Η σοσιαλδημοκρατία σε σταυροδρόμι

Στην αρχή του 2020, η σοσιαλδημοκρατία βρισκόταν σε ένα γνώριμο σταυροδρόμι. Επρεπε να αποφασίσει ποια είναι η θέση της την επόμενη μέρα. Καμία συνταγή δεν είχε πετύχει: της είχαν χρεώσει τόσο τη διαχείριση της λιτότητας όσο και τη στροφή της σε λαϊκίστικές λύσεις που δεν της πήγαιναν. Μέχρι πρότινος, οι πολιτικοί δείκτες που θα έδειχναν τη συνέχεια ήταν δύο, η επιλογή υποψήφιου προέδρου στους Δημοκρατικούς και η εκλογή νέου αρχηγού στους Εργατικούς. Οι Αμερικανοί έψαχναν να βρουν μια αξιόπιστη πρόταση, που θα μπορούσε να αντιμετωπίσει στα ίσα τον Ντόναλντ Τραμπ. Και οι Εργατικοί, έπειτα από μια ταπεινωτική ήττα υπό τον Τζέρεμι Κόρμπιν, έπρεπε να αλλάξουν πρόσωπο και ύφος. Παραδόξως, στο τέλος της κούρσας, οι αντίπαλοι υποψήφιοι ταίριαζαν τέλεια στο δίλημμα. Στις ΗΠΑ ο πιο κεντρώος Τζο Μπάιντεν αναμετριόταν με τον Μπέρνι Σάντερς. Στη Βρετανία, ο Κιρ Στάρμερ και η γραβάτα του με την κορμπινίστα Ρεμπέκα Λονγκ-Μπέιλι. Τα αποτελέσματα ήρθαν εν μέσω καραντίνας: ο Στάρμερ εξελέγη από την πρώτη ψηφοφορία, με ποσοστό 56%. Ο Σάντερς αποσύρθηκε από μια μάχη που ήξερε πως θα έχανε. Δεν είναι πως οι ιδέες του εξαφανίστηκαν από τον χάρτη. Η διαχείρισή τους, όμως, περνάει πλέον σε μια ηγεσία με άλλα χαρακτηριστικά.

Ο ΚΟΣΜΟΣ. Καμιά φορά, ένα αυτοκίνητο που έχει κολλήσει σε λακκούβα χρειάζεται απλά ένα δυνατό σπρώξιμο. Και η πανδημία έκανε ξανά γοητευτική την κλασική σοσιαλδημοκρατία. Ανέδειξε την ανάγκη δημόσιας παρέμβασης για την ενίσχυση του κοινωνικού κράτους, προσδιόρισε τη σημασία ενός ισχυρού δημόσιου συστήματος υγείας, επέβαλε σοσιαλδημοκρατικές λύσεις σε μη σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις: σχεδόν όλες οι χώρες της Ευρώπης, ακόμα και οι ΗΠΑ, ανέλαβαν τις πληρωμές των μισθών των ιδιωτών όταν η εταιρεία τους έβγαζε σε αναγκαστική άδεια. Παράλληλα, όμως, έδωσε τέλος σε μια ατέρμονη συζήτηση. Τα φέρετρα με τους νεκρούς και ο παρατεταμένος εγκλεισμός δεν έχουν σηκώσει μέχρι σήμερα ένα νέο ρεύμα λαϊκισμού. Αντιθέτως, όλα δείχνουν πως έστρεψαν τους πολίτες σε πιο μετριοπαθείς λύσεις. Με το βλέμμα στραμμένο στην οικονομική κρίση που έρχεται, θέλουν να ακούσουν μια προοδευτική άποψη που θα έχει προοπτική κυβερνησιμότητας, δεν θα γέρνει δεξιά, αλλά ούτε θα δείχνει ακραία και ατσούμπαλη. Πρωτίστως, τόσο στις ΗΠΑ όσο και στη Βρετανία, επέλεξαν πρόσωπα με εμπειρία και συγκεκριμένο προφίλ. Ο Στάρμερ είχε συμφωνήσει να συναντηθεί με τον Μπόρις Τζόνσον πριν μπει στο νοσοκομείο. Ο Μπάιντεν μίλησε με τον Ντόναλντ Τραμπ, σε μια συζήτηση που μέχρι και ο πρόεδρος των ΗΠΑ σχολίασε ως «εποικοδομητική» – ο Μπάιντεν και ο γιος του ήταν το επίκεντρο της προσπάθειας αποπομπής του στο σκάνδαλο της Ουκρανίας.

Η ΕΛΛΑΔΑ. Η νέα σοσιαλδημοκρατική φάση και η συζήτηση που ξεκινά αφορά και τους εγχώριους (επίδοξους και παραδοσιακούς) κεντροαριστερούς. Στην Ελλάδα το σταυροδρόμι αποτυπώνεται στη σχέση ΣΥΡΙΖΑ και Κινήματος Αλλαγής. Ο ΣΥΡΙΖΑ επιχείρησε τα προηγούμενα χρόνια να πρωτοστατήσει στο «άνοιγμα» της ευρωπαϊκής Κεντροαριστεράς σε πιο ριζοσπαστικές λύσεις. Πώς μπορεί αυτό να γίνει τώρα, όταν οι συνθήκες αναγκάζουν τους σοσιαλδημοκράτες να επαναπροσεγγίσουν τη στρατηγική τους; Με άρθρο του στο «Βήμα της Κυριακής», ο Πέδρο Σάντσεθ μίλησε για την ανάγκη ενός νέου σχεδίου Μάρσαλ, φράση που χρησιμοποιούν σχεδόν όλοι οι Ευρωπαίοι Σοσιαλιστές – και η Φώφη Γεννηματά. Πόσο εύκολο θα ήταν για τα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ να την υιοθετήσουν; Ακόμα και η πρόταση του Αλέξη Τσίπρα για έκδοση κορωνοομολόγων χωρίς τη Γερμανία και την Ολλανδία, θεωρείται πως χωρίζει την ευρωζώνη σε δύο ταχύτητες και σίγουρα δεν ταιριάζει στο αφήγημα του Σάντσεθ, που προωθεί το ομόλογο «για να μην υπάρχει χάσμα μεταξύ Βορρά και Νότου, για να μη μείνει κανείς πίσω».

Η σκόνη δεν έχει κάτσει ακόμη, όμως οι πρώτες κινήσεις δείχνουν μια κατεύθυνση. Είναι αυτή ικανή να αλλάξει τα μέχρι σήμερα δεδομένα; Το μόνο σίγουρο είναι πως μετά την καραντίνα, τίποτα δεν θα είναι το ίδιο. Ούτε καν στην Κεντροαριστερά.