Μαραθώνιος για το εμβόλιο

Η επιδημία του ιού Εμπολα που ξεκίνησε το 2003 ήταν η μεγαλύτερη που είχε ζήσει ο κόσμος μας: μέσα σε τρία χρόνια σκότωσε περισσότερους από 11.000 ανθρώπους στη Γουινέα, τη Λιβερία και τη Σιέρα Λεόνε. Καναδοί επιστήμονες, προσπαθώντας να κατανοήσουν πώς δρα ο ιός, έβαλαν κάποια από τα γονίδιά του στο γονιδίωμα ενός συνήθως αβλαβούς ιού και έκαναν με αυτό ένεση σε ποντίκια. Τα ποντίκια δεν αρρώστησαν, όπως περίμεναν οι επιστήμονες, αλλά αντίθετα απέκτησαν ανοσία στον Εμπολα. Το 2005 αυτή η απρόσμενη εξέλιξη έγινε εμβόλιο, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από ανθρώπους. Ομως πια δεν υπήρχε επιδημία Εμπολα.

Καθώς η επιδημία εμφανίστηκε και πάλι στην Ανατολική Αφρική το 2014, μια βρετανική εταιρεία ιατρικών ερευνών ξεκίνησε τα πρώτα πειράματα σε υγιείς εθελοντές στη Βρετανία, την Κένυα, τις ΗΠΑ και αλλού – αυτή ήταν η φάση 1. Στα μέσα του 2015 οι έρευνες είχαν φτάσει στη φάση 3 και ήταν επιτυχείς. Αυτό το εμβόλιο, το rvsv-zebov (Ervebo), έχει πλέον πάρει έγκριση για χρήση.

Το να φθάσει ένα εμβόλιο από τη φάση 1 στη φάση 3 μέσα σε μόλις δέκα μήνες, όπως έγινε με το εμβόλιο του Εμπολα, είχε θεωρηθεί τεράστια επιτυχία τότε – ένα εντυπωσιακό παράδειγμα του τι μπορεί να επιτύχει η επείγουσα ανάγκη και η καλή οργάνωση. Τώρα, βρισκόμαστε μπροστά σε μια ανάλογη, πολύ πιο επείγουσα, προσπάθεια που αφορά όλο τον πλανήτη. Στα μέσα Απριλίου πολύ περισσότεροι άνθρωποι πέθαιναν από τον Covid-19 κάθε τρεις ημέρες απ’ όσους πέθαναν από τον Εμπολα στη Δυτική Αφρική σε τρία χρόνια.

Οταν δημοσιεύθηκε η γενετική αλληλουχία του SARS-Cov-2 από τους Κινέζους, στις 10 Ιανουαρίου, ξεκίνησε μια φρενήρης προσπάθεια για τη δημιουργία εμβολίου. Σήμερα, 3½ μήνες αργότερα, υπάρχουν 86 υποψήφια εμβόλια που δοκιμάζονται σε εργαστήρια σε όλο τον κόσμο, με διαφορετικές προσεγγίσεις απέναντι στον ιό. Σε τρία έχουν ήδη ξεκινήσει δοκιμές της φάσης 1. Για ένα από αυτά, της κινεζικής εταιρείας βιοτεχνολογίας CanSino Biologics που συνεργάζεται με την Ακαδημία Στρατιωτικών Ιατρικών Επιστημών, έχει ήδη δοθεί άδεια να ξεκινήσει η φάση 2 σε 500 εθελοντές από την Ουχάν.

Κάποια από αυτές τις προσπάθειες θα στεφθεί με επιτυχία. Οι κτηνίατροι χρησιμοποιούν εμβόλια για να προστατεύσουν ζώα της φάρμας από κορωνοϊούς εδώ και χρόνια. Το ανοσοποιητικό σύστημα των ανθρώπων συνήθως καταφέρνει να καταπολεμά τέτοιους ιούς. Με το εμβόλιο αυτό θα γίνεται καλύτερα και πιο γρήγορα η καταπολέμηση.

Ομως το να βρεθεί το εμβόλιο δεν είναι αρκετό. Το να είναι διαθέσιμο στους κατοίκους όλου του πλανήτη γρήγορα αποτελεί ένα εξίσου δύσκολο καθήκον. Μέχρι το τέλος του καλοκαιριού είναι πιθανό να ξέρουμε ποιο από τα 86 υποψήφια εμβόλια θα είναι πιο αποτελεσματικό. Ωστόσο να το εντοπίσουμε πόσο καλά λειτουργεί, να βρεθούν τα προβλήματα που μπορεί να δημιουργεί και να κατασκευαστεί σε ποσότητες αρκετά μεγάλες για τον παγκόσμιο πληθυσμό σημαίνει ότι χρειάζεται ακόμα πολύς χρόνος μέχρι να φθάσει σε εμάς. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας λέει ότι για όλα αυτά θα χρειαστούν τουλάχιστον 18 μήνες.

Στον πλανήτη μας κάθε χρόνο παράγονται περισσότερες από 5 δισεκατομμύρια δόσεις εμβολίων – το 1,5 εκατομμύριο αφορά την εποχική γρίπη. Κάποιες εταιρείες και κυβερνήσεις ήδη διευρύνουν τη δυνατότητα παραγωγής ενόψει του νέου εμβολίου. Ομως, χωρίς να ξέρουμε ποιο από τα υποψήφια εμβόλια θα αποδειχθεί αποτελεσματικό, η προετοιμασία είναι ελλιπής.

Εάν η δυνατότητα παραγωγής εμβολίου είναι περιορισμένη, τότε η κατάσταση μπορεί να πάρει άσχημη τροπή. Μια χώρα που έχει τέτοιες δυνατότητες μπορεί να αποφασίσει να καλύψει πρώτα τους πολίτες της, εξασφαλίζοντας ένα πλεονέκτημα εις βάρος του υπόλοιπου κόσμου.

Πολλά υποσχόμενες δοκιμές και «ραγδαία πρόοδος»

Οι πρώτες κλινικές δοκιμές για εμβόλιο κατά του νέου κορωνοϊού έχουν ξεκινήσει σε Γερμανία, Βρετανία, ΗΠΑ και Κίνα. Ο βρετανός υπουργός Υγείας Ματ Χάνκοκ ανακοίνωσε ότι ξεκίνησαν την Πέμπτη από ερευνητές του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης δοκιμές σε εθελοντές, ενώ σε λίγο καιρό αναμένεται αντίστοιχη προσπάθεια και από επιστήμονες του Imperial College. Ο Χάνκοκ χαρακτήρισε και τις δοκιμές «πολλά υποσχόμενες», κάνοντας λόγο για «ραγδαία πρόοδο». Οι Βρετανοί θεωρούν ότι υπάρχουν 80% πιθανότητες να έχουν στα χέρια τους ένα εμβόλιο μέχρι τις αρχές του φθινοπώρου, παρόλο που κάτι τέτοιο αμφισβητείται από άλλους επιστήμονες.

Η ομάδα της Οξφόρδης, με επικεφαλής την καθηγήτρια Σάρα Γκίλμπερτ του Ινστιτούτου Jenner, ξεκίνησε να σχεδιάζει το εμβόλιο μόλις ο γενετικός κώδικας του κορωνοϊού έγινε διαθέσιμος τον Ιανουάριο. Το εμβόλιο αυτό χρησιμοποιεί ένα μικρό τμήμα του γενετικού κώδικα που είναι «κρυμμένο» σε έναν αβλαβή ιό. Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι η ελεγχόμενη μετάδοση αυτού του τμήματος στο ανθρώπινο σώμα θα «διδάξει» στο ανοσοποιητικό σύστημα πώς να καταπολεμήσει την ασθένεια, χωρίς να χρειάζεται να μολυνθεί με τον κορωνοϊό. Στόχος της επιστημονικής ομάδας είναι ο δοκιμαστικός εμβολιασμός περίπου 500 εθελοντών έως τα μέσα Μαΐου και εάν στεφθεί με επιτυχία, να συνεχιστεί σε χιλιάδες άλλους εθελοντές.

Οι πρώτες κλινικές δοκιμές για εμβόλιο κατά του νέου κορωνοϊού ξεκίνησαν και στη Γερμανία από την εταιρεία βιοτεχνολογίας BioNTech, με έδρα το Μάιντς, σε συνεργασία με το αμερικανικό εργαστήριο Pfizer, όπως ανακοίνωσε το Ινστιτούτο Paul Ehrlich (IPE), η αρμόδια για τα εμβόλια ομοσπονδιακή Αρχή της χώρας.

Το Ινστιτούτο Paul Ehrlich, το γερμανικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Εμβολίων, ενέκρινε την κλινική φάση, όπως ανακοίνωσαν οι δύο εταιρείες. Οι κλινικές δοκιμές θα πραγματοποιηθούν στην πρώτη φάση επί ομάδας 200 εθελοντών, υγιών, ηλικίας 18 έως 55 ετών.