Η δοκιμασία του «Μένουμε Σπίτι»

Ηλικιωμένοι σε πυκνές ουρές στις τράπεζες για τη σύνταξη. Θεσσαλονικείς που βγήκαν για τον περίπατό τους στην παραλία της Θεσσαλονίκης. Εικόνες σε δεκάδες τηλεοπτικά πλάνα που προκάλεσαν οριακά συνωμοσιολογική αντιπολιτευτική αμφισβήτηση και εκνευρισμό σε κυβερνητικά στελέχη. Παρότι η ενημέρωση πια είναι συνεχής κι η φωνή του Σωτήρη Τσιόδρα καθημερινή ρουτίνα κάθε νοικοκυριού, φαίνεται πως κάποιοι συμπολίτες μας εξακολουθούν να «σπάνε» τα μέτρα για τη διάδοση του κορωνοϊού, αναγκάζοντας την κυβέρνηση να επεξεργάζεται συνεχώς τα επόμενα βήματα για την τήρηση μιας εθνικής καραντίνας μακράς διαρκείας.

ΕΝΑΣ ΑΠΕΙΘΑΡΧΟΣ ΛΑΟΣ; Σε αντίθεση με μια ντεμοντέ ρητορική περί απειθαρχίας της φυλής, δεν πρόκειται για ένα φαινόμενο που παρατηρείται μόνο στην Ελλάδα. «Μας αρέσει να νομίζουμε ότι είμαστε απείθαρχος λαός, αλλά και σε άλλες χώρες γίνονται ακριβώς τα ίδια» λέει ο Ρωμανός Γεροδήμος, αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Bournemouth στην Αγγλία, που θεωρεί ότι η ελληνική κοινωνία το χειρίζεται ώριμα ως τώρα. «Εγώ βλέπω ότι η πλειοψηφία τηρεί τα μέτρα» λέει και ο Στέλιος, αστυνομικός που κάνει περιπολίες σε ένα από τα ηλιόλουστα προάστια της Αθήνας, από αυτά που το Σαββατοκύριακο είναι γεμάτα με ανθρώπους που τρέχουν ή κάνουν περίπατο με έναν καφέ στο χέρι. Ο Στέλιος λέει ότι η κυκλοφορία είναι πολύ αραιή ενώ «ακόμη και στις περιπολίες το Σαββατοκύριακο σε ώρες αιχμής είχε περισσότερο κόσμο μεν, αλλά τηρούσαν αποστάσεις». Αντιθέτως, μεγαλύτερο πρόβλημα είδε εκεί που βρέθηκε ως πολίτης πια: στο σουπερμάρκετ. «Περισσότερο με προβλημάτισε που πήγα στο ταμείο και κόλλαγε ο επόμενος πίσω μου ή μια ηλικιωμένη ακουμπούσε στην προθήκη με τα τυριά. Οι πιο νέοι κι οι πιο ηλικιωμένοι ειδικά είναι που δεν προσέχουν». Οι λόγοι είναι διαφορετικοί για κάθε δημογραφική ομάδα. «Οι συνταξιούχοι ίσως θεωρούν μεγαλύτερο θέμα επιβίωσης τη σύνταξη από τον κίνδυνο να κολλήσουν» λέει ο κ. Γεροδήμος, για να ερμηνεύσει το φαινόμενο του συνωστισμού που είδαμε. «Η μάνα μου πιστεύει ότι η σύνταξή της πληρώνεται, όχι ότι γίνεται κατάθεση» λέει ο Στέλιος. Η Αθανασία Δημητρακοπούλου από την άλλη, συνταξιούχος, όταν το θέτουμε έτσι, τα «ρίχνει» στα ΜΜΕ: «Μα έτσι το λέτε εσείς οι δημοσιογράφοι, ότι οι συντάξεις “πληρώνονται”» ενώ παραδέχεται πως κι η ίδια δεν νιώθει ασφάλεια όταν χρησιμοποιεί ebanking.

ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ. Κι οι νεότεροι; Μήπως νιώθουν άτρωτοι; «Υπάρχει ίσως μια αίσθηση εφησυχασμού ή χαλάρωσης, τόσο επειδή τα μέτρα όντως έπιασαν, όσο και λόγω φυσιολογικής κόπωσης με τον εγκλεισμό» σχολιάζει ο κ. Γεροδήμος, που προσφέρει και μια ερμηνεία από τη θεωρία των παιγνίων: «Ενα ορθολογικό άτομο μπορεί να σκεφτεί ότι αν δεν βγει κανείς ή βγουν ελάχιστοι έξω τότε αυτοί οι ελάχιστοι είναι ασφαλείς. Μόνο που αν το σκεφτούν ταυτόχρονα πολλοί τότε παύουν να είναι ασφαλείς».

Η ερμηνεία βέβαια κάποιες φορές είναι απλώς η ψυχολογική αντιδραστικότητα, αφού, όπως εξηγεί ο ψυχίατρος Δημήτρης Παπαδημητριάδης, «κάθε φορά που μια επιθυμητή συμπεριφορά απειλείται ή αποσύρεται ή παρεμποδίζεται, αρκετοί αισθάνονται ότι αμφισβητείται η ελευθερία τους και σχεδόν αυτόματα διεγείρεται η προσπάθεια για την άμεση ανάκτησή της». Αυτό, όπως λέει, είναι συμβατό με τα προκαταρκτικά ευρήματα μιας έρευνας που «τρέχει» σε δείγμα 2.000 ατόμων με ηλικίες 18 έως 74. Σε αυτήν καταγράφεται κατά 56,3% το συναίσθημα ότι παραβιάζονται δικαιώματα, μολονότι η πλειοψηφία αναγνωρίζει τα μέτρα ως αναγκαία, με εξαίρεση ένα 7,7% που δεν έχει πειστεί. Πιο ανησυχητικό για την επιτυχία και τη μακροβιότητα των μέτρων όμως είναι ότι ένα διόλου ευκαταφρόνητο ποσοστό 36,7% δεν αισθάνονται ότι μπορούν να συνεχίσουν τον αυτοπεριορισμό για περισσότερες από δύο εβδομάδες».