Κίνδυνοι και προτεραιότητες μπροστά στον Covid-19

Η τρέχουσα πανδημία από τον ιό SARS–CoV–2 καταδεικνύει με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο πως τα προβλήματα δημόσιας υγείας, ιδιαίτερα όσον αφορά τα λοιμώδη μεταδοτικά νοσήματα, δεν γνωρίζουν σύνορα στον σύγχρονο κόσμο. Καταδεικνύει επίσης την κεντρική σημασία της προληπτικής παράλληλα με τη θεραπευτική ιατρική.

Η λοίμωξη COVID-19 είναι μια λοίμωξη με γενικά καλή πρόγνωση για τη συντριπτική πλειοψηφία των περιστατικών. Η ευκολία με την οποία μεταδίδεται, όμως, ακόμη και από άτομα που ενδεχομένως δεν έχουν εκδηλώσει συμπτώματα, δημιουργεί μεγάλο αριθμό μολυσμένων και νοσούντων με αποτέλεσμα το μικρό ποσοστό μεταξύ αυτών που χάνει τη μάχη να μεταφράζεται σε μεγάλο απόλυτο αριθμό θανάτων, όταν η επιδημία ξεφεύγει από τον έλεγχο.

Στην αντιμετώπιση των επιδημιών είναι γεγονός πως η δημιουργία συλλογικής ανοσίας, ή ανοσίας αγέλης όπως λέγεται, συνδυάζεται με το σβήσιμο μιας επιδημίας. Οσο πιο μεταδοτικό το νόσημα, τόσο μεγαλύτερο το ποσοστό του πληθυσμού που πρέπει να καταστεί άνοσο για να λήξει η επιδημία. Οταν υπάρχει εμβόλιο ή αποτελεσματική θεραπεία, η συλλογική ανοσία αποτελεί λύση. Στην αντίθετη περίπτωση, όμως, ο περιορισμός της μετάδοσης της νόσου είναι μονόδρομος για να μη χρειαστεί να θυσιάσουμε ανθρώπινες ζωές.

Τα αντανακλαστικά της ελληνικής πολιτείας και της ελληνικής επιστημονικής κοινότητας στην επιδημία COVID-19 υπήρξαν ταχύτατα. Εντατική ενημέρωση του κοινού, έμφαση στα μέτρα ατομικής υγιεινής, κλείσιμο σχολείων, κοινωνική αποστασιοποίηση και περιορισμός της κυκλοφορίας, όταν χρειάστηκε. Στόχος: η διασφάλιση της απαραίτητης ενεργητικής συνεργασίας του πληθυσμού, η προστασία των ευάλωτων ομάδων (ηλικιωμένων και συνανθρώπων μας με χρόνια νοσήματα), η εξασφάλιση πολύτιμου χρόνου για την καλύτερη οργάνωση των υπηρεσιών και η διατήρηση μιας ροής περιστατικών που θα επιτρέψει στο σύστημα υγείας μας να ανταποκριθεί στις αυξημένες ανάγκες – η περίφημη επιπέδωση της επιδημικής καμπύλης.

Παράλληλα, σε μια πρωτοφανή διεθνή και εθνική κινητοποίηση, οι προσπάθειες για την ανεύρεση αποτελεσματικής θεραπείας και εμβολίου ξεκίνησαν άμεσα και συνεχίζονται εντατικά. Θα χρειαστεί όμως χρόνος για να αποδώσουν.

Ως τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, η πορεία της επιδημίας στη χώρα μας δικαιολογεί συγκρατημένη αισιοδοξία, με την έμφαση στο συγκρατημένη. Δύο οι κίνδυνοι: Πρώτον, η απρόβλεπτη φύση των επιδημιών – αρκούν λίγοι υπερμεταδότες με δυνατότητα επαφών με επίνοσα άτομα για να αλλάξει η εικόνα. Και δεύτερο και κυριότερο, το διαχρονικό πρόβλημα της προληπτικής ιατρικής: όταν η πρόληψη είναι επιτυχής, η απειλή φαντάζει μακρινή, το πρόβλημα ξεθωριάζει στη συνείδηση των ανθρώπων και οι προφυλάξεις τους χαλαρώνουν. Πρόσφατα παραδείγματα από άλλες χώρες καθιστούν σαφές ότι τέτοια περιθώρια δεν υπάρχουν.

Στη φάση αυτή της επιδημίας, μία από τις προτεραιότητες θα πρέπει να είναι και η προστασία του ιατρονοσηλευτικού προσωπικού, που βρίσκεται εκτεθειμένο στην πρώτη γραμμή και έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να νοσήσει. Τους προστατεύουμε για να μας προστατεύουν. Με ποιον τρόπο; Οχι άσκοπες επισκέψεις στα νοσοκομεία, όχι άσκοπες μετακινήσεις που θέτουν τον εαυτό μας και τους γύρω μας σε κίνδυνο να νοσήσουμε, όχι αδόκιμη χρήση και σπατάλη πολύτιμου προστατευτικού εξοπλισμού.

Οι επόμενες εβδομάδες θα είναι κρίσιμες για την πορεία της επιδημίας στη χώρα μας. Ο καιρός που βελτιώνεται δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα εξασθενίσει τον ιό, είναι όμως βέβαιο πως θα δοκιμάσει τις αντοχές μας. Το ίδιο και οι γιορτινές ημέρες που πλησιάζουν. Το Πάσχα φέτος θα το γιορτάσουμε διαφορετικά, ώστε να είμαστε υγιείς του χρόνου για να τηρήσουμε τις παραδόσεις μας.

Τώρα περισσότερο από ποτέ είναι σημαντικό να επιδείξουμε ατομική και κοινωνική υπευθυνότητα και να Μείνουμε Σπίτι. Δεν βρισκόμαστε στην αρχή του τέλους, αλλά ίσως στο τέλος της αρχής της επιδημίας.

Η Παγώνα Λάγιου είναι ιατρός παθολόγος, καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδημιολογίας, διευθύντρια Εργαστηρίου Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής, ΕΚΠΑ, πρόσεδρη καθηγήτρια Επιδημιολογίας Πανεπιστημίου Harvard, ΗΠΑ