Η πανδημία αλλάζει τα δεδομένα στην ενέργεια

Μπορεί να μη γνωρίζουμε πότε ακριβώς θα περάσει η πανδημία του κορωνοϊού, αλλά αυτό όμως που αρχίζει να γίνεται αντιληπτό είναι ότι η επόμενη μέρα θα είναι πολύ διαφορετική. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην ενέργεια, που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά κάθε οικονομίας. Η νέα κατάσταση περιορισμένης κυκλοφορίας, λιγότερης κατανάλωσης, κοινωνικής αποστασιοποίησης και εργασιακής αδράνειας έχει αλλάξει τα βασικά χαρακτηριστικά λειτουργίας του ενεργειακού συστήματος, αφού έχει διαταραχτεί η βασική σχέση προσφοράς – ζήτησης. Η επερχόμενη παγκόσμια οικονομική ύφεση θα χειροτερέψει ακόμα περισσότερο τα πράγματα.

Στο επίκεντρο του κυκλώνα είναι ασφαλώς η ζήτηση που έχει σχεδόν καταρρεύσει ως αποτέλεσμα του αυστηρών μέτρων που έχουν ληφθεί για την αντιμετώπιση της πανδημίας και εκτιμάται ότι δεν θα επανακάμψει εύκολα. Η απότομη και μεγάλη μείωση της ενεργειακής ζήτησης είναι ιδιαίτερα εμφανής στα υγρά καύσιμα, όπου στην Ελλάδα τον Μάρτιο είχαμε βουτιά στις πωλήσεις συνολικά 33% και εκτιμήσεις για 75% κάμψη για Απρίλιο και Μάιο. Σε παγκόσμιο επίπεδο η εικόνα είναι δραματική, αφού ομιλούμε για μείωση κατά 10 εκατ. β./ημέρα σε ετήσια βάση, δηλαδή 10% της συνολικής ζήτησης.

Λιγότερο μειωμένη αλλά εμφανής είναι η μείωση της ζήτησης μεταξύ 5% και 10% στον ηλεκτρισμό και στο φυσικό αέριο αντίστοιχα. Απόλυτα αναμενόμενο, αφού μέρος της κατανάλωσης έχει μεταφερθεί από τη βιομηχανία, το εμπόριο και τον τουρισμό στον οικιακό τομέα. Με κοινό παρονομαστή τη χαμηλότερη ζήτηση, εκτιμάται ότι θα υπάρξει μια ριζική αναδιάρθρωση του ενεργειακού τομέα με πλήρη ανατροπή των δεδομένων που χαρακτήριζαν την έως τώρα λειτουργία του.

Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι σε τι έκταση οι παρούσες ιδιάζουσες συνθήκες θα μας επηρεάσουν στη μετά τον κορωνοϊό εποχή και τι σημαίνει αυτό για τον ενεργειακό τομέα πάνω στον οποίο βασίζεται απόλυτα η λειτουργία της τεχνολογικά προσανατολισμένης κοινωνίας μας. Η πρώτη παρατήρηση είναι ότι στην περίοδο μετά την άρση των μέτρων στην Ελλάδα και διεθνώς η ενεργειακή ζήτηση δεν πρόκειται να ανακάμψει σε επίπεδα προ κορωνοϊού, γιατί το σοκ θα είναι τόσο μεγάλο που θα αποθαρρύνει την εργασία σε επαφή με άλλους ανθρώπους και γενικότερα τις κοινωνικές συναναστροφές. Για ένα μεγάλο μέρος του εργατικού δυναμικού η τηλεργασία ήρθε για να μείνει, ενώ στη βιομηχανία θα επιταχυνθεί η μετάβαση σε πλήρως αυτοματοποιημένα συστήματα με ευρεία χρήση τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ). Αρνητικές θα είναι επίσης οι επιπτώσεις στο διεθνές εμπόριο και στην παραγωγική αλυσίδα (value chain) πολλών κλάδων αλλά και στη ναυτιλία, ενώ οι αεροπορικές μετακινήσεις θα ελαχιστοποιηθούν.

Η δεύτερη παρατήρηση είναι ότι οι νέες κοινωνικές συνθήκες, κατάλοιπο της παρούσας κρίσης και υπαγορευμένες από νέο φάσμα προληπτικών μέτρων, θα έχουν άμεσο αντίκτυπο στον τρόπο που θα χρησιμοποιούμε και θα διαχειριζόμαστε την ενέργεια. Η βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας, κυρίως στον οικιστικό χώρο, καθώς και η επίσπευση μετάβασης σε ένα πλήρες ηλεκτρικό σύστημα (all electric system) θα αποτελέσουν τις νέες προτεραιότητες διευκολύνοντας παράλληλα την ενεργειακή μετάβαση σε ένα περιβάλλον μηδενικών ρύπων.

Τέλος, ακόμα μια σημαντική πρόκληση θα είναι η βιωσιμότητα του σημερινού ανταγωνιστικού μοντέλου λειτουργίας των ενεργειακών αγορών, ιδιαίτερα στον ηλεκτρισμό και στο φυσικό αέριο, χωρίς να αποκλείονται βασικές ανατροπές και επιστροφή σε ένα πλέον κεντρικά ελεγχόμενο σύστημα.

Ο Κ. Ν. Σταμπολής είναι πρόεδρος και εκτελεστικός διευθυντής του Ινστιτούτου Ενέργειας ΝΑ Ευρώπης (ΙΕΝΕ)