Ο κορωνοϊός «καταπίνει» τους λαϊκιστές της Ευρώπης

Στην Ευρώπη της πανδημίας, τα πράγματα αλλάζουν στο πολιτικό σκηνικό. Από τη Γερμανία στην Ολλανδία, από την Αυστρία στη Φινλανδία, περνώντας και από την Ιταλία του ακροδεξιού Ματέο Σαλβίνι: τα λαϊκιστικά και εθνικιστικά κόμματα βρίσκονται σε υποχώρηση. Οι πολίτες δεν θέλουν πια συνθήματα αλλά πράξεις. Αυτό αποκαλύπτει έρευνα που δημοσιοποίησε η Europe Elects, μια ανεξάρτητη εταιρεία ερευνών που παρακολουθεί τις αλλαγές στις δημοσκοπήσεις σε δέκα χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης από την 1η Ιανουαρίου.

Η πιο εντυπωσιακή αλλαγή είναι η κατάρρευση της υπερσυντηρητικής Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) που διαθέτει 11 μέλη στο Ευρωκοινοβούλιο και δείχνει να έχασε 4,5% της δύναμής της. Το αυστριακό Κόμμα της Ελευθερίας και οι Αληθινοί Φινλανδοί έχουν χάσει τρεις ποσοστιαίες μονάδες, παραμένοντας στις εθνικιστικές και ευρωσκεπτικιστικές θέσεις τους. Το ολλανδικό Κόμμα για την Ελευθερία του ακροδεξιού Γκερτ Βίλντερς, που υποστηρίζει σκληρές αντιμεταναστευτικές θέσεις, χάνει 1,7%. Ενώ η Λέγκα του πρώην υπουργού Εσωτερικών Σαλβίνι στην Ιταλία έχασε μέσα σε αυτόν τον χειμώνα της πανδημίας 2,8%.

Στην έρευνα δεν συμπεριλαμβάνονται όλες οι μεγάλες χώρες, όπως η Γαλλία, αλλά φαίνεται ξεκάθαρα η τάση. Είναι λες και ο Covid-19 προκάλεσε διάβρωση στις εξτρεμιστικές και ξενοφοβικές δυνάμεις. Ο Ιλβο Ντιαμάντι, πολιτικός επιστήμονας και ιδρυτής της εταιρείας Demos&Pi, πιστεύει ότι υπάρχει μια απλή εξήγηση: αντιμετωπίζουμε μια ακραία κατάσταση. Και σε τέτοιες εποχές, στην Ιταλία και στην υπόλοιπη Ευρώπη, υπάρχει έντονη αίσθηση εθνικής αλληλεγγύης που μεταφράζεται σε υποστήριξη προς εκείνους που κυβερνούν. «Σκεφτείτε τον Τζουζέπε Κόντε στην Ιταλία», παρατηρεί. «Ξεκίνησε σχεδόν άγνωστος, πέρασε διάφορα και τώρα η δημοφιλία του έχει φθάσει στο 70%, κάτι που δεν θα μπορούσε καν να ονειρευτεί πριν από μερικούς μήνες. Από την άλλη, ένας λαϊκιστής ηγέτης όπως ο Σαλβίνι, επικεφαλής ενός εθνικιστικού κόμματος, σήμερα ελπίζει ότι θα διατηρήσει τις δυνάμεις του στη σκληρά χτυπημένη Λομβαρδία. Με όρους δημοτικότητας, τον απειλεί πια ένα άλλο στέλεχος του κόμματός του, επικεφαλής της περιοχής του Βένετο που βρέθηκε στην πρώτη γραμμή του αγώνα εναντίον του κορωνοϊού: ο Λούκα Ζάια».

Μοιάζει με μια εκδίκηση των παραδοσιακών κομμάτων εξουσίας. Ο Φάμπιο Τουράτο, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο του Ουρμπίνο, δημοσίευσε πρόσφατα ένα βιβλίο για το AfD. «Πριν από λίγους μήνες», λέει, «η Μέρκελ βρισκόταν σε δυσμενή θέση. Ομως τώρα η δημοτικότητά της έχει αυξηθεί πάρα πολύ, χάρη στην αποτελεσματική απάντηση στην απειλή της δημόσιας υγείας, που με τη σειρά της είναι αποτέλεσμα της πολιτικής του υπουργού Υγείας Γενς Σπαν. Κάποιες κινήσεις της κυβέρνησης Μέρκελ, όπως το έγκαιρο κλείσιμο των συνόρων, έχουν αφαιρέσει επιχειρήματα από τους ακραίους του AfD».

Θα μπορούσε κάποιος να πει, γράφει η «Corriere della Sera», ότι είναι και η εκδίκηση της Ευρώπης, της ΕΕ, ενός θεσμού που τα τελευταία χρόνια δεν είναι και από τους πιο δημοφιλείς. Ο Φίλιπο Σένσι, στέλεχος του Δημοκρατικού Κόμματος και πρώην κυβερνητικός εκπρόσωπος (του Ρέντσι και του Τζεντιλόνι), αναφέρεται σε αυτό: «Υπήρξε κάποια αρχική δυσκολία: οι ειδήσεις για τη βοήθεια που έφθασε από την Κίνα και όχι από τις Βρυξέλλες, για παράδειγμα, αμαύρωσαν την εικόνα της ΕΕ. Oμως, σήμερα, ακόμα και οι ευρωσκεπτικιστές ζητούν από την ΕΕ οικονομική βοήθεια, με τον έναν τρόπο ή τον άλλο. Η ιδέα ότι η Ευρώπη αποτελεί εχθρό δεν έχει χαθεί εντελώς, ωστόσο έχει αλλάξει σημαντικά. Και σε αυτό παίζει ρόλο και το γεγονός ότι όταν οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν πραγματικά προβλήματα υγείας ή εργασίας, ο Σαλβίνι δεν μπορεί πια να ασχολείται μόνο με τον φόβο των μεταναστών».

Ο Αντόνιο Ταγιάνι είναι ένας κεντροδεξιός πολιτικός που γνωρίζει καλά την Ευρώπη, ως πρώην πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου. «Αυτοί οι αριθμοί», δηλώνει, «αποκαλύπτουν πως η εθνική κυριαρχία διαφέρει από τον πατριωτισμό. Πιστεύω ότι η κρίση της πανδημίας οδηγεί σε κατάρρευση τον εθνικισμό. Τώρα εξαρτάται, πάντως, από την Ευρώπη να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων. Με πρώτη και καλύτερη την απόφαση που θα πάρει για τη στήριξη των χωρών που επλήγησαν από την πανδημία».