Πέρα από το κόκκινο και το μαύρο

Δεν είναι ακριβώς ρουλέτα. Το ερώτημα όμως μπορεί να τεθεί και με τέτοιους όρους. Πού θα κάτσει η μπίλια της ύφεσης; Στο 10% που προβλέπει το ΔΝΤ; Στο 4% που προέβλεψε ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος σε διαδικτυακή συνάντηση του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών; Κάπου ενδιάμεσα όπως εκτιμά το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης;

Το ερώτημα μπορεί να τεθεί με όρους τζόγου αλλά δεν εξαρτάται εντελώς από την τύχη. Δεν εξαρτάται ούτε από τη διάθεση στην οποία βρίσκεται ο καθένας από τους παίκτες ή από τις μαντικές τους ικανότητες. Δεν έχει σημασία, με άλλα λόγια, εάν το ΔΝΤ είναι η Κασσάνδρα που προβλέπει δεινά αλλά, αντίθετα από τη μυθική μάντισσα, εκείνο πέφτει και καμιά φορά έξω, ή εάν ο Γιάννης Στουρνάρας υποχρεώνεται να βλέπει φύσει και θέσει το ποτήρι μισογεμάτο. Σημασία έχει ο χρόνος. Θα αρχίσει να κινείται η οικονομία από τις αρχές Μαΐου, ξεκινώντας από τα δικαστήρια, όπως σχεδιάζει η κυβέρνηση; Ή θα προστεθούν και άλλοι μήνες καραντίνας στην καραντίνα του Απριλίου για να προστεθούν και άλλες μονάδες του ΑΕΠ στην οικονομική αιμορραγία;

Το ερώτημα απασχόλησε και τον διοικητή της ΤτΕ στο διαδικτυακό φόρουμ. Αν όμως παρέμενε κανείς σε περιβάλλον καζίνο, θα έλεγε πως η απάντηση δεν είναι κόκκινο – μαύρο. Η μπίλια δεν θα κάτσει ή στο ένα χρώμα ή στο άλλο. Τα χρώματα είναι περισσότερα επειδή ανάμεσα στα ενδεχόμενα σενάρια είναι και αυτό της περιοδικότητας. Ενα μπες – βγες για τους ανθρώπους και ένα άνοιξε – κλείσε για την οικονομία, στο οποίο μπορεί να υποχρεώσει ένα νέο κύμα της πανδημίας.

Τα νερά είναι αχαρτογράφητα. Και από τον Σωτήρη Τσιόδρα έως τον Γιάννη Στουρνάρα, από τους ειδικούς της λοιμοξιωλογίας έως εκείνους της οικονομίας, κανένας δεν ξέρει εάν η δειλή και σταδιακή έξοδος του Μαΐου θα είναι και οριστική ή εάν θα σημάνει κάποια στιγμή ένας νέος συναγερμός επειδή ο ιός θα επιτεθεί ξανά ενώ η αγέλη θα έχει μείνει απροστάτευτη, στερημένη από την άμυνα της συλλογικής ανοσίας ή την ασπίδα ενός νέου εμβολίου.

Η πρόκληση δεν είναι μικρή για κανέναν. Η καραντίνα είναι από εκείνα τα πράγματα που μπορεί να κάνει κανείς πιο εύκολα την πρώτη φορά, αλλά όλο και πιο δύσκολα τις επόμενες. Ακόμη πιο δύσκολα μπορεί να λειτουργήσει η οικονομία στη λογική του ωραρίου καταστημάτων. Η οικονομική δραστηριότητα είναι σαν τον ανθρώπινο οργανισμό που παραμένει σε λειτουργία ακόμη κι όταν όλος ο κόσμος κοιμάται. Ο πλούτος παράγεται ακόμη κι όταν κατεβαίνουν τα ρολά των καταστημάτων – υπό την προϋπόθεση βέβαια ότι κάποιος θα τα ανοίξει το επόμενο πρωί.

Ο κανόνας δεν αφορά μόνο το εμπόριο, αλλά κάθε πτυχή της οικονομίας. Αν οι τεξανοί πετρελαιάδες πληρώνουν για να πάρουν οι καταναλωτές το πετρέλαιό τους, είναι επειδή ο κόσμος δεν μετακινείται. Και χωρίς μετακίνηση, δεν υπάρχει αγορά όσο και αν ψηφιοποιηθούν οι υπηρεσίες της. Το συμπέρασμα είναι πως μέχρι την οριστική επιστροφή στην κανονικότητα η μπίλια θα εξακολουθεί να γυρίζει. Και το στοίχημα δεν είναι μόνο να κάτσει στον αριθμό που έχει ποντάρει η Τράπεζα της Ελλάδος και όχι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Είναι και ο ρυθμός της ανάπτυξης να ισοφαρίσει την επόμενη μέρα εκείνον της ύφεσης.