στα eighties, ζήσαμε μια ευτυχή συγκυρία. Μεγαλώσαμε με τις κωμωδίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου στα θερινά σινεμά. Και ενηλικιωθήκαμε με τις παραστάσεις του Ελεύθερου Θεάτρου. Μια θεατρική ομάδα που όχι μόνο άλλαξε τους όρους της επιθεώρησης αλλά και τους κώδικες του χιούμορ. Συνδυάζοντας την παράδοση των μεγάλων ελλήνων κωμικών με μια νέα αντίληψη και γλώσσα και ανάγοντας σε ύψιστη αξία το στοιχείο του αυτοσαρκασμού.

(«Σε αντίθεση με τα σημερινά πρωτόκολλα της πολιτικής ορθότητας, εμείς μπορούσαμε να κάνουμε, επί σκηνής, χιούμορ με τον κοντό κυρίως διότι ήμασταν κι εμείς κοντοί» έλεγε πριν από λίγους μήνες σε συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο, εκ των πρωτεργατών του Ελεύθερου Θεάτρου και κατόπιν Ελεύθερης Σκηνής, Σταμάτης Φασουλής.)

Ναι, βεβαίως οι παραστάσεις του Ελεύθερου Θεάτρου ήταν ένα είδος προνομίου για όσες και όσους μέναμε στην Αθήνα και αγαπούσαμε το θέατρο. Αρχικά. Διότι από εκείνο το σχήμα γαλουχήθηκε σιγά σιγά μια νέα γενιά δημοσιογράφων, ραδιοφωνικών παραγωγών, κειμενογράφων, συγγραφέων, ηθοποιών. Που αποτύπωσαν αυτή τη γλώσσα και την αντίληψη περί αστείου σε περιοδικά, εκπομπές, σίριαλ. Ακόμη και οι μεγάλες επιτυχίες της ιδιωτικής τηλεόρασης («Τρεις Χάριτες», «Απαράδεκτοι» για παράδειγμα) που ακόμη παρακολουθούμε σε επαναλήψεις ήταν μία συνέχεια αυτής της σχολής και των δημιουργών της.

Από το Αλσος Παγκρατίου στο Tik Tok

Και τα χρόνια πέρασαν. Και το νεανικό κοινό του Ελεύθερου Θεάτρου μεγάλωσε. Και παραμεγάλωσε. Πλέον αρχίζει να μπαίνει στην ηλικία της απόσυρσης. Και μαζί του εκείνο το ευφυές, απελευθερωτικό χιούμορ. Που δεν ήταν ούτε επιθετικό, ούτε καταγγελτικό.

Δεν επρόκειτο για το κοινώς λεγόμενο κράξιμο αλλά για σχόλιο. Που έπαιζε κατά τέτοιον τρόπο με τις λέξεις ώστε η καλή γνώση της γλώσσας και η παιδεία αποτελούσε απαραίτητη προϋπόθεση.

Δεν θυμήθηκα το Ελεύθερο Θέατρο επειδή δεν είχα τι άλλο να γράψω. Βλέπω όμως, εν μέσω καραντίνας, αυτήν την έκρηξη της διαδικτυακής εφαρμογής Tik Tok, με χιουμοριστικά και κυρίως αυτοσαρκαστικά βίντεο. Δεν πρόκειται απλώς για παυσίλυπο ή αντίδοτο στα ντουβάρια του εγκλεισμού. Είναι η εγγενής ανάγκη του ανθρώπου για χιούμορ. Και το χιούμορ, όσο κι αν αντλεί ιδέες και έμπνευση από το παρελθόν, είναι η ταυτότητα, η σφραγίδα της κάθε γενιάς. Είναι συνεκδοχή της εκάστοτε επικαιρότητας. Γι’ αυτό και στις κωμωδίες του Αριστοφάνη υπάρχουν πάντα στοιχεία επικαιροποίησης.

Οσο για τον αυτοσαρκασμό, ισχύει το αντίστοιχο που έχει πει για το θέατρο η Μαρίκα Κοτοπούλη. «Αν τον πιστέψεις, μπορεί να σε σώσει».

Τα πιο ωραία μυστικά

Δέκα μέρες μετά την «καθ’ οδόν» συναυλία της Αλκηστης Πρωτοψάλτη στην Αθήνα, οι επιθέσεις εναντίον της συνεχίζονται. Τόσο συντονισμένες και τόσο μεθοδευμένες – έως και «ποιητικό» κατεβατό είδαμε που έστω και αν διακινήθηκε από άλλους κάνει κρα ο στιχουργός του – που μου δημιουργούνται υποψίες. Βρε μήπως όλο αυτό το μένος δεν οφείλεται σε ιδεολογικούς λόγους αλλά στο ότι εδώ και χρόνια έχει απογαλακτιστεί καλλιτεχνικά από τη σφαίρα επιρροής κάποιων. Μήπως λέω…