Ενας πολιτισμός{CR} σε αυτοαναίρεση

Ενα αεροσκάφος τόσο γεμάτο που δεν χωρούσε πια ούτε καρφίτσα. Από τους επιβάτες ελάχιστοι φορούσαν μάσκες. Αν η εικόνα αυτή προερχόταν από κάποια χώρα του Τρίτου Κόσμου θα είχε κάνει τον γύρο του πλανήτη ως μια τραγωδία ενός απάνθρωπου σύγχρονου κόσμου που τα βασικά μέτρα προφύλαξης από την πανδημία δεν μπορούν να φτάσουν μέχρι εκεί και θέτουν χιλιάδες σε κίνδυνο. Ομως προέρχεται από πτήση της περασμένης εβδομάδας από το Μαϊάμι στη Νέα Υόρκη. Και δεν είναι η μόνη: σύλλογοι των εργαζομένων στις αμερικανικές αεροπορικές εταιρείες καταγγέλλουν ότι είναι ο κανόνας, όχι η εξαίρεση. Την ίδια στιγμή, οι παραλίες στην Καλιφόρνια γεμίζουν επίσης ασφυκτικά: η ζέστη έφτασε πολύ νωρίς. Το ίδιο συμβαίνει και με πολλές παραλίες στην Αυστραλία. Στην άλλη άκρη της γης, στη Σουηδία, μαζικοί θάνατοι σε οίκους ευγηρίας δεν στάθηκαν ικανοί να πείσουν για τη σημασία της επιβολής επαρκών περιοριστικών μέτρων. Αλλά και σε πολλά άλλα μέρη του Δυτικού Κόσμου, της «πρώτης ταχύτητας», ακόμα και εκεί που τα μέτρα επιβλήθηκαν, οι κοινωνίες, σε παράδοξα υψηλά ποσοστά, τελικά τα αγνόησαν. Αν και είχαν στη διάθεσή τους όλη την πληροφόρηση και όλη την υποστήριξη που μπορεί να υπάρξει.

Στην ουσία όλες αυτές είναι εικόνες ενός πολιτισμού που αναιρεί τον εαυτό του. Τα τεράστια ποσοστά θνησιμότητας στις ΗΠΑ, στη Μεγάλη Βρετανία, στην Ισπανία, στη Γαλλία και σε πλήθος ακόμα προηγμένες χώρες δείχνουν είτε ότι η πολιτική εξουσία και ο κρατικός μηχανισμός δεν υπήρξαν αποτελεσματικοί, είτε ότι οι πολίτες έμειναν αδιάφοροι – είτε, το πιο προφανές, και τα δύο μαζί. Ο,τι κι αν είναι από όλα αυτά, πρόκειται κατά βάθος για μία πολιτισμική αυτοαναίρεση. Πολιτισμός δεν είναι μόνον η τέχνη, η γνώση, ή κάθε άλλη «ευγενής» δραστηριότητα. Κυρίως, πάνω απ’ όλα, είναι η προστασία (και αυτοπροστασία) του αγαθού της ζωής του κάθε ανθρώπου και της κάθε ομάδας στην οποία αυτός ζει. Οταν βλέπει κανείς πόσο λίγη σημασία μπορεί να αποδοθεί τελικά στην ίδια την προφύλαξη της ζωής από τον περιττό κίνδυνο, είναι πλέον ξεκάθαρο ότι κάτι δεν πάει καλά. Είναι μία άλλη όψη της παρακμής της Δύσης, για την οποία γίνεται λόγος εδώ και πολλά χρόνια. Μέχρι τώρα, όμως, ήταν συνδεδεμένη κυρίως με τη συγκριτική άνοδο άλλων δυνάμεων που αναδύονται οικονομικά και πολιτικά στην εποχή μας. Τώρα, αποδεικνύεται ότι δεν είναι μόνον θέμα σύγκρισης: η πτώση έρχεται και από μέσα, όχι μόνον απ’ έξω. Φτάσαμε σε ένα σημείο που χώρες όπως η Τουρκία κουνάνε το δάχτυλο στη Δύση ως προς την προστασία της ζωής των πολιτών τους. Και, παρά τους εκεί νεκρούς, είναι τόσοι αυτοί στον «προηγμένο» κόσμο, που δύσκολα πια μπορεί κανείς να γελάσει με τέτοιες αιτιάσεις.

Η Ελλάδα τα πήγε καλά, πολύ καλά – ως τώρα τουλάχιστον. Ελπίζει κανείς ότι από μεθαύριο η χώρα θα εξακολουθήσει να βρίσκεται σε ετοιμότητα και δεν θα αφήσει τα πράγματα στην τύχη τους: αν τα μέτρα χαλάρωσης δεν λειτουργήσουν σωστά, θα πρέπει να επαναπροσδιοριστούν χωρίς δισταγμούς και καθυστερήσεις. Ομως τα στερεότυπα ήδη κατέρρευσαν – και στην ελληνική εκδοχή τους αυτή η κατάρρευση υπήρξε πολύ θετική έκπληξη, σε πλήρη αντίθεση με χώρες που θεωρούνται εδώ και χρόνια πολύ πιο ευαισθητοποιημένες στα ζητήματα κοινωνικής συνείδησης και πειθαρχίας στο κοινό συμφέρον. Απ’ όλα αυτά, σίγουρα έχουμε να μάθουμε κάτι και να μην το ξεχάσουμε μετά, όταν η ζωή επιστρέψει σταδιακά σε κάποια κανονικότητα: ότι και δικαιούμαστε και, κυρίως, οφείλουμε να σεβόμαστε τον εαυτό μας.