Ηχοδύναμα

Γκίντο Καντέλι: Οι πλήρεις ηχογραφήσεις στη Warner, 10cd

Το πρωί της Κυριακής 25 Νοεμβρίου 1956 ο κόσμος της μουσικής βυθίστηκε άξαφνα παγκοσμίως σε βαρύ πένθος διαβάζοντας τα πρωτοσέλιδα των μεγαλύτερων εφημερίδων: την προηγουμένη, ένα τραγικό αεροπορικό δυστύχημα στο Παρίσι έκοψε το νήμα της ζωής και του Γκίντο Καντέλι. Μόλις στα 36 του χρόνια, ο μοναδικός μαέστρος που ο Αρτούρο Τοσκανίνι αναγνώρισε ποτέ ως ισάξιο και συνεχιστή του, έχανε τη ζωή του ανάμεσα στους επιβάτες της πτήσης της LAI, προκατόχου της ALITALIA, που είχε απογειωθεί από το Ορλί του Παρισιού με προορισμό την Ιρλανδία. Το περιβάλλον του Τοσκανίνι πήρε την απόφαση να του κρύψει το νέο: έκριναν ότι ο υπέργηρος τότε μαέστρος δεν θα άντεχε να τα ακούσει.

Ο ΘΑΥΜΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΤΟΣΚΑΝΙΝΙ. Τη στιγμή του θανάτου του ο Καντέλι είχε ήδη σε αυτή την ηλικία αναλάβει επικεφαλής της Σκάλας του Μιλάνου. Είχε επίσης ήδη διαγράψει μία εκπληκτική, αστρική διεθνή πορεία διευθύνοντας κάποιες από τις κορυφαίες ορχήστρες στον κόσμο, ενώ το όνομά του ήταν ανάμεσα σε εκείνα που η Φιλαρμονική Ορχήστρα της Νέας Υόρκης, τότε στο υψηλότερο σημείο της ιστορίας της όπου την είχε φέρει από το 1949 ο Δημήτρης Μητρόπουλος, σκεπτόταν ως πιθανότερα για την αντικατάστασή του λίγο καιρό αργότερα. Ομως ο Καντέλι δεν πρόλαβε – τη θέση πήρε τελικά ο Λέοναρντ Μπερνστάιν, ο πρώτος Αμερικανός στο τιμόνι της θρυλικής ορχήστρας.

Μέσα σε αυτή την απώλεια υπήρξε όμως και κάτι που θα επέτρεπε τελικά στη μνήμη του Καντέλι και του έργου του να επιβιώσουν της λήθης, πιθανού επακόλουθου ενός τόσο πρώιμου θανάτου. Κάτι που επιτρέπει και σε εμάς σήμερα να καταλάβουμε το γιατί ο Τοσκανίνι τον θαύμαζε τόσο πολύ βλέποντας σε αυτόν, όπως ο ίδιος έλεγε, τον νεαρό εαυτό του, αλλά και γιατί τα ακροατήρια ανά τον κόσμο παραληρούσαν στο άκουσμα του ονόματός του: είναι οι ηχογραφήσεις του στην τότε αγγλική ΕΜΙ, σήμερα WARNER που επανεκδίδονται εδώ για πρώτη φορά στο σύνολό τους σε μία ενότητα, με αριστουργηματική ηχητική επεξεργασία, σε μία έκδοση για την εκατοστή επέτειο από τη γέννησή του το 1920. Μία έκδοση που οι φίλοι της μουσικής την περίμεναν επί χρόνια.

ΣΕ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ. Ο Καντέλι δεν ήταν μόνον ο αδιαφιλονίκητος κορυφαίος αναδυόμενος μουσικός ηγέτης της εποχής του, μακράν από κάθε άλλον στην ηλικία του, αλλά ήταν και ένας σπουδαίος άνθρωπος. Σε ηλικία 20 ετών στρατολογήθηκε αναγκαστικά στον φασιστικό ιταλικό στρατό, αλλά η τόλμη του να μιλά ανοιχτά εναντίον της Γερμανίας τον οδήγησε τελικά σε γερμανικό στρατόπεδο συγκέντρωσης και αναγκαστικής εργασίας, από όπου όμως το έσκασε! Ηταν πραγματικά παλικάρι και η ρώμη, η τόλμη, η καθαρότητα πνεύματος, η αξιακή βεβαιότητα και η αισιοδοξία είναι αρετές που ακούγονται κρυστάλλινα καθαρά στην ερμηνευτική του. Οταν ο Τοσκανίνι τον κάλεσε να διευθύνει για πρώτη φορά τη δική του ορχήστρα θρύλο, την NBC της Νέας Υόρκης είπε ότι αυτή τον αγάπησε όσο τον είχε αγαπήσει και ο ίδιος και «προφήτευε» πολύ μεγάλο μέλλον για τον νεαρό συμπατριώτη ομότεχνό του. Δυστυχώς, η ζωή είχε άλλα σχέδια.

ΑΞΕΠΕΡΑΣΤΟΣ ΜΠΡΑΜΣ. Ακριβώς λόγω του πόσο γρήγορα έφυγε από τη ζωή είναι δύσκολο να καθοριστεί με ασφάλεια ποιο ήταν το ρεπερτόριο που θα ενδιέφερε περισσότερο τον Γκίντο Καντέλι. Οι ηχογραφήσεις του που σώζονται εδώ, διάσπαρτες από το 1949 μέχρι το έτος του θανάτου του, δείχνουν σαφώς προς κάποιες κατευθύνσεις: κλασικισμός επιλεκτικά, ρομαντισμός περισσότερο αλλά στοχευμένα σε συγκεκριμένους συνθέτες, κυρίως τον Μπραμς, 20ος αιώνας με αιχμή τον Ντεμπισί. Ο,τι άφησε πίσω του είναι κορυφαίας αξίας. Ομως, πρέπει να αναφερθεί ότι η Πρώτη και η Τρίτη Συμφωνία του Μπραμς αποτελούν, και οι δύο, ηχογραφήσεις σταθμούς στη δισκογραφία των έργων, με τη Φιλαρμόνια του Λονδίνου να κάνει θαύματα. Κάποια εξ αυτών προέρχονται και από τον Ντένις Μπρέιν στο σόλο κόρνο, ο οποίος, κατά τραγική σύμπτωση, έφυγε και αυτός εξίσου νέος από τη ζωή, οδηγώντας προς το Λονδίνο επιστρέφοντας από το Φεστιβάλ του Εδιμβούργου. Ο Μπετόβεν του Καντέλι; Η Εβδομη Συμφωνία, αξεπέραστη. Ο Σούμαν και ο Μέντελσον το ίδιο. Ομως, ο Ντεμπισί του, Η Θάλασσα, είναι μία ηχογράφηση θρύλος: ελάχιστες δισκογραφικές αποτυπώσεις έχουν αφήσει τέτοιο βαθύ σημάδι όπως αυτή και σε όποιο έργο. Αλλο ευτύχημα, οι ορχήστρες του: εκτός από τη Φιλαρμόνια, είναι η Ορχήστρα της Σκάλας και εκείνη της Αγίας Κικιλίας της Ρώμης, αμφότερες σε πολύ καλή εποχή, και, βέβαια, η NBC του Τοσκανίνι, αποτυπωμένη με ήχο ποιότητας που μακάρι να υπήρχε και σε εκείνου τις ηχογραφήσεις…