Η πανδημία της φτώχειας

Εγκατεστημένος στο Quartier Latin του Παρισιού, σε ένα εξαθλιωμένο πανδοχείο της οδού Du Coq d’ Or, και έχοντας μόλις παραιτηθεί από την ινδική αυτοκρατορική αστυνομία, ο Τζορτζ Οργουελ ξεκινούσε να γράφει το πρώτο του βιβλίο. Το θέμα του ήταν η φτώχεια: «Οταν δεν έχεις ούτε ένα πένι στην τσέπη σου, είσαι αναγκασμένος να βλέπεις κάθε πόλη ή χώρα κάτω από το πιο δυσάρεστο φως και όλα τα ανθρώπινα πλάσματα, ή σχεδόν όλα, είτε ως συμπάσχοντες, είτε ως εχθρούς», εξηγούσε. Ηταν το 1929, εν μέσω μιας παγκόσμιας οικονομικής κρίσης που έμπηγε βαθιά τα νύχια της στους Αθλίους της υφηλίου. Η φωνή του Οργουελ, μακρινή αλλά όχι απόκοσμη, αποκτά άλλη χροιά τις μέρες τούτες που η ανθρωπότητα ετοιμάζεται να αναμετρηθεί και πάλι με τις αξίες της: Γιατί η πανδημία της φτώχειας φαίνεται πως θα είναι ο επόμενος μεγάλος εχθρός μετά την πανδημία του COVID-19.

Στις ΗΠΑ τεράστιες ουρές σχηματίζονται ήδη στις Τράπεζες Τροφίμων, με ορισμένες εξ αυτών, όπως στην Ομάχα της Πολιτείας Νεμπράσκα, να τροφοδοτούν ακόμη και εννεαπλάσιο αριθμό ανθρώπων από ό,τι πριν από τον κορωνοϊό. Σύμφωνα με τους «New York Times», «ο κορωνοϊός βρίσκεται παντού στην Αμερική, όπως και η πείνα». Περισσότερο από ένα εκατομμύριο άνθρωποι είδαν πρόσφατα πλάνα από drone με μια ουρά χιλιομέτρων από αυτοκίνητα να περιμένουν συσσίτιο κοντά στην Τράπεζα Τροφίμων του Πίτσμπουργκ. Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του οργανισμού, περισσότερα από 800 αυτοκίνητα εξυπηρετήθηκαν την ημέρα εκείνη ενώ μια άλλη διανομή που πραγματοποιήθηκε πριν από λίγες ημέρες ξεπέρασε κατά πολύ τον αριθμό. Στις ΗΠΑ έχουν ήδη χαθεί περισσότερες από 22 εκατομμύρια θέσεις εργασίας, δηλαδή όσες δημιουργήθηκαν στη χώρα από τη Μεγάλη Υφεση του 1930 μέχρι σήμερα.

Και είναι εκεί – στην υπερδύναμη του πλανήτη – όπου ήδη πριν από την πανδημία 37 εκατομμύρια άνθρωποι υπέφεραν από την πείνα. Και όχι μόνο εκεί. Στη Γερμανία το 2019 η προσέλευση στις τράπεζες τροφίμων είχε αυξηθεί κατά 1,65 εκατομμύρια ανθρώπους, με αύξηση 20% στις ηλικίες 65 ετών και άνω σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά.

Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας προειδοποιεί ότι περισσότερες από 195 εκατομμύρια θέσεις πλήρους απασχόλησης αναμένεται να χαθούν παγκοσμίως το δεύτερο εξάμηνο του 2020. Μόνο στη Γαλλία, σύμφωνα με τη Μαριέλ Πενικό, υπουργό Εργασίας της χώρας, αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε καθεστώς μερικής ανεργίας – δηλαδή αναστολής εργασιακών συμβάσεων – περισσότεροι από 10 εκατομμύρια μισθωτοί. Τα προάστια του Παρισιού εξακολουθούν να φλέγονται – εν μέσω καραντίνας – με πάντα διαφορετική αφορμή αλλά πάντα την ίδια αιτία: τη φτώχεια και τον αποκλεισμό. Και οι αριθμοί «αγνοούν» τις μαύρες θέσεις εργασίας που χάθηκαν, εισόδημα που στερήθηκαν κυρίως άνθρωποι οι οποίοι κινούνταν στα όρια της επιβίωσης και πριν από την κρίση, τα μειωμένα μεροκάματα, το εργασιακό χάος.

Στη Νότια Ιταλία αυξάνονται οι περιπτώσεις εκείνων που ψωνίζουν από τα σουπερμάρκετ και αρνούνται να πληρώσουν λέγοντας ότι «δεν έχουν να φάνε», στη Βρετανία οικογένειες παραλείπουν γεύματα, γιατί αδυνατούν να προσφέρουν επαρκές φαγητό στα παιδιά τους – σύμφωνα με την Αμάντα Μάρτιν, πρόεδρο του μεγαλύτερου συνδικάτου εκπαιδευτικών στη χώρα, το κλείσιμο των σχολείων στέρησε το δωρεάν μεσημεριανό από χιλιάδες παιδιά. Στην Κίνα σε καθεστώς φτώχειας αναμένεται να βρεθούν ένα εκατομμύριο επιπλέον άτομα ενώ σε χώρες ήδη χτυπημένες οικονομικά, όπως η Ελλάδα, όπου εν μέσω καραντίνας άνθρωποι απολύονται ακόμη και με SMS η εξαθλίωση των εργαζομένων είναι κάτι παραπάνω από ένα ορατό ενδεχόμενο.

Κι αν αυτά συμβαίνουν εκεί, είναι εύκολο να φανταστεί κάποιος τι θα υποστούν λαοί που ζουν υπό αποκλεισμούς και συρράξεις – κράτη που καταγγέλλουν πως ήδη εμποδίζονται από την πρόσβαση σε ιατροφαρμακευτικό εξοπλισμό εν μέσω πανδημίας, πολλώ δε μάλλον από επιπλέον πόρους.

Μόλις την περασμένη Τετάρτη ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών προειδοποίησε για «πείνα βιβλικών διαστάσεων» σε περισσότερες από 30 χώρες παγκοσμίως εξαιτίας του κορωνοϊού. «Δεν μιλάμε για ανθρώπους που πέφτουν να κοιμηθούν πεινασμένοι» δήλωσε το στέλεχος του Οργανισμού Ντέιβιντ Μπίσλεϊ μιλώντας στην εφημερίδα «Guardian». «Μιλάμε για ακραίες συνθήκες, κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Αν δεν εξασφαλίσουμε τροφή στους ανθρώπους αυτούς, θα πεθάνουν».

Πλέον εγείρεται το ερώτημα: Πόσο προσωρινά μπορεί να είναι όλα όσα μίκρυναν τα όνειρα των ανθρώπων τις μέρες της πανδημίας;

Σύμφωνα με το αισιόδοξο σενάριο της Παγκόσμιας Τράπεζας, η φτώχεια θα κυμανθεί φέτος στα επίπεδα του 2017 – δηλαδή ένα πισωγύρισμα τριών ετών. Θα είναι η πρώτη φορά μετά το 1990 που θα σημειωθεί αύξηση του παγκόσμιου ποσοστού φτώχειας.

Με εκατομμύρια ανθρώπους ακόμη και στις αναπτυγμένες κοινωνίες να μην έχουν πρόσβαση στην Υγεία, με ζητήματα όπως η προστασία της πρώτης κατοικίας να τίθενται ακόμη εν αμφιβόλω, η κρίση της φτώχειας, σύμφωνα με πολλούς κοινωνιολόγους, θα είναι απλώς η αιτία για μια σειρά άλλων κρίσεων με τις οποίες θα έρθει αντιμέτωπος ο κόσμος.

Ενα μεγάλο στοίχημα αιωρείται αναμφισβήτητα πάνω από αυτόν. Οσο κι αν θέλουν να το αποφύγουν οι κοινωνίες μας, έχοντας επί δεκαετίες ζήσει υπό συνθήκες σχετικής ηρεμίας, το διακύβευμα είναι ίδιο με εκείνα που γέννησαν ιστορικές στιγμές. Και προφανώς το ερώτημα θα είναι και πάλι το ίδιο: Ευημερούντες άνθρωποι ή ευημερούντες αριθμοί; Με τον κόσμο να ισορροπεί σε λεπτές γραμμές, η απάντηση, αυτή τη φορά, θα καθορίσει το μέλλον.