Η κουλτούρα του περίπου{CR}

Ηταν αλλόκοτο το φετινό τραπέζι του Πάσχα, όπως διέγνωσε στο πασχαλινό μήνυμά του ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ, Αλέξης Τσίπρας; Οτι ήταν διαφορετικό, δεν υπάρχει αμφιβολία. Οτι παρεξέκλινε από τα συνηθισμένα, ούτε λόγος. Αλλά αλλόκοτο;

Θα ήταν αλλόκοτο να περιμένει κανείς ακριβολογία από τον Τσίπρα. Η πολιτεία του πρώην πρωθυπουργού είναι συνυφασμένη με την αποθέωση του περίπου. Τα προηγούμενα χρόνια, από την οικονομία ως το πολιτικό όραμα, όλα ήταν περίπου προσδιορισμένα. Ακόμα και τα μέτωπα της αντιπαράθεσης, ακόμα κι αυτά προσδιορίζονταν περίπου.

Η χώρα πλήρωσε ακριβά την κουλτούρα του περίπου, την οποία έχουν υπηρετήσει με λίγες εξαιρέσεις και οι περισσότερες κυβερνήσεις της Μεταπολίτευσης – εξαιρώ τις πρώτες κυβερνήσεις του Κωνσταντίνου Καραμανλή, και τις κυβερνήσεις Κωνσταντίνου Μητσοτάκη και Κώστα Σημίτη, όταν κυριαρχούσε πολιτικό σχέδιο με μετρήσιμα μεγέθη: ο Καραμανλής θεμελίωσε τη δημοκρατία και επιδίωξε να επανορίσει δεσμευτικά την ελληνική ταυτότητα στον δυτικό κόσμο και στην Ευρώπη· ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης εργάστηκε για τον εξορθολογισμό της οικονομίας, με φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις και με περιορισμό του πελατειακού κράτους· κι ο Σημίτης ώθησε τη χώρα οριστικά στον πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ενωσης και στη ζώνη του ευρώ. Και οι τρεις πολιτικοί είχαν σαφείς στόχους και προσδοκούσαν σαφή αποτελέσματα. Κι αν συγκρούστηκαν, εκτός αλλά και εντός του κόμματός τους, συγκρούστηκαν ακριβώς με τη νοοτροπία του περίπου. Τη νοοτροπία αυτή, στο παρελθόν την καλλιέργησαν ο ένδοξος κομματισμός, η εθνικοφροσύνη και η οχύρωση στο ιδεολόγημα της «καθ’ ημάς Ανατολής». Και την τελευταία δεκαετία, την αποθέωσαν οι «αντιμνημονιακές» δυνάμεις και οι εξουσιαστικές τους συγκλίσεις – με τα γνωστά αποτελέσματα.

Οπως όμως έδειξαν οι εξελίξεις με τον κορωνοϊό, η χώρα κουράστηκε να πληρώνει την κουλτούρα του περίπου. Το πρότυπο της κυβέρνησης Μητσοτάκη, η περιβολή με εμπιστοσύνη και πολιτικά εργαλεία των ειδικών, ορίζει τη νέα κανονικότητα. Μια κανονικότητα που δεν την ορίζει η διαμαρτυρία αλλά η γνώση και η εξειδίκευση. Την οποία ο πολίτης μπορεί να μάθει να διεκδικεί από τους εκπροσώπους του.

Το Λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη ορίζει την έννοια του αλλόκοτου ως αυτό «που παρεκκλίνει από ό,τι είναι συνηθισμένο ή από ό,τι είναι σωστό ή λογικό». Αλλόκοτος ίσον παράξενος. Η φετινή γιορτή ήταν διαφορετική αλλά δεν ήταν παράξενη. Προέκυψε σε συνθήκες περιορισμού λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού. Δεν ήταν τόσο κοινωνικό γεγονός όσο είχαμε συνηθίσει τις προηγούμενες χρονιές, αλλά δεν υπολειπόταν ούτε ανάπαυλας ούτε νοημάτων. Σε μεγάλη κλίμακα, μάλιστα, αναδείχτηκε η επιθυμία εναλλακτικών στάσεων απέναντι στη στάση του συρμού που είχε επιβάλει και το νόημα της Πασχαλιάς. Κατά μόνας, φέτος οι άνθρωποι ανακάλυψαν τη στοχαστικότητα και την πνευματικότητα της Πασχαλιάς, αντί για τις μαζικές συνήθειες σε μεγάλο βαθμό εξατομίκευσαν και το νόημα και την εκδήλωσή του. Η σχέση με τη θρησκεία όσων αισθάνονται χριστιανοί φέτος εκδηλώθηκε βαθύτερα, ενώ στα σπίτια υπήρχε η δυνατότητα σε όσους έμειναν αναγκαστικά μέσα να ακούσουν τις αγαπημένες τους μουσικές, να διαβάσουν, να αθληθούν, να επικοινωνήσουν από μακριά βαθύτερα με τους δικούς τους ανθρώπους. Η εξατομίκευση νίκησε τη μαζικότητα. Ολα αυτά συνιστούν μια διαφορά απ’ ό,τι ξέραμε, αλλά τίποτα απ’ αυτά δεν είναι αλλόκοτο.

Αλλόκοτο βρίσκουν το φυσιολογικό μόνο όσοι εξακολουθούν να προωθούν την κουλτούρα του περίπου. Αγνοώντας επιδεικτικά, όταν μιλούν, αυτό που έλεγε ο Βιτγκενστάιν, ότι τα όρια της γλώσσας είναι τα όρια του κόσμου μας.