Η «κοινωνική αποστασιοποίηση» {LF}ελπίδα για τον έλεγχο της πανδημίας

Εν μέσω της πανδημίας του νέου κορωνοϊού SARS-CoV-2 και όσο ο συνολικός αριθμός του κρουσμάτων και των θανάτων αυξάνει καθημερινά προκύπτουν τα εύλογα ερωτήματα σε ποιο στάδιο της επιδημίας βρισκόμαστε, ή αν υπάρχουν ελπιδοφόρα μηνύματα για το προσεχές μέλλον; Η Ευρώπη από τα τέλη Φεβρουαρίου και κυρίως τον Μάρτιο αποτελεί το επίκεντρο της πανδημίας με τις ΗΠΑ να ακολουθούν χρονικά λόγω, κυρίως, της καθυστέρησης στη διάγνωση των περιστατικών SARs-CoV-2. Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, τον Μάρτιο, ξεκίνησαν να εφαρμόζονται μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις (non-pharmaceutical interventions) κοινωνικής αποστασιοποίησης (social distancing) για τον περιορισμό της διασποράς. Παρόμοια συνέβη και στις ΗΠΑ.

Πόσο αποτελεσματικές είναι όμως οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις;

Στην Ευρώπη αρχίζει να διαφαίνεται μια τάση σταθεροποίησης στον ημερήσιο αριθμό κρουσμάτων και σε μερικές περιπτώσεις και στον αριθμό θανάτων. Συγκεκριμένα η τάση αυτή είναι πιο ευδιάκριτη για την Ιταλία όπου για περίπου 10 ημέρες ο αριθμός των περιστατικών έχει σταθεροποιηθεί, ενώ το διάστημα που ο ημερήσιος αριθμός θανάτων δεν παρουσιάζει αύξηση, είναι ελαφρώς μικρότερο. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (European Centre for Disease Prevention and Control, ecdc), μέχρι και την 1η Απριλίου 2020, είχαν καταγραφεί στην Ιταλία 105.792 και 12.430 κρούσματα και θάνατοι, αντίστοιχα.

Στη δεύτερη μεγαλύτερη επιδημία της Ευρώπης, στην Ισπανία, η σταθεροποιητική τάση στον αριθμό των περιστατικών παρουσιάζει μικρότερη διάρκεια (περίπου 5 ημέρες) και αντίστοιχα έχει παρατηρηθεί περίπου και για τον αριθμό θανάτων. Παρόμοια εικόνα παρατηρείται για τη Γερμανία αλλά μόνο για τον αριθμό των κρουσμάτων. Αντίθετα στη Γαλλία ο αριθμός κρουσμάτων και των θανάτων δεν δείχνει προς το παρόν μια σαφή εικόνα σταθεροποίησης. Αντίστοιχα, παρατηρείται και στο Ηνωμένο Βασίλειο όπου ο αριθμός των κρουσμάτων δεν παρουσιάζει μια σαφή τάση.

Αντίθετα με τις ευρωπαϊκές χώρες, στις ΗΠΑ ο ημερήσιος αριθμός περιστατικών αυξάνεται με τον αντίστοιχο αριθμό θανάτων να παρουσιάζει, επίσης, αυξητική τάση.

Η εικόνα από την Ευρώπη, ειδικά από την Ιταλία, αναδεικνύει ότι ο ρυθμός μετάδοσης έχει περιοριστεί σημαντικά και αν το προσεχές διάστημα παρατηρηθεί μείωση στον αριθμό κρουσμάτων, αυτό θα σημαίνει ότι η αποτελεσματικότητα των μέτρων κοινωνικής αποστασιοποίησης έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Μέχρι την 1^η Απριλίου η τάση αυτή δεν έχει φανεί ξεκάθαρα για όλες τις χώρες. Το γεγονός ότι η τάση δεν είναι ακόμα σαφής σε όλες τις περιοχές πιθανόν να οφείλεται στη διαφορετική χρονική περίοδο εφαρμογής των παρεμβάσεων, ή και σε πιθανές διαφορές στον τρόπο που πραγματοποιούνται οι διαγνωστικοί έλεγχοι για τον κορωνοϊό.

Σε ποιο στάδιο βρίσκεται η χώρα μας;

Ο αριθμός των ημερήσιων κρουσμάτων τις τελευταίες ημέρες στην Ελλάδα δεν παρουσιάζει αυξητική τάση, αλλά η κατάσταση ακόμα δεν μπορεί να εκτιμηθεί με σαφήνεια. Τα μηνύματα είναι αισιόδοξα και αυτή η εικόνα οφείλεται, κυρίως, στην έγκαιρη εφαρμογή παρεμβάσεων κοινωνικού αποκλεισμού καθώς και άλλων ενεργειών για την αντιμετώπιση και θεραπεία της νόσου. Αν τις προσεχείς ημέρες παρατηρηθεί μείωση στον αριθμό κρουσμάτων θα αποτελέσει ένδειξη ότι τα υπάρχουσες παρεμβάσεις είναι αποτελεσματικές. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η παρούσα κατάσταση μπορεί να χειροτερέψει σημαντικά αν ατονήσει η προσπάθεια αναφορικά με τις παρεμβάσεις κοινωνικής αποστασιοποίησης.

Η εικόνα συνεπώς είναι ενθαρρυντική και ελπιδοφόρα στην Ευρώπη, αλλά ακόμα είναι σχετικά πρώιμο για να τη θεωρήσουμε ως δεδομένη. Τα αποτελέσματα των επόμενων ημερών θα αποτελέσουν κριτήριο για την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων κοινωνικής αποστασιοποίησης. Η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων εξαρτάται από την συμπεριφορά όλων μας. Συνεπώς οι καθημερινές ανακοινώσεις των κρουσμάτων αποτελούν κριτήριο και αντανακλούν την υπευθυνότητα της συμπεριφοράς μας αναφορικά με την πρόληψη του SARS-CoV-2, κατά τις προηγούμενες εβδομάδες. Ας αναλογιστούμε ότι το σήμερα θα είναι η εικόνα του αύριο και ας προσπαθήσουμε παρά την «κοινωνική αποστασιοποίηση» να σμίξουμε τις καρδιές και τη σκέψη μας για συλλογική και υπεύθυνη δράση που θα αποτελέσει ασπίδα για την υγεία όλων μας.

Ο Δημήτρης Παρασκευής είναι αναπληρωτής καθηγητής Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Εργαστήριο Υγιεινής Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής (ΕΚΠΑ).