Δογματισμοί

Μετά την εξειδικευμένη προσέγγιση των ιατρών, των λοιμωξιολόγων, των επιδημιολόγων, των φυσικών επιστημόνων, των θεραπόντων της φαρμακολογίας ή των ομολόγων τους της οικονομίας της υγείας, ήλθε η ώρα της γνώμης των φιλοσόφων, των στοχαστών. Οσων η δουλειά τους είναι να διευρύνουν τους ορίζοντες του επιστημονικού προσανατολισμού, να συμφιλιώνουν τους ανθρώπους με τις ανησυχίες, τους φόβους, τις υπαρξιακές ανασφάλειες και τα ερωτήματα για την ανθρώπινη ύπαρξη αλλά και να αναζητούν το πολιτικό βάθος των εξελίξεων.

Σε αυτό το πεδίο είναι εμφατική η αδυναμία των στοχαστών να ορίσουν την πραγματικότητα. O Γιούργκεν Χάμπερμας, π.χ., αρκείται σε μια πολύ γενικόλογη διαπίστωση: «Τόσo πολλή γνώση για την άγνοιά μας και για την ανάγκη να πρέπει να δράσουμε και να ζήσουμε υπό συνθήκες ανασφάλειας δεν έχει υπάρξει ποτέ ως σήμερα» («Frankfurter Rundschau», 6/4/2020).

Αντίθετα, δύο άλλες περιπτώσεις πολυσυζητημένων αναλυτών του δυτικού κόσμου έχουν πιο επιθετικές προσεγγίσεις. Ο Τζόρτζιο Αγκάμπεν, τα γράφαμε και πριν από μερικές ημέρες, ξαναζεσταίνει τη θεωρία του της «κατάστασης εξαίρεσης» για να ισχυριστεί ότι το κράτος – Λεβιάθαν βρίσκει ευκαιρία ενίσχυσης μηχανισμών αυταρχισμού και ελέγχου – και σε αυτό προστίθεται η ανάσυρση λογοτεχνικών δυστοπιών για να εξηγήσουν τη δήθεν στροφή του πλανήτη στην αυταρχική διακυβέρνηση, που δήθεν γίνεται ευκολότερη με τη βοήθεια της τεχνολογίας.

Από άλλη σκοπιά, σχετική επιχειρηματολογία αναπτύσσει και ο Μπερνάρ – Ανρί Λεβί. Θεωρεί ότι η γενικευμένη άμυνα κατά της πανδημίας ενορχηστρώνεται και σκηνοθετείται, κυρίως, από τα ΜΜΕ, προκαλώντας αδικαιολόγητο άγχος. Κι ότι έχοντας βάλει μπροστά την πανδημία (την οποία συγκρίνει με τον καρκίνο, που όμως δεν είναι λοιμώδης ασθένεια) κινδυνεύουμε να αποδεχτούμε την επιστροφή του ISIS στη Μέση Ανατολή, τη γιγάντωση αυταρχικών χωρών όπως η Ρωσία ή η Κίνα και την αποδιάρθρωση της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Κάνει λοιπόν έκκληση να αγνοήσουμε την ασθένεια και να δώσουμε έμφαση στη λειτουργία της οικονομίας, δηλαδή στην παραγωγή πλούτου – που είναι η ασπίδα των αξιών μας. Και προσθέτει ότι χρειάζεται να σκεφτούμε «ποια προνόμια, αλλά και ποια δικαιώματα και ελευθερίες είμαστε έτοιμοι να θυσιάσουμε στον βωμό του ονείρου μας για ένα υγειονομικό κράτος, που θα μας θεραπεύει απ’ όλα μέχρι τον θάνατο» («Le Point»).

Και ο Αγκάμπεν και ο Λεβί εκπροσωπούν δύο διαφορετικούς δογματισμούς – προσαρμόζοντας την πραγματικότητα στη σκέψη τους. Ο πρώτος αφαιρεί από το δυστοπικό κάδρο του τη δημοκρατία των δυτικών κοινωνιών, τη δημοκρατική συναίνεση των πολιτών στη λειτουργία του κράτους – αλλά και τη θεσμική προστασία των ελευθεριών, όπως κατοχυρώθηκαν στις παραδόσεις του δυτικού κράτους. Ο δεύτερος αφαιρεί από τη δική του δυστοπική ανάγνωση την αρρώστια. Την υποβαθμίζει. Την κανονικοποιεί ή, έστω, τη σχετικοποιεί. Και προφανώς, βλέποντας την κατάσταση ως στατική φωτογραφία, με μεγάλη δόση αυθαιρεσίας, διαβάζει μονοδιάστατα την κρατική αντίδραση στην πανδημία ως πηγή κακών – και όχι ως ευκαιρία αναδιάρθρωσης των κρατών και του δυτικού κόσμου.

Δογματισμοί – τόσο επιφανειακοί απέναντι στο βάθος της προσέγγισης των όντως ειδικών. Καλή Ανάσταση.